{"id":1110,"date":"2021-09-03T19:31:48","date_gmt":"2021-09-03T17:31:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1110"},"modified":"2021-09-04T17:14:44","modified_gmt":"2021-09-04T15:14:44","slug":"rudolf-weigl-i-tyfusowa-mary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1110","title":{"rendered":"Rudolf Weigl i Tyfusowa Mary"},"content":{"rendered":"\n

We wpisie „Przypadkowe odkrycie”<\/strong> wspomina\u0142em ostatnio o antybiotykach, teraz mia\u0142o by\u0107 w zamy\u015ble o czym\u015b innym, ale tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce Google Doodle przypomnia\u0142 o 138 urodzinach Rudolfa Weigla, polskiego tw\u00f3rcy szczepionki przeciwko tyfusowi plamistemu.<\/p>\n\n\n\n

Weigl urodzi\u0142 si\u0119 w 1883 roku w Przerowie (obecnie miasto w Czechach), w rodzinie austriackiej, ale po \u015bmierci ojca i ponownym wyj\u015bciu za ma\u017c swojej matki wychowywa\u0142 si\u0119 ju\u017c w kulturze i tradycji polskiej. Studiowa\u0142 we Lwowie, po czym pracowa\u0142 mi\u0119dzy innymi w szpitalu wojskowym w Przemy\u015blu.<\/p>\n\n\n\n

Podczas I wojny \u015bwiatowej zosta\u0142 delegowany do bada\u0144 nad wszami (Anoplura<\/em>)- uci\u0105\u017cliwymi owadami paso\u017cytuj\u0105cymi na ludziach i roznosz\u0105cymi mi\u0119dzy innymi tyfus plamisty (Typhus exanthematicus<\/em>). Choroba ta wywo\u0142ywana jest przez riketsje (Rickettsia<\/em>), gram-ujemne, pa\u0142eczkowate bakterie. To w sensie ewolucyjnym bardzo stare stworzenia, prawdopodobnie spokrewnione jeszcze z tajemniczym organizmem, kt\u00f3ry kiedy\u015b u zarania dziej\u00f3w wnikn\u0105\u0142 i po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z kom\u00f3rk\u0105 zwierz\u0105t tworz\u0105c jej wewn\u0119trzn\u0105 elektrowni\u0119 – mitochondrium.<\/p>\n\n\n\n

W czasach przed odkryciem antybiotyk\u00f3w tyfus by\u0142 chorob\u0105 zab\u00f3jcz\u0105 – \u015bmiertelno\u015b\u0107 wynosi\u0142a nawet 60% zara\u017conych. W 430 roku p.n.e. w Atenach wybuch\u0142a tajemnicza choroba, opisywana mi\u0119dzy innymi w „Wojnie peloponeskiej” Tukidydesa<\/strong>, kt\u00f3ra zdziesi\u0105tkowa\u0142a ludno\u015b\u0107 ca\u0142ego polis, przyczyni\u0142a si\u0119 do jego upadku i wygranej Sparty. Do dzi\u015b nie wiadomo, jaka by\u0142a przyczyna epidemii, ale wiele wskazuje, \u017ce by\u0142 ni\u0105 tyfus.<\/p>\n\n\n\n

Tyfus by\u0142 przez wieki chrob\u0105 endemiczn\u0105 na terenie Rosji i Polski pod zaborami – co roku umiera\u0142o na niego setki tysi\u0119cy ludzi.<\/p>\n\n\n\n

Zas\u0142ug\u0105 Weigla by\u0142o wynalezienie w latach 20-tych XX wieku skutecznej szczepionki przeciw tej chorobie. Da\u0142o mu to eksponowane stanowisko na lwowskim uniwersytecie, w\u00f3wczas reprezentuj\u0105cym poziom \u015bwiatowy, a wkr\u00f3tce mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119 i odznaczenia, kiedy jego szczepionki skutecznie zabezpieczy\u0142y przed tyfusem belgijskich misjonarzy w Chinach.W czasie II wojny \u015bwiatowej, po wkroczeniu do Lwowa Niemc\u00f3w i egzekucji wielu wybitnych profesor\u00f3w na Wzg\u00f3rzach Wuleckich, Weigl pracowa\u0142 formalnie dla nazist\u00f3w, ale by\u0142a to przykrywka – mia\u0142 woln\u0105 rek\u0119 w doborze wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i zatrudnia\u0142 przy karmieniu wszy (z kt\u00f3rych uzyskiwane by\u0142y bakterie do wytworzenia szczepionki) osoby nara\u017cone na nazistowskie represje – intelektualist\u00f3w, \u017byd\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bciowego podziemia.<\/p>\n\n\n\n

Jego szczepionki by\u0142y te\u017c przemycane do gett, oboz\u00f3w koncentracyjnych i wi\u0119zie\u0144, gdzie uratowa\u0142y przed \u015bmierci\u0105 tysiace ludzi. Odm\u00f3wi\u0142 wpisu na Reichlist\u0119<\/em>, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce wsp\u00f3\u0142pracy z komunistami, co mia\u0142o ostatecznie kosztowa\u0107 go Nagrod\u0119 Nobla, do kt\u00f3rej by\u0142 przez wiele lat nominowany. Weigl jest Sprawiedliwym w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata.<\/p>\n\n\n\n

Karmienie wszy polega\u0142o na umieszczeniu owad\u00f3w w ma\u0142ych klatkach-pude\u0142kach, w kt\u00f3rych jedna ze \u015bcian pokryta by\u0142a siatk\u0105. Pude\u0142ka te, zawieraj\u0105ce po kilkaset owad\u00f3w, przypina\u0142o si\u0119 nast\u0119pnie do sk\u00f3ry i… pozwala\u0142o im si\u0119 gry\u017a\u0107. Rekordzi\u015bci w karmieniu wszy byli w ten spos\u00f3b w stanie w ci\u0105gu miesiaca wykrami\u0107 ponad 30 tysi\u0119cy owad\u00f3w, trac\u0105c przy tym litr krwi. Ale lepsze to ni\u017c \u015bmier\u0107 z reki gestapo.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie tyfus leczy si\u0119 ju\u017c tak\u017ce skutecznie antybiotykami – tetracyklinami.Tyfus plamisty (ang. typhus<\/em>), kt\u00f3rym zajmowa\u0142 si\u0119 Weigl to inna choroba ni\u017c dur brzuszny (\u0142ac. typhus abdominalis<\/em>, ang. typhoid fever<\/em>) – pomimo zbli\u017conej nazwy. Dur brzuszny wywo\u0142uj\u0105 gram-ujemne pa\u0142eczki Salmonella enterica<\/em> i choroba ta jest nawet powa\u017cniejsza w swoim przebiegu ni\u017c tyfus. Zatrucie endotoksynami bakterii mo\u017ce by\u0107 w jej przebiegu tak silne, \u017ce chory dos\u0142ownie odchodzi od zmys\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 jednak osoby, oko\u0142o 2-5% populacji, kt\u00f3rzy po zara\u017ceniu si\u0119 nie wykazuj\u0105 objaw\u00f3w choroby, ale nadal mog\u0105 infekowa\u0107 innych. Najbardziej przera\u017caj\u0105cym przyk\u0142adem takiej osoby by\u0142a \u017cyj\u0105ca w tych samych czasach co Weigl niejaka Mary Mallon. Historia mia\u0142a zapami\u0119ta\u0107 j\u0105 jako „Tyfusow\u0105 Mary” (Typhoid Mary<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Mary by\u0142a gospodyni\u0105 domow\u0105, kuchark\u0105 i s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do wynaj\u0119cia i wsz\u0119dzie gdzie si\u0119 pojawia\u0142a ludzie w niewyt\u0142umaczalny spos\u00f3b zapadali na dur brzuszny. Mary cz\u0119sto zmienia\u0142a prac\u0119, ci\u0105gn\u0105c za sob\u0105 ponure widmo \u015bmiertelnej infekcji. Uwielbia\u0142a przygotowywa\u0107 dla swoich kolejnych gospodarzy lody brzoskiwniowe, kt\u00f3re by\u0142y idealnym miejscem do rozwoju bakterii (gin\u0105 one dopiero w temperaturze powy\u017cej 60 stopni).<\/p>\n\n\n\n

Sprawa dziwnych zachorowa\u0144 zosta\u0142a w ko\u0144cu powi\u0105zana z Mary – by\u0142a ona wielokrotnie badana, testy dawa\u0142y wynik jednoznacznie pozytywny, by\u0142a przetrzymywana w odosobnieniu, obiecywa\u0142a nawet, \u017ce ju\u017c nigdy nie b\u0119dzie pracowa\u0107 w kuchni, ale nie by\u0142a osob\u0105 szczeg\u00f3lnie godn\u0105 zaufania i stawa\u0142a si\u0119 wielokrotn\u0105 recydywistk\u0105. Gazety okre\u015bli\u0142y j\u0105 w pewnym momencie jako „najgro\u017aniejsza kobiet\u0119 w Ameryce”.<\/p>\n\n\n\n

Jej przydomek wszed\u0142 do j\u0119zyka potocznego i anglosaskiej popkultury – mianem „Tyfusowej Mary” okre\u015bla si\u0119 tam nietylko osob\u0119 nie\u015bwiadomie roznosz\u0105c\u0105 zarazki, ale tak\u017ce haker\u00f3w rozsiewaj\u0105cych wirusy komputerowe, a nawet… osoby zbyt cz\u0119sto zmieniaj\u0105ce prac\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Paradoksem historii jest to, \u017ce Tyfusowa Mary – w zasadzie kryminalistka, kt\u00f3ra w uporczywy spos\u00f3b roznosi\u0142a \u015bmierteln\u0105 choob\u0119 jest dzi\u015b w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej o wiele bardziej znana ni\u017c ten, kt\u00f3ry podobn\u0105 plag\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie zwalcza\u0142 i uratowa\u0142 przed ni\u0105 miliony ludzi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We wpisie „Przypadkowe odkrycie” wspomina\u0142em ostatnio o antybiotykach, teraz mia\u0142o by\u0107 w zamy\u015ble o czym\u015b innym, ale tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce Google Doodle przypomnia\u0142 o 138 urodzinach Rudolfa Weigla, polskiego tw\u00f3rcy szczepionki przeciwko tyfusowi plamistemu. Weigl urodzi\u0142 si\u0119 w 1883 roku w Przerowie (obecnie miasto w Czechach), w rodzinie austriackiej, ale po \u015bmierci ojca i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1111,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,9,11,15],"tags":[],"class_list":["post-1110","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czy-pamietasz","category-historie","category-kartka-z-kalendarza","category-natura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1110","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1110"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1110\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1117,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1110\/revisions\/1117"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1111"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}