{"id":1147,"date":"2021-09-11T22:34:50","date_gmt":"2021-09-11T20:34:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1147"},"modified":"2021-09-25T21:51:15","modified_gmt":"2021-09-25T19:51:15","slug":"dwie-wieze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1147","title":{"rendered":"Dwie Wie\u017ce"},"content":{"rendered":"\n

Mija 20 lat od atak\u00f3w na World Trade Center<\/em> w Nowym Jorku. <\/p>\n\n\n\n

Oko\u0142o 8:45 czasu lokalnego w zwyczajny wtorkowy poranek Boeing 767 linii American Airlines<\/em> (lot numer 11 z Bostonu do Los Angeles) z 92 pasa\u017cerami oraz 40 tonami paliwa na pok\u0142adzie uderzy\u0142 z impetem w p\u00f3\u0142nocn\u0105 wie\u017c\u0119 WTC.<\/p>\n\n\n\n

Moment ten przypadkowo uchwycili bracia Naudet, kr\u0119c\u0105c tego poranka amatorski film dokumentalny o nowojorskich stra\u017cakach. Dzie\u0144 mia\u0142 by\u0107 idealny dla stra\u017cy po\u017carnej – 9-1-1. Uczestnicz\u0105c w rutynowej interwencji, zaskoczeni nag\u0142ym rykiem silnik\u00f3w tu\u017c nad sob\u0105 odwr\u00f3cili si\u0119 i utrwalili tragiczne zdarzenie. Traf sprawi\u0142, \u017ce znajdowali si\u0119 akurat po odpowiedniej stronie czworobocznej konstrukcji.<\/p>\n\n\n\n

O 8:49 stacja CNN przerwa\u0142a pasmo reklamowe proroczym nag\u0142\u00f3wkiem World Trade Center Disaster<\/em>. W tym momencie wygl\u0105da\u0142o to jednak nie na wielk\u0105 katastrof\u0119 czy zamach, tylko na nieszcz\u0119\u015bliwy wypadek – co\u015b na kszta\u0142t zdarzenia z 1945 roku, gdy wojskowy bombowiec B-25 uderzy\u0142 przypadkowo w Empire State Building<\/em>. Tym razem nieba nie spowija\u0142a jednak mg\u0142a, przeciwnie – poranek by\u0142 s\u0142oneczny, a niebo b\u0142\u0119kitne. Deszcz pada\u0142 dzie\u0144 wcze\u015bniej, a tego dnia kanadyjski wy\u017c przyni\u00f3s\u0142 niezwykle pi\u0119kn\u0105 pogod\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Co tu si\u0119 wydarzy\u0142o?<\/p>\n\n\n\n

20 lat to nie jest szczeg\u00f3lnie du\u017co – jedno pokolenie, ale powr\u00f3t do zapis\u00f3w tych wydarze\u0144 ukazuje, jak wiele si\u0119 przez ten czas zmieni\u0142o. Transmisja telewizyjna z tamtych lat, kiedy j\u0105 zn\u00f3w odtworzymy, w niczym nie przypomina ostrego jak brzytwa obrazu cyfrowego znanego z dzisiejszych medi\u00f3w – by\u0142a to wci\u0105\u017c epoka telewizji analogowej. Jako no\u015bnik obrazu dominowa\u0142y jeszcze kasety VHS, technologia DVD dopiero si\u0119 rozwija\u0142a. Dzi\u015b ca\u0142e zdarzenie zosta\u0142oby tak\u017ce na pewno sfilmowane z miliona r\u00f3\u017cnych uj\u0119\u0107 przez samych przechodni\u00f3w, kt\u00f3rzy musieli dostrzec, \u017ce samolot przelecia\u0142 nad Manhattanem podejrzanie nisko. Nie by\u0142o jednak jeszcze w\u00f3wczas smartfon\u00f3w z kamerami video. A sam Internet dopiero raczkowa\u0142 – kojarz\u0105c si\u0119 w\u00f3wczas g\u0142\u00f3wnie ze spektakularn\u0105 gie\u0142dow\u0105 implozj\u0105 spekulacyjnej ba\u0144ki dot-com\u00f3w<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Sam pami\u0119tam ten dzie\u0144 bardzo wyra\u017anie – w\u0142\u0105czy\u0142em telewizor nied\u0142ugo po pierwszym uderzeniu, kiedy wie\u015bci o tym przedziwnym wypadku dotar\u0142y do Polski (by\u0142o tu ju\u017c popo\u0142udnie) i zacz\u0119\u0142y szybko si\u0119 rozprzestrzenia\u0107 – w\u00f3wczas jeszcze ustnie lub telefonicznie oraz przez komunikacyjn\u0105 nowo\u015b\u0107 – wiadomo\u015bci SMS. Widzia\u0142em wi\u0119c co sta\u0142o si\u0119 potem. I by\u0142em r\u00f3wnie jak wszyscy zszokowany.<\/p>\n\n\n\n

O 9:03, tym razem ju\u017c na oczach gromadz\u0105cych si\u0119 obserwator\u00f3w oraz milion\u00f3w widz\u00f3w przed telewizorami Boeing 767 linii United Airlines<\/em> (lot numer 175 z Bostonu do Los Angeles) z 65 pasa\u017cerami na i 34 tonami paliwa na pok\u0142adzie uderzy\u0142 w drug\u0105 wie\u017c\u0119 WTC.<\/p>\n\n\n\n

Teraz by\u0142o ju\u017c jasne, \u017ce to nie jest wypadek, \u017ce to s\u0105 dzia\u0142ania zaplanowane i skoordynowane. Tak czy inaczej, obraz by\u0142 surrealistyczny – widzieli\u015bmy ju\u017c wybuchy w wysokich budynkach w filmach w typie „Szklanej pu\u0142apki” (Die Hard<\/em>)<\/strong> Johna McTiernana<\/strong>, ale nigdy na \u017cywo, nigdy na powa\u017cnie. \u015awiat oraz nasze poj\u0119cie o tym, co jest mo\u017cliwe mia\u0142y zmieni\u0107 si\u0119 tego dnia w wielu aspektach.<\/p>\n\n\n\n

World Trade Center<\/em> – kompleks sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 \u0142\u0105cznie 7 budynk\u00f3w na dolnym Manhattanie zosta\u0142 wybudowany na prze\u0142omie lat 60-tych i 70-tych XX wieku kosztem 2 miliard\u00f3w dolar\u00f3w w dzisiejszych cenach. Nad Nowym Jorkiem mia\u0142y g\u00f3rowa\u0107 odt\u0105d dwa najbardziej znane i najwy\u017csze z nich – dwie bli\u017aniacze wie\u017ce (Twin Towers<\/em>). P\u00f3\u0142nocna wie\u017ca zwana by\u0142a One World Trade<\/em>, a po\u0142udniowa – Two World Trade<\/em>. Pomi\u0119dzy nimi znajdowa\u0142 si\u0119 Hotel Marriott (Three World Trade<\/em>) oraz cztery kolejne budynki – mieszcz\u0105ce bank oraz nowojorskie urz\u0119dy.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b do roli ikon Wielkiego Jab\u0142ka powr\u00f3ci\u0107 musia\u0142y z obowi\u0105zku budynki starsze od nich – wybudowany w czasach wielkiego kryzysu Empire State Building<\/em> (obchodz\u0105cy w tym roku 90-lat) oraz Statua Wolno\u015bci (kt\u00f3rej z okazji 134 urodzin po\u015bwi\u0119ci\u0142em wpis „Nadal dobrze Pani w zielonym”<\/strong>). Ale w\u00f3wczas zaszczyt ten mia\u0142y pe\u0142ni\u0107 w\u0142a\u015bnie tytu\u0142owe Dwie Wie\u017ce – reprezentuj\u0105ce szczytowe osi\u0105gniecie \u00f3wczesnych mo\u017cliwo\u015bci architektonicznych. W momencie otwarcia w 1973 roku by\u0142y najwy\u017cszymi budynkami na \u015bwiecie. Po 28 latach pozostawa\u0142y zreszt\u0105 nadal w pierwszej tr\u00f3jce – po Petronas Towers<\/em> w Kuala Lumpur i Sears Tower<\/em> w Chicago.<\/p>\n\n\n\n

Ich projektant – Minoru Yamasaki nigdy nie pozby\u0142 si\u0119 l\u0119ku wysoko\u015bci. Pytany dlaczego zamiast 110-pi\u0119trowych budynk\u00f3w nie porwa\u0142 si\u0119 na 200-pi\u0119trowe odpowiedzia\u0142 szczerze, cho\u0107 tr\u0105ci\u0142o to nieco fa\u0142szyw\u0105 skromno\u015bci\u0105 – „chcia\u0142em zachowa\u0107 ludzk\u0105 skal\u0119<\/em>„.<\/p>\n\n\n\n

Nie oby\u0142o si\u0119 oczywi\u015bcie bez krytyki – prosta, nowoczesna forma budynk\u00f3w by\u0142a okre\u015blana jako w istocie do\u015b\u0107 prymitywna. Dowcipny zarzut g\u0142osi\u0142, \u017ce wie\u017ce WTC przypominaj\u0105 pude\u0142ka, w kt\u00f3rych mog\u0142yby zosta\u0107 dostarczone do miasta wspania\u0142e budynki – takie jak wspomniany, zbudowany w stylu art d\u00e9co Empire State Building<\/em>, czy upstrzony fantastycznymi ornamentami i \u015bwietlist\u0105 blach\u0105 Chrysler Building<\/em>. A pude\u0142ka po u\u017cyciu si\u0119 wyrzuca.<\/p>\n\n\n\n

Biznesowo ich budowa by\u0142a jednak bardzo udana. Zlokalizowany w blisko\u015bci centrum \u015bwiata finansowego – Wall Street<\/em>, kompleks WTC, na swojej 16-akrowej dzia\u0142ce, sta\u0107 si\u0119 mia\u0142 siedzib\u0105 dla ponad 430 firm. W ci\u0105gu typowego dnia przychodzi\u0142o tu (lub przyje\u017cd\u017ca\u0142o na poblisk\u0105 stacj\u0119 metra – obrazy t\u0142um\u00f3w na ruchomych schodach w filmie Wall Street<\/em> Olivera Stone’a <\/strong>z 1987 roku s\u0105 tu wymowne) do pracy 50 tys. ludzi, a \u0142\u0105cznie przewija\u0142o si\u0119 ich ponad 70 tys. To by\u0142o miasto w mie\u015bcie – budynki mia\u0142y nawet w\u0142asny kod pocztowy.<\/p>\n\n\n\n

Geniusz projektancki i nowoczesno\u015b\u0107 techniczna objawia\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy innymi w konstrukcji wind – ka\u017cda z wie\u017c by\u0142a podzielona na 3 poziome sekcje z oddzielaj\u0105cymi je Sky Lobbies<\/em> – pi\u0119trami, na kt\u00f3rych go\u015bcie mogli przesi\u0105\u015b\u0107 si\u0119 z du\u017cych wind ekspresowych do mniejszych, obs\u0142uguj\u0105cych dany fragment budynku. Pozwoli\u0142o to znacznie zwi\u0119kszy\u0107 powierzchni\u0119 u\u017cytkow\u0105 – wynosi\u0142a ona \u0142\u0105cznie prawie 1,4 mln m\u00b2, co czyni ca\u0142y kompleks biurowy WTC najwi\u0119kszym dotychczas zbudowanym. Powierzchni by\u0142o zreszt\u0105 a\u017c za du\u017co, pe\u0142ne ob\u0142o\u017cenie najemc\u00f3w WTC osi\u0105gn\u0119\u0142o dopiero w 2000 roku.<\/p>\n\n\n\n

Wie\u017ce by\u0142y g\u0142\u0119boko wkopane w ziemi\u0119, aby uchroni\u0107 konstrukcj\u0119 przed podziemnymi ciekami wody z pobliskiej rzeki Hudson. I si\u0119ga\u0142y wysoko – mierzy\u0142y 417 i 415 metr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Po\u0142udniowa wie\u017ca oferowa\u0142a swoim go\u015bciom na 107 pietrze obserwatorium Top of the World<\/em>, z kt\u00f3rego mo\u017cna by\u0142o spojrze\u0107 na otaczaj\u0105cy Nowy Jork i nawet 80 kilometr\u00f3w w dal. To faktycznie by\u0142 w\u00f3wczas szczyt \u015bwiata. Z kolei na najwy\u017cszych pi\u0119trach p\u00f3\u0142nocnej wie\u017cy znajdowa\u0142a si\u0119 jedna z najbardziej znanych, a na pewno najbardziej dochodowa restauracja w USA – Windows of the World<\/em>. Nawet najbadziej zdegustowani krytycy kulinarni przyznawali, \u017ce g\u0142\u00f3wnym daniem w niej podawanym by\u0142 wspania\u0142y widok na Nowy Jork.<\/p>\n\n\n\n

Kolejn\u0105 interesuj\u0105c\u0105 kwesti\u0105 by\u0142a konstrukcja budowlana znajduj\u0105ca si\u0119 pomi\u0119dzy wspomnianymi fundamentami, a szczytem \u015bwiata. Rzuty obu wie\u017c WTC stanowi\u0142y kwadraty o boku 63,5 metra. Konstrukcja no\u015bna zosta\u0142a umieszczona w \u015bcianach budynku – by\u0142y to s\u0142upy wykonane ze stalowych prostok\u0105tnych rur. Ich u\u0142o\u017cenie i kszta\u0142t nadawa\u0142y konstrukcji momentami interesuj\u0105cego, neogotyckiego charakteru. Patrz\u0105c na budynki w spos\u00f3b, w jaki to zwykle robimy (czyli na zdj\u0119ciach) zaskakuj\u0105ce mo\u017ce by\u0107, \u017ce betonu u\u017cywano tu w bardzo niewielkim stopniu. Dominowa\u0142o \u017celazo – do budowy zu\u017cyto przesz\u0142o 192 tys. ton stali.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie konstrukcja pow\u0142okowa (frame-tubed<\/em>) jest standardem przy tworzeniu budynk\u00f3w o wysoko\u015bci powy\u017cej 300 metr\u00f3w – zewn\u0119trzne \u015bciany przenosz\u0105 w\u00f3wczas wi\u0119kszo\u015b\u0107 obci\u0105\u017ce\u0144 pionowych i ca\u0142o\u015b\u0107 obci\u0105\u017ce\u0144 poziomych dzia\u0142aj\u0105cych na obiekt. Konstrukcja trzonowa – zak\u0142adaj\u0105ca istnienie pionowej kolumny wzd\u0142u\u017c osi budynku by\u0142aby przy du\u017cych wysoko\u015bciach zbyt wiotka – o czym przekonali\u015bmy si\u0119 nie raz tworz\u0105c zbyt wysokie wie\u017ce z klock\u00f3w LEGO.<\/p>\n\n\n\n

W budynkach powy\u017cej 400 metr\u00f3w a\u017c 40% ci\u0119\u017caru wszystkich materia\u0142\u00f3w u\u017cytych do budowy musi absorbowa\u0107 si\u0142y poziome wywo\u0142ywane przez wiatr. Si\u0142y wiatru znacznie rosn\u0105 wraz z wysoko\u015bci\u0105 – tym wi\u0119kszy podziw budzi\u0107 musi wyczyn akrobaty Phillipa Petita, kt\u00f3ry w 1973 roku przez 45 minut spacerowa\u0142 po linie rozwieszonej u szczytu wie\u017c. Okoliczno\u015bci tego nielegalnego wyst\u0119pu przypominaj\u0105 filmy Man on Wire<\/strong><\/em> i The Walk<\/strong><\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, architekci przy projektowaniu wie\u017c brali pod uwag\u0119 teoretyczny scenariusz z uderzeniem w nie samolotu – pomni wspomnianej wy\u017cej katastrofy z 1945 roku. Nie symulowali na pewno uderzenia 200-tonowymi maszynami, ale i tak budynki by\u0142y bardzo sztywne – odchyla\u0142y si\u0119 w pionie o nie wi\u0119cej ni\u017c 1\/500 swojej wysoko\u015bci, co spe\u0142nia\u0142oby r\u00f3wnie\u017c dzisiejsze standardy.<\/p>\n\n\n\n

Mniej dobrego mo\u017cna natomiast powiedzie\u0107 o innych materia\u0142ach u\u017cytych do ich budowy – obficie korzystano na przyk\u0142ad z niepalnego azbestu, o kt\u00f3rego rakotw\u00f3rczych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach dowiedziano si\u0119 dopiero po uko\u0144czeniu budowy. Ale w\u00f3wczas by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano – szacowany koszt wymiany azbestowych p\u0142yt by\u0142by astronomiczny. W przysz\u0142o\u015bci py\u0142y uwolnione w wyniku opisywanych dzi\u015b zdarze\u0144 mia\u0142y zabi\u0107 wi\u0119cej os\u00f3b, ni\u017c sama katastrofa.<\/p>\n\n\n\n

I tak w wyniku nast\u0119puj\u0105cych po sobie w kr\u00f3tkim czasie uderze\u0144 dw\u00f3ch du\u017cych samolot\u00f3w odrzutowych budynki zachybota\u0142y, ich elewacja w miejscu trafie\u0144 zosta\u0142a spektakularnie rozerwana, po czym zacz\u0119\u0142y one p\u0142on\u0105\u0107 od wewn\u0105trz. Szyby windowe wype\u0142ni\u0142o paliwo lotnicze, siej\u0105c po\u017car na ni\u017cszych pi\u0119trach. Terrory\u015bci z Al-Ka’idy celowo wybrali na cel ataku loty transkontynentalne, poniewa\u017c samoloty je obs\u0142uguj\u0105ce mia\u0142y na pok\u0142adzie du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 wybuchowej i \u0142atwopalnej kerozyny.<\/p>\n\n\n\n

Wie\u017ce WTC zosta\u0142y konstrukcyjnie przygotowane do po\u017caru trwaj\u0105cego oko\u0142o 2 godzin. W tym przypadku ich fasady i wn\u0119trza zosta\u0142y jednak nie tylko podpalone w niekonwencjonalny spos\u00f3b, ale przeci\u0119te kad\u0142ubami wielkich samolot\u00f3w pasa\u017cerskich. By\u0142 to scenariusz wykraczaj\u0105cy poza wyobra\u017ani\u0119. Ponad 1.300 ludzi zosta\u0142o momentalnie odci\u0119tych od dr\u00f3g ucieczki w p\u00f3\u0142nocnej wie\u017cy, a kolejne 700 w po\u0142udniowej (du\u017co mniej – pomimo \u017ce ta druga zosta\u0142a uderzona ni\u017cej). Obrazy os\u00f3b skacz\u0105cych w otch\u0142a\u0144, aby unikn\u0105\u0107 \u015bmierci w p\u0142omieniach s\u0105 jednym z bardziej poruszaj\u0105cych w tej katastrofie.<\/p>\n\n\n\n

O 9:59 wydarzy\u0142 si\u0119 kolejny etap tego, co dot\u0105d wydawa\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe, a jednak nie chcia\u0142o przesta\u0107 si\u0119 dzia\u0107. Po\u0142udniowa wie\u017ca, p\u0142on\u0105ca od 56 minut zawali\u0142a si\u0119. O 10:28 jej \u015bladem pod\u0105\u017cy\u0142a wie\u017ca p\u00f3\u0142nocna.<\/p>\n\n\n\n

Struktura architektoniczna wie\u017c WTC zosta\u0142a poddana tego dnia ekstremalnym pr\u00f3bom. Po pierwsze musia\u0142y one znie\u015b\u0107 szok uderze\u0144 dwoma 200-tonowymi samolotami lec\u0105cymi z pr\u0119dko\u015bci\u0105 kilkuset kilometr\u00f3w na godzin\u0119. Ka\u017cde takie uderzenie nios\u0142o ze sob\u0105 ogromn\u0105 si\u0142\u0119 uderzeniow\u0105, wypychaj\u0105c dodatkowo znajduj\u0105ce si\u0119 w budynku i spr\u0119\u017cone w momencie impaktu powietrze na zewn\u0105trz. Wie\u017ce przetrwa\u0142y to i z punktu widzenia widza do dzi\u015b szokuj\u0105ce jest, jak ogromne i lec\u0105ce z wielk\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 samoloty po prostu znikn\u0119\u0142y w ich wn\u0119trzach (d\u0142ugo\u015b\u0107 Boeinga 767 by\u0142a zbli\u017cona do d\u0142ugo\u015bci boku budynku).<\/p>\n\n\n\n

Druga pr\u00f3ba by\u0142a znacznie trudniejsza. Szacuje si\u0119, \u017ce temperatura ognia w miejscach uderzenia samolot\u00f3w si\u0119ga\u0142a 1.500 stopni. Budynki by\u0142y zaprojektowane do wytrzymania temperatur \u015brednio 3 -krotnie ni\u017cszych. Wewn\u0119trz nich, w wyniku palenia si\u0119 mebli i wyposa\u017cenia temperatura natomiast ci\u0105gle ros\u0142a. To, co zdarzy\u0142o si\u0119 11 wrze\u015bnia 2001 roku mia\u0142o przekroczy\u0107 nie tylko zdolno\u015bci fizyczne stali do zachowania sztywno\u015bci, ale i jakiekolwiek teoretyczne za\u0142o\u017cenia in\u017cynierskie. I cho\u0107 do ca\u0142kowitego stopienia \u017celaza potrzebne s\u0105 jeszcze wy\u017csze temperatury, to w tym przypadku wystarczy\u0142o jedynie, aby naruszona zosta\u0142a sztywno\u015b\u0107 stalowej konstrukcji. W ko\u0144cu stalowe pr\u0119ty zacz\u0119\u0142y pod wp\u0142ywem wysokich temperatur pracowa\u0107, wygina\u0107 si\u0119 i p\u0119ka\u0107.<\/p>\n\n\n\n

I nast\u0105pi\u0142 efekt domina – wraz z utrat\u0105 stabilno\u015bci wy\u017cszych pi\u0119ter niszczone zacz\u0119\u0142y by\u0107 struktury podtrzymuj\u0105ce pi\u0119tra ni\u017csze. Ka\u017cdy z wa\u017c\u0105cych po 500 tys. ton budynk\u00f3w z\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 w efekcie pod w\u0142asnym ci\u0119\u017carem jak ogromna harmonijka. Szcz\u0119\u015bciem w nieszcz\u0119\u015bciu \u017caden z nich nie przewr\u00f3ci\u0142 si\u0119 na bok.<\/p>\n\n\n\n

W momencie ataku w wie\u017cach przebywa\u0142o ponad 17 tys. ludzi. Zn\u00f3w szcz\u0119\u015bciem w nieszcz\u0119\u015bciu – by\u0142o jeszcze wcze\u015bnie rano i nie wszyscy z 50 tys. regularnych pracownik\u00f3w zd\u0105\u017cyli dojecha\u0107 do pracy. Dodatkowo tego dnia odbywa\u0142y si\u0119 wybory burmistrza i wiele os\u00f3b zdecydowa\u0142o si\u0119 p\u00f3j\u015b\u0107 przed prac\u0105 do lokali wyborczych. Powstanie p\u00f3\u017aniej wiele teorii spiskowych o tych, kt\u00f3rzy mieli jakoby wiedzie\u0107 o planowanym ataku i celowo unikn\u0105\u0107 pojawienia si\u0119 tego dnia na miejscu. Ale \u017cycie przynios\u0142o tak\u017ce wiele zaskakuj\u0105cych historii o wyrokach i kolejach losu. Szef wspomnianej restauracji Windows of the World<\/em> Michael Lomonaco zanim wsiad\u0142 do windy w drodze do pracy wst\u0105pi\u0142 jeszcze do punktu z okularami, aby odda\u0107 swoj\u0105 par\u0119 do naprawy. Atak nast\u0105pi\u0142 zanim wjecha\u0142 na g\u00f3r\u0119 i dzi\u0119ki temu m\u00f3g\u0142 si\u0119 bezpiecznie ewakuowa\u0107. Nie zdo\u0142a\u0142 niestety w tym czasie uciec przeznaczeniu pracuj\u0105cy w tej samej restauracji Jan Maciejewski, kt\u00f3ry wyj\u0105tkowo przyszed\u0142 tego dnia do pracy na rann\u0105 zmian\u0119, poniewa\u017c poprosi\u0142 go o to kolega.<\/p>\n\n\n\n

Zeznania tych, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 wydosta\u0107 z budynku ujawniaj\u0105 psychologi\u0119 ludzkich zachowa\u0144 w obliczu \u015bmiertelnego niebezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3rzy szefowie kazali przyk\u0142adowo wraca\u0107 swoim pracownikom do pracy, traktuj\u0105c ca\u0142e zamieszanie jako fa\u0142szywy alarm. Niestety tym razem nie by\u0142y to obowi\u0105zkowe \u0107wiczenia z ewakuacji. Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b ruszy\u0142a do wyj\u015bcia od razu, tak jak sta\u0142y i one prze\u017cy\u0142y katastrof\u0119. Inni zlekcewa\u017cyli zagro\u017cenie lub wyparli je i kontynuowali s\u0142u\u017cbowe spotkania. Cz\u0119\u015b\u0107 utkn\u0119\u0142a niczym nocna zwierzyna w \u015bwiat\u0142ach reflektor\u00f3w – nie wiedz\u0105c co robi\u0107 i czekaj\u0105c na instrukcje, kt\u00f3re nigdy nie nadesz\u0142y. Innych jeszcze zawi\u00f3d\u0142 instynkt samozachowawczy – ju\u017c kierowali si\u0119 ku wyj\u015bciu po czym zawracali po swoje rzeczy osobiste i wi\u0119cej ich nie widziano.<\/p>\n\n\n\n

Tego dnia zgin\u0105\u0107 mia\u0142o 2.192 os\u00f3b uwi\u0119zionych w budynkach oraz 414 id\u0105cych im na pomoc ratownik\u00f3w (\u0142\u0105cznie 2.606 os\u00f3b). W akcji zagin\u0119\u0142o miedzy innymi 340 bohaterskich stra\u017cak\u00f3w. M\u00f3wimy tu o prawdziwych ludziach, posiadaj\u0105cych rodziny i przyjaci\u00f3\u0142. Ponad 3.000 dzieci straci\u0142o tego dnia rodzica, w tym oko\u0142o 100 mia\u0142o si\u0119 urodzi\u0107 po tym dniu i nigdy nie spotka\u0142o swojego ojca. Ponad 6.000 os\u00f3b zosta\u0142o rannych, wielokrotnie wi\u0119cej mia\u0142o zmaga\u0107 si\u0119 p\u00f3\u017aniej z traumami i po\u015brednimi skutkami katastrofy.<\/p>\n\n\n\n

Statystyki, mimo \u017ce szokuj\u0105ce, s\u0105 oczywi\u015bcie jeszcze dalekie od tragedii, jakie potrafi\u0105 dzia\u0107 si\u0119 na wojennych frontach. Dla por\u00f3wnania w Powstaniu Warszawskim podobna liczba os\u00f3b gin\u0119\u0142a codziennie przez ponad 2 miesi\u0105ce. Jest to natomiast do dzi\u015b najbardziej tragiczny w skutkach atak na Ameryk\u0119 na jej w\u0142asnym terytorium w czasie pokoju – por\u00f3wnywalny liczb\u0105 ofiar do ataku Japo\u0144czyk\u00f3w na hawajskie Pearl Harbor<\/em> 60 lat wcze\u015bniej. I najbardziej szokuj\u0105cy – maj\u0105c na uwadze, \u017ce zaatakowana zosta\u0142a niczego nie spodziewaj\u0105ca si\u0119 ludno\u015b\u0107 cywilna, w czasie pokoju, w zwyk\u0142y poranek, w najbardziej rozpoznawalnych budynkach, w \u015brodku jednego z najwi\u0119kszych miast \u015bwiata. O dniu ataku w relacjach \u015bwiadk\u00f3w opowiada fascynuj\u0105ca ksi\u0105\u017cka Garreta M. Graffa – „Jedyny samolot na niebie. Historia m\u00f3wiona zamach\u00f3w z 11 wrze\u015bnia” (The Only Plane in the Sky: An Oral History of 9\/11<\/em>)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

I pomimo, \u017ce tego dnia zosta\u0142 zaatakowany tak\u017ce budynek Pentagonu w Waszyngtonie (rozpocz\u0119ty lokalnie lot American Airlines <\/em>numer 77 do Los Angeles), a kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0119 zamachu za pomoc\u0105 porwanego samolotu udaremnili sami pasa\u017cerowie (lot United Airlines<\/em> numer 93 z Newark do San Francisco), to w pami\u0119ci wszystkich utrwali\u0142 si\u0119 przede wszystkim pierwszy w tym ci\u0105gu zdarze\u0144, szokuj\u0105cy zamach na bli\u017aniacze wie\u017ce World Trade Center<\/em>. By\u0142o on bardzo dosadnym symbolem ataku na wolny \u015bwiat, ale i \u015bwiatowy biznes – centrum handlu. <\/p>\n\n\n\n

A w sensie bardziej uniwersalnym by\u0142 to natomiast smutny pocz\u0105tek nowego millenium, kt\u00f3rego skutki odczuwamy w wielu aspektach do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

Przyj\u0119ta na fali spo\u0142ecznego poruszenia ustawa Patriot Act<\/em> dawa\u0142a rz\u0105dowi ogromne kompetencje w walce z terroryzmem – rzeczywistym lub domniemanym. I prze\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej na kolejne akty prawne – takie jak Freedom Act<\/em>, pozwalaj\u0105cy gromadzi\u0107 ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 danych o obywatelach bez ich wiedzy i zgody. Wolno\u015b\u0107 i niezale\u017cno\u015b\u0107 zosta\u0142a odt\u0105d cz\u0119\u015bciowo oddana pa\u0144stwu w imi\u0119 ochrony przed niezdefiniowanym bli\u017cej zagro\u017ceniem. I nigdy ju\u017c nie zosta\u0142a zwr\u00f3cona.<\/p>\n\n\n\n

B\u0119d\u0105ce skutkiem atak\u00f3w z 11 wrze\u015bnia konflikty zbrojne w Iraku (Operation Iraqi Freedom<\/em>) oraz Afganistanie (Operation Enduring Freedom<\/em>) mia\u0142y by\u0107 najdro\u017cszymi wojnami kiedykolwiek prowadzonymi. Obecnie, po 20 latach bezowocnej obecno\u015bci trwa do\u015b\u0107 chaotyczne wycofywanie si\u0119 wojsk ameryka\u0144skich z Afganistanu, a ze strony opinii publicznej zaczynaj\u0105 pada\u0107 coraz liczniejsze pytania o zasadno\u015b\u0107 tych interwencji. Historie te dobrze przypomina i ilustruje serial Netflix – Turning Point<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Po up\u0142ywie 20 lat niewygodnych pyta\u0144 jest zreszt\u0105 coraz wi\u0119cej. Dlaczego system obrony powietrznej NORAD, kosztuj\u0105cy podatnik\u00f3w miliardy dolar\u00f3w rocznie nie zadzia\u0142a\u0142 tego dnia a\u017c w 3 przypadkach? Mo\u017cna to pewnie t\u0142umaczy\u0107 to tym, \u017ce by\u0142 nastawiony na atak z zewn\u0105trz, a nie ze strony porwanego samolotu w locie krajowym. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce Boeing 767 o 47-metrowej rozpi\u0119to\u015bci skrzyde\u0142, kt\u00f3ry wyrz\u0105dzi\u0142 takie spustoszenie w budynkach WTC, w budynku Pentagonu wybi\u0142 dziur\u0119 szerok\u0105 na zaledwie 5 metr\u00f3w? Czy mo\u017cliwe jest, \u017ce USA rzeczywi\u015bcie nie wiedzia\u0142o o planowanym zamachu, pomimo \u017ce wiedz\u0119 tak\u0105 zdoby\u0142y ju\u017c i ostrzega\u0142y przed tym wywiady pa\u0144stw sojuszniczych? Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce osoby szkol\u0105ce przysz\u0142ych zamachowc\u00f3w w pilota\u017cu zlekcewa\u017cy\u0142y osobliwe stwierdzenia jednego z nich, \u017ce chce spr\u00f3bowa\u0107 lekcji na symulatorze od razu du\u017cym samolotem i nie interesuje go nauka l\u0105dowania? Dlaczego \u017caden inny budynek o konstrukcji szkieletowej nigdy dot\u0105d nie zawali\u0142 si\u0119 pod wp\u0142ywem po\u017caru, a wie\u017ce WTC (wyj\u0105tkowo solidne, przy budowie kt\u00f3rych architekci brali przecie\u017c pod uwag\u0119 scenariusz z uderzenie samolotu) tak? Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce zawali\u0142 si\u0119 przy okazji tak\u017ce ni\u017cszy, 47-pietrowy budynek Seven World Trade<\/em> w tym samym kompleksie, kt\u00f3ry nie by\u0142 przedmiotem ataku?<\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z zasad\u0105 cui bono<\/em>, niekt\u00f3re podejrzenia zaczynaj\u0105 kierowa\u0107 si\u0119 w stron\u0119 administracji 43 Prezydenta USA – George W. Busha. Czy ameryka\u0144skie s\u0142u\u017cby i otoczenie nowego prezydenta celowo ignorowa\u0142y zagro\u017cenie lub nawet po cichu wspiera\u0142y zamachowc\u00f3w, aby uzyska\u0107 wygodny casus belli<\/em> – pretekst do interwencji wojskowej, na kt\u00f3rej dobrze zarobi\u0105 koncerny zbrojeniowe? Oraz okazj\u0119 do doko\u0144czenia wojny w Iraku, kt\u00f3rej pierwszy epizod rozpocz\u0105\u0142 jeszcze Bush senior? Jak\u0105 rol\u0119 w ca\u0142ej serii zdarze\u0144 odegra\u0142 mroczny i bezwzgl\u0119dny intrygant Dick Cheney, sportretowany w niezbyt korzystnym \u015bwietle w filmie Vice<\/strong><\/em>? Czy prawdziwym celem atak\u00f3w z 11 wrze\u015bnia nie by\u0142o czasem zdobycie wi\u0119kszej w\u0142adzy i kontroli nad obywatelami?<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z powy\u017cszych pyta\u0144 jest by\u0107 mo\u017ce jedynie elementem spiskowych teorii, ale te z nich, kt\u00f3re dotykaj\u0105 charakteru w\u0142adzy i sposobu, w jaki wykorzystuje ona zagro\u017cenie do rozszerzenia swoich wp\u0142yw\u00f3w s\u0105 interesuj\u0105ce. Dobry obywatel to pos\u0142uszny obywatel i czasem trzeba nim mocno wstrz\u0105sn\u0105\u0107, aby to osi\u0105gn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

I tak jak wspomniany atak na Pearl Harbor<\/em> okaza\u0142 si\u0119 „dogodny” do przekonania obywateli USA do udzia\u0142u w II wojnie \u015bwiatowej, co mia\u0142o rozpocz\u0105\u0107 dominacj\u0119 \u015bwiatow\u0105 USA, tak i ataki z 11 wrze\u015bnia 2001 roku pozwoli\u0142y przekona\u0107 ich, \u017ce warto jest toczy\u0107 ekstremalnie drogie wojny po drugiej stronie \u015bwiata – nawet pod niezbyt wiarygodnym pretekstem (bro\u0144 masowego ra\u017cenia w Iraku) oraz odda\u0107 rz\u0105dowi przy okazji na sta\u0142e istotne atrybuty w\u0142asnej niezale\u017cno\u015bci. O kulisach wojennej polityki ameryka\u0144skiej wspomina\u0142em ju\u017c we wpisie „50 mil drogi do imperium”<\/strong> – niewiele si\u0119 tu przez lata zmieni\u0142o je\u015bli chodzi o rz\u0105dz\u0105ce ni\u0105 mechanizmy.<\/p>\n\n\n\n

A tymczasem Dwie Wie\u017ce, niegdy\u015b symbol Nowego Jorku, kt\u00f3re zosta\u0142y przedstawione w niemal 500 filmach s\u0105 dzi\u015b z nich usuwane, jakby by\u0142y czym\u015b niestosownym. Nie lubimy zbyt d\u0142ugo rozpami\u0119tywa\u0107 tragedii, chyba \u017ce zbli\u017ca si\u0119 akurat okr\u0105g\u0142a rocznica (cho\u0107 ta na 10-lecie z 2011 roku wypad\u0142a bardzo skromnie). W ich miejscu powsta\u0142 541-metrowy budynek 1 World Trade Center<\/em> i wkr\u00f3tce do\u0142\u0105cz\u0105 do niego kolejne. Miejsce na po\u0142udniowym Manhattanie zostanie wi\u0119c wype\u0142nione.<\/p>\n\n\n\n

Architekt zamach\u00f3w z 11 wrze\u015bnia by\u0142 \u015bcigany i po 10 latach zosta\u0142 ostatecznie zabity przez Navy SEAL’s<\/em> (Operation Neptune Spear<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Po 20 latach wci\u0105\u017c wracaj\u0105 wspomnienia i relacje ludzi, kt\u00f3rzy prze\u017cyli katastrof\u0119 lub pomagali w usuwaniu jej skutk\u00f3w. Tymczasem wszyscy zestarzeli si\u0119, decydenci polityczni tamtych czas\u00f3w dobiegaj\u0105 ju\u017c s\u0119dziwego wieku, a dzieci ofiar s\u0105 doros\u0142e. \u015awiat poszed\u0142 do przodu w spos\u00f3b zadziwiaj\u0105cy, jak na dwie dekady.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy ogl\u0105dali\u015bmy relacje z tamtych szokuj\u0105cych wydarze\u0144 pada\u0142y mi\u0119dzy innymi pytania – czy w wyniku tej tragedii zmienimy si\u0119 jako ludzko\u015b\u0107? Nie zmienili\u015bmy si\u0119. Je\u015bli co\u015b jest w \u017cyciu sta\u0142e to to, \u017ce toczy si\u0119 ono dalej. <\/p>\n\n\n\n

Ale wci\u0105\u017c pami\u0119tamy, gdzie byli\u015bmy w tamten wtorek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mija 20 lat od atak\u00f3w na World Trade Center w Nowym Jorku. Oko\u0142o 8:45 czasu lokalnego w zwyczajny wtorkowy poranek Boeing 767 linii American Airlines (lot numer 11 z Bostonu do Los Angeles) z 92 pasa\u017cerami oraz 40 tonami paliwa na pok\u0142adzie uderzy\u0142 z impetem w p\u00f3\u0142nocn\u0105 wie\u017c\u0119 WTC. Moment ten przypadkowo uchwycili bracia Naudet, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1157,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,9,11],"tags":[],"class_list":["post-1147","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czy-pamietasz","category-historie","category-kartka-z-kalendarza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1147","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1147"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1147\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1295,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1147\/revisions\/1295"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1157"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}