{"id":1211,"date":"2021-09-19T18:50:33","date_gmt":"2021-09-19T16:50:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1211"},"modified":"2022-02-06T22:14:30","modified_gmt":"2022-02-06T21:14:30","slug":"utopione-koszty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1211","title":{"rendered":"Utopione koszty"},"content":{"rendered":"\n

Lektura ksi\u0105\u017cki Richarda E. Nisbetta<\/strong> „Mindware. Narz\u0119dzia skutecznego my\u015blenia” (Mindware: Tools for Smart Thinking<\/em>)<\/strong> pozwala nabra\u0107 pokory co do naszej w\u0142asnej racjonalno\u015bci i pogl\u0105d\u00f3w. S\u0105 bardziej podatne na przypadkowe czynniki i upraszczaj\u0105ce stereotypy ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Innymi s\u0142owy – nie jeste\u015b takim racjonalist\u0105 i niezale\u017cnym my\u015blicielem, jakim my\u015blisz, \u017ce jeste\u015b.<\/p>\n\n\n\n

Porozmawiajmy o czym\u015b \u017cyciowo przydatnym. Wyobra\u017a sobie, \u017ce kupi\u0142e\u015b bilet na mecz. Trzeba na niego co prawda dojecha\u0107 50 kilometr\u00f3w do s\u0105siedniego miasta, ale to w ko\u0144cu mecz na szczycie. Czekasz na niego niecierpliwie.W dniu meczu okazuje si\u0119 jednak, \u017ce g\u0142\u00f3wna gwiazda – ta, kt\u00f3rej plakat masz nad \u0142\u00f3\u017ckiem i w sumie dla jej wyst\u0119pu na \u017cywo ten bilet kupi\u0142e\u015b (kto\u015b pokroju Michaela Jordana w czasach, kt\u00f3re opisa\u0142em we wpisie Krew na rogach<\/a><\/strong>, gdy Chicago Bulls mia\u0142y wyprzedane wszystkie bilety przez 610 mecz\u00f3w z rz\u0119du) zaniemog\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Do tego zaczyna pada\u0107 \u015bnieg. Bilet kosztowa\u0142 250 z\u0142. Idziesz na ten mecz, czy rezygnujesz?<\/p>\n\n\n\n

Tym prostym pytaniem zaczynamy wchodzi\u0107 w obszar tego, co ekonomi\u015bci nazywaj\u0105 teori\u0105 „utopionych koszt\u00f3w” (sunk costs<\/em>). Jest to tak\u017ce pytanie z gatunku „CZE” (Co Zrobi\u0142by Ekonomista? – ang. WWED – What Would Economist Do?<\/em>). No wi\u0119c co zrobi\u0142by?<\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c ekonomista powiedzia\u0142by ci, \u017ce nale\u017cy przeprowadzi\u0107 nast\u0119puj\u0105cy eksperyment my\u015blowy – wyobra\u017a sobie, \u017ce kupi\u0142e\u015b ten bilet (czy te bilety) i zapomnia\u0142e\u015b. I nagle dzwoni znajomy i m\u00f3wi, \u017ce kupi\u0142 te same bilety, ale sam nie mo\u017ce z jakiego\u015b powodu i\u015b\u0107 i mo\u017ce Ty je przejmiesz za darmo?<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli twoja odpowied\u017a brzmia\u0142aby – „to wspaniale, ju\u017c jad\u0119 je odebra\u0107” – to na pewno powiniene\u015b i\u015b\u0107 na mecz, na kt\u00f3ry faktycznie sam kupi\u0142e\u015b bilety, pomimo zaistnia\u0142ych komplikacji. Je\u015bli natomiast brzmia\u0142aby ona – „daj spok\u00f3j, nie b\u0119d\u0119 si\u0119 przebija\u0142 przez zaspy \u017ceby zobaczy\u0107 na \u017cywo kilku go\u015bci odbijaj\u0105cych szmaciank\u0119” – to szybko zapomnij o sprawie, nawet je\u015bli w ten spos\u00f3b nie uzyskasz nic za swoje wydane ju\u017c pieni\u0105dze.<\/p>\n\n\n\n

Zasada utopionych koszt\u00f3w m\u00f3wi bowiem – licz\u0105 si\u0119 tylko przysz\u0142e zyski i straty i tylko je powiniene\u015b bra\u0107 pod uwag\u0119 przy dokonywaniu jakichkolwiek wybor\u00f3w. Pieni\u0105dze, kt\u00f3re ju\u017c wyda\u0142e\u015b s\u0105 stracone, nie ma ich, nale\u017c\u0105 do przesz\u0142o\u015bci. Nie odzyskasz ich id\u0105c na mecz. Powiniene\u015b na niego i\u015b\u0107 tylko je\u015bli uwa\u017casz, \u017ce b\u0119d\u0105 z tego odpowiednie korzy\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli natomiast uwa\u017casz, \u017ce mecz bez g\u0142\u00f3wnej gwiazdy z dojazdem w \u015bnie\u017cyc\u0119 nie ma sensu, to poniesiesz tylko dodatkowy koszt, aby usprawiedliwi\u0107 koszt, kt\u00f3ry ju\u017c ponios\u0142e\u015b i kt\u00f3rego nie da si\u0119 ju\u017c odzyska\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Zasada utopionych koszt\u00f3w ma naprawd\u0119 istotn\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017cenia, a jej niezrozumienie przek\u0142ada si\u0119 tak\u017ce na polityk\u0119 i globalne decyzje – kierowali si\u0119 ni\u0105 na przyk\u0142ad ameryka\u0144scy przyw\u00f3dcy kontynuuj\u0105c beznadziejn\u0105 wojn\u0119 w Wietnamie, aby „\u015bmier\u0107 ju\u017c poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy nie posz\u0142a na marne”. W efekcie \u017cycie tracili kolejni rekruci, a konfliktu i tak nie uda\u0142o si\u0119 wygra\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Dop\u00f3ki nie jeste\u015b jednak politykiem i kwestie wagi pa\u0144stwowej ci\u0119 nie dotycz\u0105, nie musisz walczy\u0107 o g\u0142osy elektoratu, ale musisz wci\u0105\u017c kierowa\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem – przyjmij nast\u0119puj\u0105ce motto: Reszta mojego \u017cycia zaczyna si\u0119 teraz. Wszystko co by\u0142o wczoraj to ju\u017c przesz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3rej nie odzyskam. Liczy si\u0119 tylko przysz\u0142o\u015b\u0107 i to co mo\u017ce mi ona przynie\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Nie ma sensu p\u0142aka\u0107 nad rozlanym mlekiem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lektura ksi\u0105\u017cki Richarda E. Nisbetta „Mindware. Narz\u0119dzia skutecznego my\u015blenia” (Mindware: Tools for Smart Thinking) pozwala nabra\u0107 pokory co do naszej w\u0142asnej racjonalno\u015bci i pogl\u0105d\u00f3w. S\u0105 bardziej podatne na przypadkowe czynniki i upraszczaj\u0105ce stereotypy ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Innymi s\u0142owy – nie jeste\u015b takim racjonalist\u0105 i niezale\u017cnym my\u015blicielem, jakim my\u015blisz, \u017ce jeste\u015b. Porozmawiajmy o czym\u015b \u017cyciowo […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1845,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,18,8],"tags":[],"class_list":["post-1211","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poradniki","category-punkt-widzenia","category-styl-zycia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1211","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1211"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1211\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1842,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1211\/revisions\/1842"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1211"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1211"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1211"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}