{"id":1128,"date":"2021-09-05T13:03:04","date_gmt":"2021-09-05T11:03:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1128"},"modified":"2022-02-03T21:20:38","modified_gmt":"2022-02-03T20:20:38","slug":"awersja-do-ryzyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1128","title":{"rendered":"Awersja do ryzyka"},"content":{"rendered":"\n

Daniel Kahneman i Amos Tversky w swoim artykule z 1979 roku o subiektywnym podej\u015bciu do oceny prawdopodobie\u0144stwa u\u017cyli po raz pierwszy terminu „awersja do ryzyka” (loss aversion<\/em>). Efekty ich bada\u0144 wykaza\u0142y, \u017ce dla statystycznego cz\u0142owieka strata jest ponad dwa razy bardziej bolesna ni\u017c zysk.<\/p>\n\n\n\n

Sprawa ma niew\u0105tpliwie pod\u0142o\u017ce ewolucyjne – najnowsze badania wskazuj\u0105, \u017ce wszyscy wywodzimy si\u0119 od niewielkiej garstki ludzi, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a wybuch superwulkanu Toba<\/em> oko\u0142o 75 tysi\u0119cy lat temu. Gatunek ludzki by\u0142 w\u00f3wczas bardzo bliski zag\u0142ady – przetrwa\u0142o zaledwie oko\u0142o tysi\u0105ca p\u0142odnych par. A dla istot bliskich wygini\u0119ciu ryzyko nieszcz\u0119\u015bliwej utraty dziennej porcji jedzenia mog\u0142o r\u00f3wna\u0107 si\u0119 \u015bmierci, podczas gdy zyskanie dodatkowej porcji niekoniecznie przed\u0142u\u017ca\u0142o \u017cycie o kolejny dzie\u0144 – chyba \u017ce jedzenie mo\u017cna by w \u0142atwy spos\u00f3b zmagazynowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W swojej ksi\u0105\u017cce „Pu\u0142apki my\u015blenia. O my\u015bleniu szybkim i wolnym” (Thinking, Fast and Slow<\/em>)<\/strong> Daniel Kahneman<\/strong> podaje nast\u0119pujacy przyk\u0142ad.<\/p>\n\n\n\n

Zosta\u0142e\u015b zaproszony do zak\u0142adu, w kt\u00f3rym o wygranej lub przegranej rozstrzyga rzut monet\u0105. Je\u015bli wypadnie reszka – przegrywasz 100 dolar\u00f3w. Je\u015bli wypadnie orze\u0142 – wygrywasz 150.<\/p>\n\n\n\n

Jak oceniasz ten zak\u0142ad?<\/p>\n\n\n\n

Pomimo oczywistej przewagi kwotowej wygranej nad przegran\u0105 i r\u00f3wnego rozk\u0142adu szans, wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi ocenia ten zak\u0142ad jako ma\u0142o atrakcyjny. Obawa o utrat\u0119 100 dolar\u00f3w jest silniejsza ni\u017c apetyt na wygranie 150 – nawet z szans\u0105 50%. Dla wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b barier\u0105 wej\u015bcia do zak\u0142adu jest szansa na wygranie co najmniej 200 dolar\u00f3w (dwa razy wi\u0119cej ni\u017c mo\u017cna straci\u0107). Przypominam – strata boli 2 razy bardzie ni\u017c wygrana.<\/p>\n\n\n\n

Dalej Kahneman po przeanalizowaniu wielu tego typu przyk\u0142ad\u00f3w formu\u0142uje nast\u0119puj\u0105cy pogl\u0105d:<\/p>\n\n\n\n

1. W zak\u0142adach, gdy zar\u00f3wno zysk jak i strata s\u0105 prawdopodobne, ludzie zwykle wykazuj\u0105 wysok\u0105 awersj\u0119 do ryzyka.<\/p>\n\n\n\n

2. W sytuacjach, gdy strata ju\u017c istnieje (jest pewna) i jest por\u00f3wnywana do jeszcze wi\u0119kszej straty, kt\u00f3ra jest tylko prawdopodobna, ludzie wykazuj\u0105 nisk\u0105 awersj\u0119 i podejmuj\u0105 ryzyko.<\/p>\n\n\n\n

Nie ma tu sprzeczno\u015bci – w pierwszej sytuacji ryzyko straty jest oceniane jako co najmniej 2 razy bardziej bolesne ni\u017c zysk. Przy zbli\u017conym prawdopodobie\u0144stwie i niedostatecznej przewadze zysk\u00f3w nad stratami po prostu nie podejmujemy ryzyka. W drugim przypadku, gdy ju\u017c weszli\u015bmy na terytorium straty, obawa przed jej zwi\u0119kszeniem zwi\u0119ksza si\u0119 ju\u017c tylko liniowo – strata 1.000 dolar\u00f3w wobec 900 dolar\u00f3w to tylko 10% r\u00f3\u017cnicy.<\/p>\n\n\n\n

Nasza wrodzona awersja do ryzyka jest oczywi\u015bcie widoczna w naszym podej\u015bciu do inwestowania. Kiedy widzimy na rachunku maklerskim 50% zysk to cieszy nas to niepomiernie (powinno, to bardzo dobry wynik), ale jednak du\u017co bardziej martwi nas i boli 50% strata (o kt\u00f3r\u0105 wcale nietrudno je\u015bli nie tnie si\u0119 strat na czas). Mamy w takiej sytuacji tendencj\u0119 do szybkiego sprzedawania zwyci\u0119skich akcji, a trzymania si\u0119 kurczowo inwestycji nieudanych, w z\u0142udnej nadziei, \u017ce jeszcze odbij\u0105 w g\u00f3r\u0119 i strata si\u0119 zniweluje (tymczasem w podanym przyk\u0142adzie musia\u0142yby odbi\u0107 o 100%, aby\u015bmy wyszli na zero). Legendarny inwestor Peter Lynch okre\u015bla tak\u0105 praktyk\u0119 jako „wyrywanie kwiat\u00f3w i podlewanie chwast\u00f3w” (selling your winners and holding your losers is like cutting the flowers and\u00a0watering\u00a0the\u00a0weeds<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Co interesuj\u0105ce, jak dowi\u00f3d\u0142 Richard Thaler z nasz\u0105 awersj\u0105 do ryzyka i straty wi\u0105\u017ce si\u0119 tak\u017ce zjawisko zwane jako „efekt posiadania” (endownment effect<\/em>). Kiedy chcemy kupi\u0107 jak\u0105\u015b rzecz, wyceniamy j\u0105 w spos\u00f3b do\u015b\u0107 racjonalny. Ale kiedy ju\u017c j\u0105 posiadamy jest w naszych oczach warta wi\u0119cej i \u017c\u0105damy za ni\u0105 du\u017co wy\u017cszej ceny, ni\u017c mieliby\u015bmy sami zap\u0142aci\u0107 za identyczny przedmiot komu\u015b innemu. To prawdopodobnie dlatego tak trudno kupi\u0107 co\u015b w dobrej cenie z drugiej reki.<\/p>\n\n\n\n

Id\u0105c dalej z nasza opowie\u015bci\u0105 – 90% badanych uwa\u017ca, \u017ce dobrze by\u0142oby mie\u0107 sw\u00f3j w\u0142asny biznes, cz\u0119sto maj\u0105 nawet na niego jaki\u015b mniej lub bardziej wyra\u017any pomys\u0142. Ale rezygnacja z bezpiecznego etatu i podj\u0119cie ryzyka utraty sta\u0142ego dochodu przerasta dla wielu z nas oczekiwane (a przecie\u017c by\u0107 mo\u017ce bardzo du\u017ce) korzy\u015bci z samodzielnej dzia\u0142alno\u015bci. Wiele z tego, czego ludzie \u017ca\u0142uj\u0105 w obliczu \u015bmierci wynika w\u0142a\u015bnie z nadmiernej awersji do ryzyka.<\/p>\n\n\n\n

Steve Jobs m\u00f3wi\u0105c o podejmowaniu ryzyka i zach\u0119caj\u0105c do pod\u0105\u017cania w\u0142asn\u0105 drog\u0105 u\u017cy\u0142 tu wi\u0119c drugiego powo\u0142anego wy\u017cej pogl\u0105du Kahnemana – tego, w kt\u00f3rym strata jest ju\u017c pewna. „Pami\u0119tanie o w\u0142asnej niechybnej \u015bmierci jest najlepszym sposobem na to, aby nie wpa\u015b\u0107 w pu\u0142apk\u0119 my\u015blenia, \u017ce ma si\u0119 w \u017cyciu co\u015b do stracenia. Ju\u017c jeste\u015b nagi, wi\u0119c nie ma powodu aby nie pod\u0105\u017ca\u0107 za swoim sercem” (Remembering that you are going to die is the best way I know to avoid the trap of thinking you have something to lose. You are already naked. There is no reason not to follow your heart<\/em>.).<\/p>\n\n\n\n

Wspomniany ju\u017c Peter Lynch tak\u017ce ma na to celn\u0105 obserwacj\u0119 – „zawsze jest co\u015b, czym mo\u017cna si\u0119 martwi\u0107” (there is always something to worry about<\/em>), kt\u00f3ra podkre\u015bla, \u017ce nie ma sytuacji, w kt\u00f3rej nie istnieje jakie\u015b ryzyko lub obawa o straty i czekanie na ich ca\u0142kowite wyeliminowanie przed podj\u0119ciem dzia\u0142ania to marnowanie czasu.<\/p>\n\n\n\n

Jest to na pewno bardziej \u017cyciowe podej\u015bcie ni\u017c Buffettowskie „nigdy nie tra\u0107 pieni\u0119dzy” (Rule Number One: Never Lose Money. Rule Number Two: Never Forget Rule Number One<\/em>), kt\u00f3rego nawet sam zainteresowany nie jest w stanie bezwzgl\u0119dnie trzyma\u0107 si\u0119 w ka\u017cdej sytuacji.<\/p>\n\n\n\n

Jednym ze sposob\u00f3w prze\u0142amania awersji do ryzyka jest wi\u0119c albo wyobra\u017cenie sobie siebie jako kogo\u015b, kto ju\u017c jest na straconej pozycji, albo potraktowanie strat wed\u0142ug zasady „nic si\u0119 nie sta\u0142o” (kibice pi\u0142karskiej reprezentacji Polski maj\u0105 w tym du\u017ce do\u015bwiadczenie). <\/p>\n\n\n\n

Musimy jednak pamieta\u0107, \u017ce w podobny spos\u00f3b (czyli poprzez trywializacj\u0119 strat) do podj\u0119cia ryzyka mog\u0105 nas tak\u017ce zach\u0119ca\u0107 ci, kt\u00f3rym niekoniecznie zale\u017cy na naszym szcz\u0119\u015bciu, lecz chc\u0105 na naszej stracie dobrze zarobi\u0107. Przyk\u0142adowo w kasynie ludzie rutynowo podejmuj\u0105 ryzyko, jakiego z pewno\u015bci\u0105 nie podj\u0119liby poza nim. Przewaga kasyna w ka\u017cdej grze jest zawsze nieco wy\u017csza ni\u017c przewaga gracza i ona statystycznie zawsze zadzia\u0142a w d\u0142u\u017cszym okresie na niekorzy\u015b\u0107 go\u015bcia. Ale gracze s\u0105 wytr\u0105cani z awersji do ryzyka a zach\u0119cani do gry panuj\u0105ca w kasynie szczeg\u00f3ln\u0105 atmosfer\u0105 oraz z\u0142udzeniem, \u017ce nie graj\u0105 prawdziwymi pieni\u0119dzmi o realnej warto\u015bci, ale wirtualnymi \u017cetonami. A kiedy ju\u017c trac\u0105 te \u017cetony, to kasyno szybko podsuwa im darmowe drinki i inne benefity. „Nic si\u0119 nie sta\u0142o” – podkre\u015bla. To psychologiczne triki. Ksi\u0105\u017cka Beaty Bia\u0142y „Hazardzi\u015bci. Gra o \u017cycie”<\/strong> jest tu ciekawym studium przypadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z przyczyn tak du\u017cej popularno\u015bci sprzeda\u017cy e-commerce<\/em>, jest nie tylko atrakcyjna cena, ale tak\u017ce fakt, \u017ce kupione przez Internet towary mo\u017cemy bez problemu odes\u0142a\u0107 za zwrotem pieni\u0119dzy, co minimalizuje ryzyko straty zwi\u0105zanej z zakupami stacjonarnymi. Ka\u017cda oferta, kt\u00f3ra pozwala odwr\u00f3ci\u0107 podj\u0119te ryzyko jest przez nas mile widziana.<\/p>\n\n\n\n

Steve Jobs wspomnia\u0142 o pod\u0105\u017caniu za sercem i nie jest to bezpodstawne. Je\u015bli bowiem g\u0142\u0119biej zastanawiamy si\u0119 nad jak\u0105\u015b wa\u017cn\u0105 decyzj\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 w sobie kusz\u0105c\u0105 szans\u0119, to zwykle schemat naszego my\u015blenia wygl\u0105da mniej wiecej tak:<\/p>\n\n\n\n

– To si\u0119 nie mo\u017ce uda\u0107 – m\u00f3wi z przekonaniem nasza duma.<\/p>\n\n\n\n

– To ryzykowne – m\u00f3wi ostrzegawczo nasze do\u015bwiadczenie.<\/p>\n\n\n\n

– To bez sensu – m\u00f3wi z rezygnacj\u0105 nasz wewn\u0119trzny racjonalizator.<\/p>\n\n\n\n

– Daj temu szans\u0119, spr\u00f3buj – szepcze zach\u0119caj\u0105co serce.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Daniel Kahneman i Amos Tversky w swoim artykule z 1979 roku o subiektywnym podej\u015bciu do oceny prawdopodobie\u0144stwa u\u017cyli po raz pierwszy terminu „awersja do ryzyka” (loss aversion). Efekty ich bada\u0144 wykaza\u0142y, \u017ce dla statystycznego cz\u0142owieka strata jest ponad dwa razy bardziej bolesna ni\u017c zysk. Sprawa ma niew\u0105tpliwie pod\u0142o\u017ce ewolucyjne – najnowsze badania wskazuj\u0105, \u017ce wszyscy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1130,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,8],"tags":[],"class_list":["post-1128","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-punkt-widzenia","category-styl-zycia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1128"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1793,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1128\/revisions\/1793"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1130"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}