{"id":1038,"date":"2021-08-27T19:09:26","date_gmt":"2021-08-27T17:09:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1038"},"modified":"2022-01-19T15:41:21","modified_gmt":"2022-01-19T14:41:21","slug":"smiech-na-sali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1038","title":{"rendered":"\u015amiech na sali"},"content":{"rendered":"\n

We wpisie „U\u015bmiech”<\/strong> wzi\u0105\u0142em na warsztat nasz najbardziej uniwersalny i najbardziej przyjemny wyraz twarzy. Pisa\u0142em tam tak\u017ce – to zreszt\u0105 nic odkrywczego – \u017ce u\u015bmiech jest silnie zara\u017aliwy. Trudno nie u\u015bmiechn\u0105\u0107 si\u0119, gdy kto\u015b inny \u015bmieje si\u0119 do nas. Nie byliby\u015bmy lud\u017ami, istotami spo\u0142ecznymi, gdyby\u015bmy nie byli tak bardzo wyczuleni na emocje innych. A szczery u\u015bmiech to wyraz emocji najbardziej pozytywnych.<\/p>\n\n\n\n

Poci\u0105gnijmy dzi\u015b ten w\u0105tek nieco dalej.<\/p>\n\n\n\n

Wytrawni i na\u0142ogowi ogl\u0105dacze seriali ju\u017c si\u0119 do niego przyzwyczaili. Innych mo\u017ce dra\u017cni\u0107, szczeg\u00f3lnie, gdy fabu\u0142a i jako\u015b\u0107 \u017cart\u00f3w nie uzasadnia \u017cadnych \u017cywio\u0142owych reakcji. M\u00f3wi\u0119 tu o tym \u015bmiechu w tle, kt\u00f3ry s\u0142yszymy w komediowych programach i serialach. O tym sprzedawanym nam ta\u015bmowo „\u015bmiechu z puszki”, jak \u0142adnie to okre\u015bla j\u0119zyk angielski (canned laughter<\/em>). <\/p>\n\n\n\n

Na pierwszy rzut oka (i pierwsze nastawienie ucha), kiedy zaczniemy intencjonalnie zwraca\u0107 nie niego uwag\u0119, sama koncepcja wydaje si\u0119 nieco dziwna. Nast\u0119puje jakie\u015b osobliwe prze\u0142amanie bariery mi\u0119dzy tym, co dzieje si\u0119 na ekranie, a nami samymi – widzami. Telewizja to medium zasadniczo pasywne. By\u0142y oczywi\u015bcie seriale, w kt\u00f3rych aktorzy sami omijali t\u0119 barier\u0119 i zwracali si\u0119 bezpo\u015brednio do publiczno\u015bci – we\u017amy cho\u0107by klasyczny „Na wariackich papierach” (Moonlightning<\/em>)<\/strong>, kt\u00f3ry w latach 80-tych XX wieku wystrzeli\u0142 na orbit\u0119 s\u0142awy Bruce’a Willisa. Grany przez niego David Addison cz\u0119sto puszcza\u0142 oko, kierowa\u0142 \u017carty, czy wypowiedzi prosto do widowni.<\/p>\n\n\n\n

Normalnie jednak akcja na ekranie toczy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie pod nasz\u0105 ukryt\u0105 obserwacj\u0105. Nie ma \u017cadnej interakcji z bohaterami – nawet je\u015bli ich emocje i perypetie nam si\u0119 w pe\u0142ni udzielaj\u0105. Ale skoro ju\u017c jeste\u015bmy jako widzowie pozostawieni sami sobie, to sk\u0105d mamy wiedzie\u0107, \u017ce to co si\u0119 dzieje jest zabawne, \u017ce dany \u017cart jest rzeczywi\u015bcie \u015bmieszny? \u017be tu og\u00f3le pad\u0142 jaki\u015b \u017cart? \u017be to jest komedia, a nie dramat?<\/p>\n\n\n\n

Zadaj\u0119 to pytanie oczywi\u015bcie z perspektywy producent\u00f3w. My – jak s\u0105dzimy – dobrze wiemy, czy co\u015b nas \u015bmieszy, czy nie – mamy swoje indywidualne gusta i preferencje. Seriale s\u0105 jednak produkowane dla szerszej ni\u017c „my” widowni i st\u0105d konieczne sta\u0142o si\u0119 wprowadzenie pewnych uniwersalnych „podpowiedzi”. My\u015bl, \u017ce konsumentowi nale\u017cy pokaza\u0107 palcem, co mu si\u0119 podoba – a czasem nawet poprowadzi\u0107 go za r\u0119k\u0119 nie jest zreszt\u0105 nowa (przypomnijmy sobie znane cytaty Henry’ego Forda o szybszych koniach, czy Steve’a Jobsa o w\u0142asnych niezorientowanych klientach, kt\u00f3rych gusta i potrzeby przez lata samodzielnie kszta\u0142towa\u0142). Teraz nale\u017cy si\u0119 \u015bmia\u0107. To by\u0142o \u015bmieszne. Inni widzowie tez tak uwa\u017caj\u0105. Dostosuj si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

I st\u0105d w\u0142a\u015bnie mamy ten dziwny \u015bmiech niewidocznej widowni w tle.<\/p>\n\n\n\n

Jest to zreszt\u0105 element nieco szerszej psychologii (czy nawet in\u017cynierii) spo\u0142ecznej. Kiedy wchodzimy do sklepu bardzo cz\u0119sto w tle towarzyszy nam jaka\u015b ambientowa lub klasyczna muzyka. Jej nastr\u00f3j oraz rytm wp\u0142ywa na nas mocniej ni\u017c nam si\u0119 wydaje i mo\u017ce pod\u015bwiadomie kszta\u0142towa\u0107 nasze zachowania konsumenckie.<\/p>\n\n\n\n

Pomys\u0142 na taki podprogowy (subliminal<\/em>) przekaz ma zreszt\u0105 d\u0142ug\u0105 histori\u0119. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od muzyki emitowanej w pierwszych windach i st\u0105d funkcjonuj\u0105ce w historii kultury poj\u0119cie „muzyki windowej” (elevator music<\/em>). By\u0142y ameryka\u0144ski genera\u0142 George Squires opatentowa\u0142 w latach 20-tych XX wieku proces przesy\u0142u muzyki za po\u015brednictwem pr\u0105du elektrycznego. Jego firma Muzak Holdings<\/em> zacz\u0119\u0142a nast\u0119pnie specjalizowa\u0107 si\u0119 w dostarczaniu \u0142agodnie brzmi\u0105cych linii melodycznych na potrzeby komercyjnych budynk\u00f3w. Celem by\u0142o zapewnienie pracownikom wczesnych korporacji relaksuj\u0105cych wra\u017ce\u0144 – r\u00f3wnie\u017c w czasie do\u015b\u0107 stresuj\u0105cych jazd pierwszymi, jeszcze bardzo zawodnymi windami.<\/p>\n\n\n\n

W czasach przed popularyzacj\u0105 radia i telewizji widzowie uczestniczyli wy\u0142\u0105cznie w wyst\u0119pach na \u017cywo (live<\/em>). Ich reakcje by\u0142y wi\u0119c naturalne. Kiedy po II wojnie \u015bwiatowej technologia umo\u017cliwi\u0142a w ko\u0144cu nagrywanie d\u017awi\u0119k\u00f3w z tych wyst\u0119p\u00f3w (pocz\u0105tkowo na 6,5 milimetrowej ta\u015bmie magnetofonowej), mo\u017cliwe sta\u0142o si\u0119 tak\u017ce ingerowanie w zapis i jego odpowiednie uatrakcyjnienie. A w przemy\u015ble rozrywkowym post-produkcja jest przecie\u017c r\u00f3wnie wa\u017cna (a mo\u017ce wa\u017cniejsza) ni\u017c samo oryginalne nagranie.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszy tego „\u015bmiechu z puszki”, jak b\u0119dziemy go dzi\u015b okre\u015bla\u0107, u\u017cy\u0142 dla wygody aktor i piosenkarz Bing Crosby, aby m\u00f3c nagrywa\u0107 swoje wyst\u0119py bez udzia\u0142u publiczno\u015bci, co dawa\u0142o mu elastyczno\u015b\u0107 czasow\u0105 dla realizacji wi\u0119kszej liczby przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, nie tylko live<\/em>. Crosby by\u0142 znany z tego, \u017ce lubi\u0142 doda\u0107 par\u0119 pieprznych tekst\u00f3w do swoich wyst\u0119p\u00f3w, a nagrane przy tej okazji \u017cywe i autentyczne rozbawienie publiczno\u015bci mog\u0142o by\u0107 potem u\u017cyte ponownie – na przyk\u0142ad do pudrowania mniej \u015bmiesznych \u017cart\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

In\u017cynier d\u017awi\u0119ku Charles Douglass z CBS (Columbia Broadcasting Systems<\/em> – wspomina\u0142em o tej nowatorskiej stacji we wpisie „Mars atakuje”<\/strong>) zauwa\u017cy\u0142 w trakcie licznych realizowanych przez siebie nagra\u0144, \u017ce widowni\u0119 mo\u017cna by\u0142o szczeg\u00f3\u0142owo instruowa\u0107 co do sposobu reakcji na wyst\u0119p, ale trudno by\u0142o na niej polega\u0107. Widzowie wyst\u0119p\u00f3w na \u017cywo potrafili, jak to ludzie, \u015bmia\u0107 si\u0119 w niew\u0142a\u015bciwym momencie (lub co gorsza nie \u015bmia\u0107 si\u0119 wcale), zbyt d\u0142ugo i w spos\u00f3b trudny do okie\u0142znania, co odbija\u0142o si\u0119 na samej realizacji. Oraz kruchym ego aktor\u00f3w, kt\u00f3rych \u017carty nie zawsze budzi\u0142y oczekiwane reakcje widowni.<\/p>\n\n\n\n

Proces, kt\u00f3ry wymy\u015bli\u0142 Douglass, polegaj\u0105cy na umiej\u0119tnym „wklejaniu” \u015bmiech\u00f3w w odpowiednie miejsca, podbijaniu zbyt kr\u00f3tkich lub wyg\u0142uszaniu zbyt d\u0142ugich i \u017cywio\u0142owych reakcji nazwano w bran\u017cy obrazowo „dos\u0142adzaniem” (sweetening<\/em>). Mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Douglass samodzielnie zmieni\u0142 spos\u00f3b, w jaki mieli\u015bmy odt\u0105d odbiera\u0107 seriale i telewizyjne show przez kolejne 70 lat.<\/p>\n\n\n\n

Douglass szybko przeku\u0142 sw\u00f3j b\u0142yskotliwy pomys\u0142 w intratny biznes. W 1960 roku za\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142asn\u0105 firm\u0119 Northridge Electronics<\/em> oraz wymy\u015bli\u0142 i opatentowa\u0142 urz\u0105dzenie, kt\u00f3re przez wiele lat mia\u0142o mie\u0107 opini\u0119 „najbardziej tajemniczego pude\u0142ka na \u015bwiecie”. Ten „Duplikator Reakcji Widowni” (Audience Response Duplicator<\/em>), znany pod popularn\u0105 nazw\u0105 Laff Box<\/em>, mia\u0142 na lata zmonopolizowa\u0107 pozycj\u0119 Douglassa jako czarodzieja pozascenicznego \u015bmiechu. Konstrukcja urz\u0105dzenia – przypominaj\u0105cego hybryd\u0119 maszyny do pisania z organami i ko\u0142em krawieckim, skrycie chroniona i znana jedynie najbli\u017cszej rodzinie Douglassa, zosta\u0142a ujawniona w szczeg\u00f3\u0142ach dopiero w 2010 roku.<\/p>\n\n\n\n

Douglass doprowadzi\u0142 sztuk\u0119 dos\u0142adzania \u015bmiechem do perfekcji. Mia\u0142 w swoim arsenale 320 r\u00f3\u017cnych odmian \u015bmiechu (na 32 ta\u015bmach, po 10 na ka\u017cdej), kt\u00f3re umiej\u0119tnie miksowa\u0142. Wkr\u00f3tce podczas ogl\u0105dania popularnych sitcom\u00f3w mo\u017cna by\u0142o rozpozna\u0107 nie tylko perlisty \u015bmiech grupowy, ale tak\u017ce pojedynczy \u015bmiech – na przyk\u0142ad „m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry zrozumia\u0142 \u017cart wcze\u015bnie” lub „tego, kt\u00f3ry \u017cartu nie z\u0142apa\u0142, ale i tak si\u0119 \u015bmieje”. <\/p>\n\n\n\n

Obserwuj\u0105c mistrzostwo tej maszynerii producenci zdali sobie spraw\u0119, jak\u0105 wygod\u0105 jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 kr\u0119cenia program\u00f3w bez udzia\u0142u kapry\u015bnej publiczno\u015bci. Z up\u0142ywem czasu sprawy mia\u0142y zaj\u015b\u0107 zreszt\u0105 tak daleko, \u017ce seriale produkowano ju\u017c intencjonalnie z my\u015bl\u0105 nie o widowni na \u017cywo, ale o post-produkcyjnym podrasowaniu \u015bmiechu metodami Douglassa (i przez samego monopolist\u0119). Aktorzy zawieszali w odpowiednich momentach g\u0142os po wypowiedzeniu \u017cartu, akcj\u0119 wstrzymywano na chwil\u0119 po dowcipnej scenie, aby moment ten wype\u0142ni\u0107 nast\u0119pnie w monta\u017cu sztucznym \u015bmiechem efemerycznej widowni. Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce efekt przed dodaniem \u015bmiechu (lub po jego wyci\u0119ciu) by\u0142 do\u015b\u0107 depresyjny. Sama idea \u015bmiechu z puszki nigdy nie przesta\u0142a budzi\u0107 kontrowersji i zawsze mia\u0142a zagorza\u0142ych krytyk\u00f3w, oskar\u017caj\u0105cych j\u0105 o schlebianie niskim gustom. Ale Laff Box<\/em> sta\u0142 si\u0119 odt\u0105d przemys\u0142owym standardem i pracy dla niego starczy\u0142o na bardzo d\u0142ugo. Dop\u00f3ki sam Douglass nie poczu\u0142 si\u0119 na swojej pozycji nieco zbyt pewnie.<\/p>\n\n\n\n

W latach 70-tych Douglass po raz kolejna podni\u00f3s\u0142 ceny za swoje us\u0142ugi co sprawi\u0142o, \u017ce niekt\u00f3rzy producenci program\u00f3w o mniej wyg\u00f3rowanych bud\u017cetach – jak na przyk\u0142ad tw\u00f3rcy znanych animacji The Flinstons<\/strong><\/em>, Scooby Do – Where Are You!<\/strong><\/em> czy The Jetsons<\/strong><\/em> ze studia Hanna-Barbera postanowili zrezygnowa\u0107 z jego us\u0142ug i zacz\u0105\u0107 dos\u0142adzanie \u015bmiechem na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce u\u017cycie \u015bmiechu z puszki zacz\u0119\u0142o si\u0119 tak\u017ce cywilizowa\u0107 i tworzy\u0142y si\u0119 wok\u00f3\u0142 niego powszechnie respektowane konwencje. Przyk\u0142adowo w niezwykle popularnym serialu M*A*S*H<\/strong><\/em>, opowiadaj\u0105cym perypetie lekarzy na froncie wojny w Korei, \u015bmiech\u00f3w nie puszczano, gdy medycy znajdowali si\u0119 na sali operacyjnej.<\/p>\n\n\n\n

Paradoksalnie najwi\u0119ksz\u0105 konkurencj\u0105 dla Douglassa sta\u0142 si\u0119 pod koniec lat 70-tych XX wieku jeden z jego protegowanych – Carroll Pratt, kt\u00f3ry pozna\u0142 \u015bmiechowy warsztat od podszewki i zauwa\u017cy\u0142, \u017ce jego szef powoli popada w rutyn\u0119 i przestaje i\u015b\u0107 z duchem czasu. Nie widzia\u0142 przyk\u0142adowo konieczno\u015bci przestawienia si\u0119 na d\u017awi\u0119k stereo, kt\u00f3ry szybko stawa\u0142 si\u0119 technicznym standardem. Pratt postanowi\u0142 za\u0142o\u017cy\u0107 w\u0142asn\u0105 firm\u0119 – Sound One<\/em>. Co ciekawe, jego \u017con\u0105 zosta\u0142a aktywistka, kt\u00f3ra ongi\u015b mocno protestowa\u0142a przeciwko dos\u0142adzaniu \u015bmiechem wspomnianego serialu M*A*S*H<\/em>. Jak zdo\u0142a\u0142 j\u0105 przekona\u0107 do siebie, historia milczy.<\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce wszystkie wi\u0119ksze studia zacz\u0119\u0142y produkowa\u0107 \u015bmiech na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Bez udzia\u0142u warsztatu Douglassa by\u0142o z tym pocz\u0105tkowo r\u00f3\u017cnie – nawet \u0142agodne \u017carty spotyka\u0142y si\u0119 z salw\u0105 \u015bmiech\u00f3w lub \u015bmiechy wybucha\u0142y nagle, d\u0142ugo przed puent\u0105. Ale szybko nabierano do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n

Powoli zacz\u0119to tak\u017ce wraca\u0107 do kr\u0119cenia komediowych show i seriali przy udziale publiczno\u015bci, ale teraz ju\u017c w nowoczesnym stylu – w tym z wykorzystaniem kilku kamer i r\u00f3\u017cnych uj\u0119\u0107. Serial wszech czas\u00f3w „Przyjaciele” (Friends<\/em>)<\/strong>, by\u0142 r\u00f3wnie\u017c kr\u0119cony w takiej konwencji – na \u017cywo, w odpowiednio zaaran\u017cowanych studiach. Ale nie by\u0142o to regu\u0142\u0105 – konkurencyjny serial „Kroniki Seinfelda” (Seinfeld<\/em>)<\/strong>, nadal korzysta\u0142 ze sztucznego \u015bmiechu.<\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, dos\u0142adzane \u015bmiechem s\u0105 tak\u017ce (kto by pomy\u015bla\u0142) ceremonie wr\u0119czania nagr\u00f3d – takie jak Nagrody Emmy. Mikrofony celowo nie s\u0105 kalibrowane w kierunku widowni, poniewa\u017c wychwytywa\u0142yby szum rozm\u00f3w i szept\u00f3w wielu setek celebryt\u00f3w. Efekt sceniczny „podbija si\u0119” zatem \u015bmiechem z puszki.<\/p>\n\n\n\n

Moda na \u015bmiech z puszki zdawa\u0142a si\u0119 w XXI wieku przygasa\u0107, czego widocznym efektem jest usuwanie go r\u00f3wnie\u017c ze starszych seriali – Hanna-Barbera, kt\u00f3ra ongi\u015b tak walczy\u0142a o uniezale\u017cnienie si\u0119 od Douglassa, wycina\u0142a potem \u015bmiech ze swoich seriali – emitowanych i popularnych do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy natomiast \u015bwiat ogarn\u0119\u0142a pandemia Covid-19<\/em>, komediowe programy i show musiano z konieczno\u015bci kr\u0119ci\u0107 bez udzia\u0142u publiczno\u015bci. Oznacza\u0142o to brak \u015bmiechu w tle. I nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jako\u015b\u0107 tych program\u00f3w, ich komediowy efekt znacznie si\u0119 – w odbiorze publiczno\u015bci – pogorszy\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Wystarczy\u0142o poby\u0107 nieco bez niego, aby zda\u0107 sobie spraw\u0119, chc\u0105c nie chc\u0105c, \u017ce pomimo ca\u0142ej negatywnej otoczki \u015bmiech w tle (r\u00f3wnie\u017c ten z puszki) jest zara\u017aliwy. Przy asy\u015bcie wirtualnej widowni wszystko wydaje si\u0119 nagle bardziej zabawne i przyjemniejsze w odbiorze. Bez niej jest po prostu gorzej.<\/p>\n\n\n\n

Jest to ciekawa alegoria samotno\u015bci, jak\u0105 odczuwamy w wyniku izolacji spo\u0142ecznej. I dow\u00f3d na to, \u017ce w czerpaniu przyjemno\u015bci z ogl\u0105dania telewizji, a nawet w kierowaniu naszym w\u0142asnym humorem, nie jeste\u015bmy tak samodzielni, jak mog\u0142oby si\u0119 nam wydawa\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We wpisie „U\u015bmiech” wzi\u0105\u0142em na warsztat nasz najbardziej uniwersalny i najbardziej przyjemny wyraz twarzy. Pisa\u0142em tam tak\u017ce – to zreszt\u0105 nic odkrywczego – \u017ce u\u015bmiech jest silnie zara\u017aliwy. Trudno nie u\u015bmiechn\u0105\u0107 si\u0119, gdy kto\u015b inny \u015bmieje si\u0119 do nas. Nie byliby\u015bmy lud\u017ami, istotami spo\u0142ecznymi, gdyby\u015bmy nie byli tak bardzo wyczuleni na emocje innych. A szczery […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1070,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16,9],"tags":[],"class_list":["post-1038","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-film-i-teatr","category-historie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1038","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1038"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1038\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1685,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1038\/revisions\/1685"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1038"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1038"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1038"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}