„Kiedy\u015b wszystko robili bardziej solidne ni\u017c dzi\u015b” – s\u0142yszymy, m\u00f3wimy i przyjmujemy to z przekonaniem. Ale czy rzeczywi\u015bcie? <\/p>\n\n\n\n
Mit ten wydaje si\u0119 dzi\u015b szczeg\u00f3lnie \u017cywy w \u015bwiecie urz\u0105dze\u0144 gospodarstwa domowego oraz w motoryzacji. <\/p>\n\n\n\n
Na pewno prawd\u0105 jest, \u017ce obecnie nikomu nie op\u0142aca si\u0119 produkowa\u0107 nadmiernie trwa\u0142ych i solidnych rzeczy, zbudowanych, aby przetrwa\u0107 dziesi\u0119ciolecia – poniewa\u017c to nie nap\u0119dza sprzeda\u017cy. Dotyczy to szczeg\u00f3lnie tych z nich, kt\u00f3re szybko wychodz\u0105 z mody i zu\u017cywaj\u0105 si\u0119 pr\u0119dzej pod wzgl\u0119dem moralnym, ni\u017c technicznym.<\/p>\n\n\n\n
Z drugiej strony standardy technologiczne, materia\u0142owe i jako\u015bciowe wci\u0105\u017c rosn\u0105, tak jak i ro\u015bnie stopie\u0144 skomplikowania artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re kupujemy. Dzisiejsze wymogi produkcji s\u0105 zupe\u0142nie inne – kiedy\u015b budowano rzeczy w spos\u00f3b bardziej (m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem nienaukowym) toporny, aby zapewni\u0107 podzespo\u0142om odpowiedni\u0105 tolerancj\u0119, kt\u00f3ra sprawdza\u0142a si\u0119 w boju dopiero podczas \u017cycia, a dzi\u015b mo\u017cna j\u0105 ju\u017c w spos\u00f3b bardziej dok\u0142adny mierzy\u0107 i testowa\u0107 w laboratorium.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119cej dzi\u015b te\u017c wymagamy od rzeczy, kt\u00f3re posiadamy. Stara Nokia<\/em> mo\u017ce i by\u0142a solidniejsza (czytaj – ci\u0119\u017csza, wykonana z grubych i twardych plastik\u00f3w) ni\u017c dzisiejszy designerski smartfon – wykonany ze szk\u0142a i cienkiego aluminium, ale pomijaj\u0105c sentymenty – kto chcia\u0142by dzi\u015b na powa\u017cnie jej u\u017cywa\u0107? <\/p>\n\n\n\n Wi\u0119cej wybaczamy te\u017c staremu samochodowi, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 z nami dwie dekady, ni\u017c nowemu. Ale trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce prawdopodobnie kosztowa\u0142 on – uwzgl\u0119dniaj\u0105c inflacj\u0119 i nasz\u0105 realn\u0105 si\u0142\u0119 nabywcz\u0105 – proporcjonalnie niewiele mniej ni\u017c dzisiejszy nowy, maj\u0105c mo\u017ce grubsze dywaniki, ale nie maj\u0105c nawet jednej dziesi\u0105tej jego udogodnie\u0144 i technologicznych rozwi\u0105za\u0144. Przyjmujemy wobec nich inne standardy.<\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bnie – kluczowe jest tu s\u0142owo „przetrwa\u0142”. W ci\u0105gu swojego \u017cycia kupili\u015bmy tysi\u0105ce rzeczy i tylko niekt\u00f3re przetrwa\u0142y z nami do dzi\u015b. Reszta zagin\u0119\u0142a, zepsu\u0142a si\u0119, zosta\u0142a wyrzucona, porzucona lub oddana w spadku. Ale to w\u0142a\u015bnie na podstawie tych nadzwyczajnie trwa\u0142ych i bardzo nielicznych rzeczy, kt\u00f3re przetrwa\u0142y i kt\u00f3re zachowali\u015bmy, budujemy dzi\u015b szersze teorie.<\/p>\n\n\n\n To jest w\u0142a\u015bnie z\u0142udzenie lub b\u0142\u0105d logiczny zwane „b\u0142\u0119dem prze\u017cywalno\u015bci” (ang. survivorship bias<\/em> lub survival bias<\/em>). I b\u0142\u0105d ten jest obecny w bardzo wielu dziedzinach naszego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n Instytucje finansowe ocenia si\u0119 wed\u0142ug ich wynik\u00f3w w danym okresie. M\u00f3wi\u0105c precyzyjnie – ocenia si\u0119 te, kt\u00f3re ten okres przetrwa\u0142y i nie zbankrutowa\u0142y lub nie zosta\u0142y przej\u0119te przez te bardziej skuteczne. Zatem jakiekolwiek dane na temat og\u00f3lnych wynik\u00f3w graczy na rynku, na podstawie kt\u00f3rych podejmujemy tak istotne decyzje inwestycyjne i do kt\u00f3rych si\u0119 por\u00f3wnujemy, s\u0105 ska\u017cone istotnym b\u0142\u0119dem wyj\u015bciowym – pomijaj\u0105 tych inwestor\u00f3w instytucjonalnych, kt\u00f3rzy mieli wyniki tak z\u0142e, \u017ce po prostu nie przetrwali.<\/p>\n\n\n\n Mamy przekonanie, \u017ce historyczne dzie\u0142a sztuki by\u0142y znacznie lepsze ni\u017c obecne. W porz\u0105dku – zapewne tak jest, ale zdajmy sobie spraw\u0119, \u017ce oceniamy jedynie drobny promil wszystkich dzie\u0142 artystycznych, kt\u00f3re przetrwa\u0142y do dzi\u015b – czyli nie zosta\u0142y zniszczone, rozkradzione, czy ukryte. Dzia\u0142amy na selektywnej pr\u00f3bie – zapewne takiej, kt\u00f3r\u0105 kto\u015b ju\u017c wcze\u015bniej dla nas wyselekcjonowa\u0142 z uwagi na istotne walory artystyczne i szczeg\u00f3lnie chroni\u0142, by przetrwa\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Zachwycamy si\u0119 pi\u0119knem i solidno\u015bci\u0105 dawnej architektury – zapominaj\u0105c, \u017ce ogl\u0105damy jedynie najtrwalsze budynki, kt\u00f3re mia\u0142y szcz\u0119\u015bcie przetrwa\u0107 meandry historii. Tych, kt\u00f3re rozpad\u0142y si\u0119 lub zosta\u0142y celowo wyburzone nie oceniamy. Bo ich nie ma.<\/p>\n\n\n\n Klasyczna muzyka wydaje nam si\u0119 lepsza ni\u017c dzisiejsza, ale s\u0142uchamy w k\u00f3\u0142ko jedynie garstk\u0119 wybranych, wybitnych utwor\u00f3w, podczas gdy nowa muzyka jest nam puszczana bez \u017cadnych filtr\u00f3w – dobra, czy z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Inspirujemy si\u0119 pi\u0119knymi historiami o ludziach, np. przedsi\u0119biorcach, kt\u00f3rzy odnie\u015bli sukces pomimo spotykaj\u0105cych ich przeciwno\u015bci. Budujemy na tej podstawie niebezpieczny mit, \u017ce wystarczy by\u0107 odpowiednio zdeterminowanym, aby odnie\u015b\u0107 sukces i wszystko jest wy\u0142\u0105cznie w naszych r\u0119kach. Ale co z tymi, kt\u00f3rzy natrafili na mniej przychylne okoliczno\u015bci, pojawili si\u0119 na rynku w z\u0142ym momencie, nie spotkali w\u0142a\u015bciwych ludzi? Kt\u00f3rym zabrak\u0142o prostego szcz\u0119\u015bcia (a kt\u00f3rego akurat nie brakowa\u0142o tym z pierwszej grupy), pomimo wszystkich przymiot\u00f3w umys\u0142u i ducha? O nich historia milczy, a to oni s\u0105 jednak w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Kiedy podczas wojny Amerykanie poddawali inspekcjom samoloty, kt\u00f3re szcz\u0119\u015bliwie wraca\u0142y z akcji bojowych i zastanawiali si\u0119, jak ulepszy\u0107 rozwi\u0105zania, kt\u00f3re zapewni\u0142y im przetrwanie – np. wzmocni\u0107 te cz\u0119\u015bci kad\u0142uba, gdzie ostrza\u0142 przeciwnika trafi\u0142 celu, ale tym razem nie okaza\u0142 si\u0119 \u015bmiertelny, kto\u015b m\u0105dry zada\u0142 pytanie odwrotne – a mo\u017ce zastanowimy si\u0119 lepiej nad tymi rozwi\u0105zaniami, kt\u00f3re zawiod\u0142y – w tych samolotach, kt\u00f3re nie wr\u00f3ci\u0142y? Czyli wzmocnijmy nie te elementy, kt\u00f3re przyj\u0119\u0142y ostrza\u0142 bez szwanku, ale wszystkie pozosta\u0142e.<\/p>\n\n\n\n Chwalmy zatem nasze stare rzeczy, bo faktycznie okaza\u0142y si\u0119 nadzwyczaj solidne, dokonali\u015bmy s\u0142usznego wyboru i oby dalej dobrze nam s\u0142u\u017cy\u0142y. Na pewno maj\u0105 sw\u00f3j urok. Ale nie budujmy na tej w\u0105skiej pr\u00f3bie przekonania, \u017ce kiedy\u015b wszystko by\u0142o lepsze. Bo jest tak tylko w naszej selektywnej pami\u0119ci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" „Kiedy\u015b wszystko robili bardziej solidne ni\u017c dzi\u015b” – s\u0142yszymy, m\u00f3wimy i przyjmujemy to z przekonaniem. Ale czy rzeczywi\u015bcie? Mit ten wydaje si\u0119 dzi\u015b szczeg\u00f3lnie \u017cywy w \u015bwiecie urz\u0105dze\u0144 gospodarstwa domowego oraz w motoryzacji. Na pewno prawd\u0105 jest, \u017ce obecnie nikomu nie op\u0142aca si\u0119 produkowa\u0107 nadmiernie trwa\u0142ych i solidnych rzeczy, zbudowanych, aby przetrwa\u0107 dziesi\u0119ciolecia – poniewa\u017c […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1094,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,8],"tags":[],"class_list":["post-1093","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-punkt-widzenia","category-styl-zycia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1093","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1093"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1093\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1359,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1093\/revisions\/1359"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1094"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}