{"id":1032,"date":"2021-08-19T22:41:25","date_gmt":"2021-08-19T20:41:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1032"},"modified":"2021-08-26T14:30:52","modified_gmt":"2021-08-26T12:30:52","slug":"efekt-kobry","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1032","title":{"rendered":"Efekt kobry"},"content":{"rendered":"\n

Podatki i r\u00f3\u017cnego rodzaju parapodatkowe op\u0142aty wci\u0105\u017c rosn\u0105 co ka\u017ce przypomnie\u0107 sobie i rz\u0105dz\u0105cym o tzw. krzywej Laffera (Laffer curve<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Ameryka\u0144ski ekonomista Arthur Laffer wydedukowa\u0142, nie b\u0119d\u0105c zreszta pionierem tego zagadnienia, ale co wa\u017cniejsze zilustrowa\u0142 za pomoc\u0105 przywo\u0142anej krzywej, \u017ce podnoszenie danin publicznych powy\u017cej pewnego punktu nie prowadzi ju\u017c do wzrostu przychod\u00f3w bud\u017cetowych. Innymi s\u0142owy, zbyt wysokie obci\u0105\u017cenie podatkowe staje si\u0119 w pewnym momencie przeciwskuteczne – pokusa do optymalizacji oraz rezygnacji z dzia\u0142a\u0144 skutkuj\u0105cych wysokim opodatkowaniem ro\u015bnie wprost proporcjonalnie do wzrostu obci\u0105\u017ce\u0144. Nie da si\u0119 dokr\u0119ca\u0107 podatkowej \u015bruby w niesko\u0144czono\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ma to znaczenie nie tylko przy podatkach dochodowych – przyk\u0142adowo nie da si\u0119 tak\u017ce bezkarnie podwy\u017csza\u0107 akcyzy na alkohol i papierosy bez kreowania przest\u0119pczo\u015bci i wypychania ludzi w kierunku szarej strefy.<\/p>\n\n\n\n

Pozostaj\u0105c w temacie ludzkich dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re przynosz\u0105 odwrotne ni\u017c zamierzone skutki, warto tak\u017ce zapozna\u0107 si\u0119 z tytu\u0142owym efektem kobry (cobra effect<\/em>). Jest to sztandarowy socjologiczny przyk\u0142ad tak zwanej odwrotnej zach\u0119ty (perverse incentive<\/em>) lub zasady niezamierzonych skutk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

A by\u0142o to tak. Za rz\u0105d\u00f3w Brytyjczyk\u00f3w nad kolonialnymi Indiami niepok\u00f3j bia\u0142ych sahib\u00f3w budzi\u0142y jadowite kobry (Naja naja<\/em>), kt\u00f3re swobodnie pe\u0142za\u0142y po ulicach Delhi. Kobra indyjska pozostaje jednym z czterech najwi\u0119kszych jadowitych w\u0119\u017cy w Azji, a \u015bmiertelno\u015b\u0107 w wyniku jej uk\u0105szenia przekracza\u0142a do niedawna (przed opracowaniem skutecznego serum) 50 procent.<\/p>\n\n\n\n

Aby zneutralizowa\u0107 to zagro\u017cenie og\u0142oszono nagrody za ka\u017cdego zabitego i okazanego w\u0142adzom w\u0119\u017ca. Pocz\u0105tkowo strategia odnosi\u0142a zamierzony rezultat – biedni mieszka\u0144cy indyjskiej stolicy rzucili si\u0119 zabija\u0107 uliczne kobry w zamian za pieni\u0119\u017cne nagrody.<\/p>\n\n\n\n

Nie min\u0119\u0142o jednak du\u017co czasu, gdy co sprytniejsi z nich dostrzegli okazj\u0119 do dalszego i \u0142atwego zarobku. Zacz\u0119li mianowicie hodowa\u0107 kobry, kt\u00f3re nast\u0119pnie zabijali i zg\u0142aszali si\u0119 po nagrod\u0119. Gdy w\u0142adze kolonialne dowiedzia\u0142y si\u0119 o tym i dostrzeg\u0142y sw\u00f3j b\u0142\u0105d, natychmiast wstrzyma\u0142y program i wyp\u0142at\u0119 nagr\u00f3d. Miejscowi zostali z wyhodowanymi licznie kobrami, z kt\u00f3rymi nie by\u0142o co pocz\u0105\u0107. Wypuszczali je wi\u0119c na wolno\u015b\u0107. W ten spos\u00f3b populacja jadowitych kobr w Delhi znacznie wzros\u0142a, zamiast zmale\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Podobnych przyk\u0142ad\u00f3w efektu kobry jest w historii zaskakuj\u0105co wiele.<\/p>\n\n\n\n

Juliusza Cezara zamordowano obawiaj\u0105c si\u0119 (nies\u0142usznie), \u017ce zlikwiduje on rzymsk\u0105 republik\u0119. Tymczasem w ca\u0142ym zamieszaniu po \u015bmierci Cezara w\u0142adz\u0119 przechwyci\u0142 jego spadkobierca Oktawian August. I on z republik\u0105 sko\u0144czy\u0142 ju\u017c na powa\u017cnie. <\/p>\n\n\n\n

Podobna do historii z indyjskimi w\u0119\u017cami by\u0142a nieudolna akcja francuskich kolonizator\u00f3w w Hanoi – obiecali oni miejscowym nagrod\u0119 za zabijanie pleni\u0105cych si\u0119 w mie\u015bcie i przenosz\u0105cych gro\u017ane choroby szczur\u00f3w. Jako dow\u00f3d nale\u017ca\u0142o dostarczy\u0107 w\u0142adzom szczurzy ogon. W kr\u00f3tkim czasie na ulicach wietnamskiego miasta dostrze\u017cono podejrzanie du\u017ca liczb\u0119 biegaj\u0105cych szczur\u00f3w… bez ogon\u00f3w. Sprytni mieszka\u0144cy \u0142apali je, odcinali ogony i wypuszczali wolno, aby dalej si\u0119 mno\u017cy\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Wiemy dobrze z literatury i film\u00f3w, \u017ce wprowadzaj\u0105c w USA w latach 1920-1933 z wielk\u0105 moraln\u0105 pomp\u0105 prohibicj\u0119 (poprzez 18-st\u0105 poprawk\u0119 do konstytucji) wcale nie zlikwidowano \u017cadnych problem\u00f3w z alkoholem. Przeciwnie – nielegalny handel i produkcja przysporzy\u0142a wielkiej s\u0142awy i jeszcze wi\u0119kszych maj\u0105tk\u00f3w gangsterom. W efekcie pito alkohol gorszy, w wy\u017cszych cenach i bez generowania wp\u0142yw\u00f3w do bud\u017cetu, lecz do kieszeni mafii.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy budowniczym kolei transkontynentalnej w USA p\u0142acono od mili wybudowanych tor\u00f3w, to nagle okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce trasy zaczynaj\u0105 biec podejrzanymi \u0142ukami, zamiast w linii prostej.<\/p>\n\n\n\n

Gdy paleontolodzy obiecali mieszka\u0144com Jawy nagrody za dostarczenie fragment\u00f3w poszukiwanych czaszek miejscowych antycznych hominid\u00f3w okaza\u0142o si\u0119, \u017ce niszczyli oni ca\u0142kiem kompletne i bezcenne skamienia\u0142e czaszki rozbijaj\u0105c je na mniejsze kawa\u0142ki.<\/p>\n\n\n\n

Gdy w\u0142adze Oakland w Kalifornii og\u0142osi\u0142y program odkupu broni, aby zmniejszy\u0107 liczb\u0119 przest\u0119pstw z jej u\u017cyciem, ogromne rzesze ludzi ustawi\u0142y si\u0119 w kolejkach, aby zby\u0107 policji swoje stare pistolety. A za otrzymane 25o dolar\u00f3w… kupi\u0107 sobie now\u0105 bro\u0144.<\/p>\n\n\n\n

W czasach bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych p\u0142acenie urz\u0119dnikom skarbowym wysokich nagr\u00f3d za zidentyfikowanie nieprawid\u0142owo\u015bci w rozliczeniach podatnik\u00f3w doprowadzi\u0142o do wielu g\u0142o\u015bnych nadu\u017cy\u0107, kt\u00f3re pa\u0144stwo musia\u0142o rekompensowa\u0107 z wysokimi odsetkami.<\/p>\n\n\n\n

A wyp\u0142acanie wysokich zasi\u0142k\u00f3w zniech\u0119ca bezrobotnych do podj\u0119cia jakiejkolwiek pracy.<\/p>\n\n\n\n

Omawian\u0105 dzi\u015b spraw\u0119 dobrze podsumowuje znane przys\u0142owie. Dobrymi ch\u0119ciami jest piek\u0142o wybrukowane.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podatki i r\u00f3\u017cnego rodzaju parapodatkowe op\u0142aty wci\u0105\u017c rosn\u0105 co ka\u017ce przypomnie\u0107 sobie i rz\u0105dz\u0105cym o tzw. krzywej Laffera (Laffer curve). Ameryka\u0144ski ekonomista Arthur Laffer wydedukowa\u0142, nie b\u0119d\u0105c zreszta pionierem tego zagadnienia, ale co wa\u017cniejsze zilustrowa\u0142 za pomoc\u0105 przywo\u0142anej krzywej, \u017ce podnoszenie danin publicznych powy\u017cej pewnego punktu nie prowadzi ju\u017c do wzrostu przychod\u00f3w bud\u017cetowych. Innymi s\u0142owy, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1033,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,6],"tags":[],"class_list":["post-1032","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historie","category-literatura-faktu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1032","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1032"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1032\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1044,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1032\/revisions\/1044"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1033"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1032"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1032"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1032"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}