Dwight D. Eisenhower, popularny „Ike”, pi\u0119ciogwiazdkowy genera\u0142 i 34 prezydent USA nie by\u0142 – tak si\u0119 przynajmniej niekt\u00f3rym wydawa\u0142o – cz\u0142owiekiem wielkiego intelektu, pracowito\u015bci, czy wizji. Okre\u015blano go mianem prezydenta unikaj\u0105cego publicznej uwagi i graj\u0105cego w golfa, bo w jaki\u015b spos\u00f3b w nat\u0142oku zaj\u0119\u0107 g\u0142owy pa\u0144stwa w czasach zimnej wojny udawa\u0142o mu si\u0119 znale\u017a\u0107 czas tak\u017ce na ulubione rozrywki.<\/p>\n\n\n\n
Nie formu\u0142owa\u0142 te\u017c tak wielkich i chwytnych hase\u0142 jak John F. Kennedy, Bill Clinton czy Barrack Obama – a to w ko\u0144cu z\u0142otoustych lider\u00f3w kupujemy najch\u0119tniej.<\/p>\n\n\n\n
Ale odrzucaj\u0105c pozory i legendy, kt\u00f3re tak cz\u0119sto rz\u0105dz\u0105 dzi\u015b przekazem historycznym (szczeg\u00f3lnie w jego warstwie medialnej), jaki naprawd\u0119 by\u0142 Ike i co zosta\u0142o nam po nim 60 lat po zako\u0144czeniu przez niego s\u0142u\u017cby publicznej? I jakie lekcje mo\u017cemy wyci\u0105gn\u0105\u0107 z jego historii?<\/p>\n\n\n\n
Interesuj\u0105ce jest, w jak wielkim stopniu dzieje XX wieku wykreowali i ukszta\u0142towali dow\u00f3dcy wojskowi. Ameryka nie by\u0142aby oczywi\u015bcie mocarstwem \u015bwiatowym bez swojej du\u017co starszej „polityki wielkiego kija”, „dyplomacji kanonierek” i doktryny Wilsona (o czym wspomina\u0142em we wpisie 50 mil drogi do imperium<\/a><\/strong>), ale ostatecznie nie by\u0142aby ni\u0105 na pewno gdyby nie II Wojna \u015awiatowa i nowy porz\u0105dek, kt\u00f3ry po niej zapanowa\u0142. Co b\u0119dzie dalej z t\u0105 rol\u0105 – zobaczymy.<\/p>\n\n\n\n Z pa\u0144stwa zmierzaj\u0105cego wcze\u015bniej do izolacjonizmu, USA zmieni\u0142y si\u0119 pod wp\u0142ywem prezydent\u00f3w Franklina D. Roosevelta i Harry’ego Trumana w Wielkiego Interwenienta – a mo\u017ce raczej powr\u00f3ci\u0142y do korzeni i starych ambicji. Wielka wojna przynios\u0142a zmierzch starych mocarstw i wykreowa\u0142a moment, w kt\u00f3rym o losach \u015bwiata decydowali (wiemy to sami bardzo dobrze, pami\u0119taj\u0105c smutne powojenne losy Polski) nie tylko politycy, w rodzaju „przypadkowego” prezydenta Trumana (A. J. Baime – The Accidental President: Harry S. Truman and the Four Months That Changed the World<\/em><\/strong>), bezwzgl\u0119dnego gangstera Stalina (Simon Sebag Montefiore – „Stalin. Dw\u00f3r czerwonego cara”<\/strong>) i kutego na cztery nogi Churchilla (Anthony McCarten –<\/strong> „Czas mroku. Jak Churchill zawr\u00f3ci\u0142 \u015bwiat znad kraw\u0119dzi”<\/strong> – na kanwie kt\u00f3rej nakr\u0119cono znany film z Garym Oldmanem), ale tak\u017ce wysocy rang\u0105 genera\u0142owie.<\/p>\n\n\n\n Winston Groom<\/strong> (historyk i autor znany szczeg\u00f3lnie z zekranizowanego z sukcesem Forresta Gumpa<\/em><\/strong>) po\u015bwi\u0119ci\u0142 bardzo dobr\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 The <\/i>General<\/i><\/span>s: Patton, MacArthur, Marshall, and the Winning of World War II<\/i><\/span> niekt\u00f3rym z najbardziej wp\u0142ywowych genera\u0142\u00f3w swoich czas\u00f3w. Wr\u00f3cimy jeszcze na tych \u0142amach szerzej do tych tytu\u0142owych postaci, jak r\u00f3wnie\u017c do kilku innych, jak cho\u0107by Curtis LeMay – kt\u00f3rym fascynacj\u0119 zdradzi\u0142 ostatnio, nieco zaskakuj\u0105co, znany autor ksi\u0105\u017cek spo\u0142eczno-psychologicznych Malcolm Gladwell<\/strong> w swoim najnowszym dziele – The Bomber Mafia: A Dream, a Temptation, and the Longest Night of the Second World War<\/em><\/strong> – czy Leslie Groves, niestrudzony szef projektu Manhattan<\/em>, bez kt\u00f3rego wojna mog\u0142aby trwa\u0107 znacznie d\u0142u\u017cej, a pozycja USA jako atomowego mocarstwa mog\u0142aby si\u0119 w og\u00f3le nie ukszta\u0142towa\u0107. Ksi\u0105\u017cka Jamesa Kunetki – The General and the Genius<\/em><\/strong>, opisuj\u0105ca relacje Grovesa oraz naukowca Roberta Oppenheimera jest wysoko w rankingu moich zesz\u0142orocznych lektur, podobnie jak wspomnienia samego genera\u0142a – Now It Can Be Told: The Story Of The Manhattan Project<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Groom wspomina w swojej ksi\u0105\u017cce po pierwsze o George’u S. Pattonie, czterogwiazdkowym generale z europejskiego teatru walk, postaci niezwykle charyzmatycznej i romantycznej – dow\u00f3dcy bardzo wymagaj\u0105cym, ale uwielbianym przez \u017co\u0142nierzy (zwanym przez nich old blood and guts<\/em>), autorze niezliczonych zwyci\u0119stw i r\u00f3wnie licznych, celnych bon-mot\u00f3w na temat przyw\u00f3dztwa, z kt\u00f3rych wiele wesz\u0142o do kanonu zarz\u0105dzania, jak cho\u0107by – „nigdy nie m\u00f3w ludziom jak wykona\u0107 zadanie, powiedz im co ma by\u0107 zrobione i daj si\u0119 zaskoczy\u0107 ich pomys\u0142owo\u015bci\u0105” (don’t tell people how to do things, tell them what to do and let them surprise you with their results<\/em>). Je\u015bli chcieliby\u015bcie pozna\u0107 wi\u0119cej z\u0142otych my\u015bli Pattona zajrzyjcie do ksi\u0105\u017cki – Sreechinth C<\/strong> – Wisdom of the American Bandito<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Zdolno\u015bci przyw\u00f3dcze Pattona znacznie ust\u0119powa\u0142y niestety jego zdolno\u015bciom politycznym, a jego niewyparzony j\u0119zyk, kontrowersyjno\u015b\u0107, a przede wszystkim pogl\u0105dy id\u0105ce pod pr\u0105d linii najwy\u017cszego dow\u00f3dztwa (jego zaprzysi\u0119\u017cona antysowiecko\u015b\u0107 oraz niech\u0119\u0107 do rozliczenia nazist\u00f3w mog\u0142y utrudni\u0107 procesy pokojowe) doprowadzi\u0142y ostatecznie do jego \u015bmierci w bardzo podejrzanym wypadku drogowym (prawdopodobnie zaaran\u017cowanym przez NKWD za cich\u0105 zgod\u0105 w\u0142asnego dow\u00f3dztwa). Wi\u0119cej na ten temat przeczytacie w ksi\u0105\u017cce ze wspominanej ju\u017c i corocznie rozwijanej serii „Killing<\/em>” Billa O\u2019Reilly i Martina Dugard’a – Killing Patton: The Strange Death of World War II’s Most Audacious General<\/em><\/strong>. Patton, tak si\u0119 wydaje, nie umia\u0142 odpu\u015bci\u0107 kiedy ju\u017c by\u0142o trzeba (a to wa\u017cna umiej\u0119tno\u015b\u0107), by\u0142 zaprogramowany na ci\u0105g\u0142\u0105 walk\u0119 – nawet kiedy nale\u017ca\u0142o skupi\u0107 si\u0119 ju\u017c na budowaniu pokoju. W obliczu zako\u0144czenia wojny popad\u0142 w depresj\u0119 wyznaj\u0105c, \u017ce czuje si\u0119 niepotrzebny. Po obejrzeniu hagiograficznego film o nim z 1970 r., Richard Nixon wyda\u0142 podobno rozkaz eskalacji wojny w Wietnamie.<\/p>\n\n\n\n Douglas MacArthur, popularny „Mac”, by\u0142 z kolei genetycznie zaprogramowany, aby by\u0107 wielkim \u017co\u0142nierzem i sam bardzo w to wierzy\u0142 – jego ojciec by\u0142 bohaterem wojny secesyjnej, odznaczonym Medalem Honoru (Congressional Medal of Honor<\/em>). M\u0142odszy MacArthur, kt\u00f3ry uko\u0144czy\u0142 akademi\u0119 w West Point na pierwszej pozycji pod czujnym okiem nadopieku\u0144czej matki tak\u017ce to wyr\u00f3\u017cnienie zdoby\u0142 – to jedyny taki przypadek w historii: najwy\u017cszy medal zdobyty kolejno przez ojca i syna. Wkr\u00f3tce mia\u0142 zosta\u0107 tak\u017ce najm\u0142odszym genera\u0142em w ameryka\u0144skiej armii (w wieku 38 lat), a ostatecznie jedn\u0105 z zaledwie pi\u0119ciu os\u00f3b pe\u0142ni\u0105cych funkcj\u0119 pi\u0119ciogwiazdkowego genera\u0142a (tzw. genera\u0142a armii – General of the Army<\/em>) w ameryka\u0144skim wojsku l\u0105dowym. By\u0142 dow\u00f3dc\u0105 si\u0142 zbrojnych na Pacyfiku, a nast\u0119pnie g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cym sojuszniczych wojsk okupacyjnych w Japonii (Supreme Commander of the Allied Powers<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Jego b\u0142yskotliwy intelekt by\u0142 legendarny, podobnie jak jego nieokie\u0142znane ego i bardzo trudny charakter. M\u00f3wiono o nim, \u017ce jest postaci\u0105 \u017cywcem wyj\u0119t\u0105 z teatru – jego gesty by\u0142y starannie wystudiowane, a dba\u0142o\u015b\u0107 o w\u0142asny imid\u017c graniczy\u0142a z samouwielbieniem. Uwielbia\u0142 poklask i nie waha\u0142 si\u0119 w tym celu przypisywa\u0107 sobie cudzych zas\u0142ug lub nie bra\u0107 odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asne b\u0142\u0119dy. Tak czy inaczej, MacArthur odegra\u0142 ogromn\u0105 rol\u0119 w powojennym rozwoju Japonii – mieszkaj\u0105c przez lata na Filipinach rozumia\u0142 wschodni\u0105 dusz\u0119 bardzo dobrze. Pod jego wodz\u0105 Japonia zosta\u0142a zdemilitaryzowana, winnych rozp\u0119tania wojny przyk\u0142adnie ukarano, ale symboliczna pozycja samego cesarza Hirohito zosta\u0142a utrzymana. Nade wszystko MacArthur rozumia\u0142, jak wa\u017cne dla Japo\u0144czyk\u00f3w by\u0142o zachowanie twarzy i w decyduj\u0105cym momencie historii umia\u0142 zachowa\u0107 si\u0119 jak doskona\u0142y polityk – kieruj\u0105c Japoni\u0119 na drog\u0119 bezprzyk\u0142adnego powojennego rozwoju i przemiany w czo\u0142ow\u0105 gospodark\u0119 \u015bwiata. Wr\u00f3cimy jeszcze do tego w\u0105tku gdzie indziej.<\/p>\n\n\n\n O MacArthurze m\u00f3wiono niejednokrotnie, \u017ce jest tak przekonany o w\u0142asnej nieomylno\u015bci, \u017ce ociera\u0142o si\u0119 to o pych\u0119, je\u015bli nie o niesubordynacj\u0119. W czasie okupacji Japonii by\u0142 przez moment r\u00f3wny w\u0142adcy pa\u0144stwa – dekrety podpisywa\u0142 we w\u0142asnym imieniu, nie rz\u0105du USA, a dyplomaci byli akredytowani przy nim, a nie przy cesarzu. W pewnym momencie zacz\u0119to okre\u015bla\u0107 go nawet mianem „najgro\u017aniejszego cz\u0142owieka w Ameryce” – najgro\u017aniejszego dla niej samej. Podobnie jak Patton by\u0142 fascynuj\u0105c\u0105 postaci\u0105 swoich czas\u00f3w. Losy MacArthura ciekawie opisuje ksi\u0105\u017cka Marka Perry’ego – The Most Dangerous Man in America: The Making of Douglas MacArthur<\/em><\/strong>. A o jego sporze z prezydentem Trumanem przeczytacie w ksi\u0105\u017cce H. W. Brandsa – The General vs. the President: MacArthue and Truman at the Brink of Nuclear <\/em>War<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n W czasie Wojny w Korei wysz\u0142y z niego wszystkie najlepsze i zarazem najgorsze cechy. Geniusz wojskowy pozwoli\u0142 mu najpierw przeprowadzi\u0107 skuteczny desant pod Ichon. Ale kiedy w odpowiedzi do walki wkroczy\u0142y wojska chi\u0144skie, MacArthur zacz\u0105\u0142 traci\u0107 wyczucie proporcji i zacz\u0105\u0142 grozi\u0107 u\u017cyciem broni atomowej – wbrew politycznej linii swoich mocodawc\u00f3w. Wspomniany sp\u00f3r w tej kwestii z prezydentem Trumanem doprowadzi\u0142 ostatecznie do jego odwo\u0142ania i zmierzchu jego d\u0142ugiej kariery. „Stary \u017co\u0142nierz nigdy nie umiera, on po prostu odchodzi w cie\u0144” (Old soldiers never die, they simply fade away<\/em>) – skomentowa\u0142 to, bez ironii, sam genera\u0142.<\/p>\n\n\n\n Pod wzgl\u0119dem charakteru George Marshall, r\u00f3wnie\u017c genera\u0142 pi\u0119ciogwiazdkowy i szef sztabu wojsk l\u0105dowych USA (Chief of Staff<\/em>), a p\u00f3\u017aniej sekretarz stanu (Secretary of State<\/em>), by\u0142 ca\u0142kowitym przeciwie\u0144stwem MacArthura. W czasie wojny sta\u0142 najwy\u017cej ze wszystkich genera\u0142\u00f3w, ale powszechnie twierdzono, \u017ce w odr\u00f3\u017cnieniu od nich jest ca\u0142kowicie pozbawiony ego, kt\u00f3re mog\u0142oby przeszkadza\u0107 mu w pracy i podejmowaniu decyzji. By\u0142 powszechnie szanowany i ceniony jako jeden z najlepszych \u017co\u0142nierzy i organizator\u00f3w w historii. Sam Peter Drucker, prawdopodobnie najbardziej znany badacz teorii zarz\u0105dzania, okre\u015bli\u0142 go jako jednego z najbardziej wp\u0142ywowych „mened\u017cer\u00f3w” wszech czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Marshall (po polsku: marsza\u0142ek) jest zreszt\u0105 tak\u017ce ciekawym przyk\u0142adem, jak nazwisko mo\u017ce kszta\u0142towa\u0107 losy danej osoby i zaw\u00f3d przez ni\u0105 wybrany – s\u0105 na to badania, sami znacie na pewno wiele os\u00f3b, kt\u00f3rych nazwisko pasuje do profesji, kt\u00f3r\u0105 wykonuj\u0105. A historycznie mo\u017ce by\u0142o nawet odwrotnie – o czym \u015bwiadcz\u0105 nazwiska Smith, czy Kowalski.<\/p>\n\n\n\n Sam genera\u0142 mia\u0142 akurat do siebie zdrowy dystans – nie chcia\u0142, aby stworzono dla niego specjalne stanowisko „marsza\u0142ka”, poniewa\u017c w\u00f3wczas by\u0142by tytu\u0142owany „marshall Marshall” (skojarzenie z majorem Majorem z „Paragrafu 22” (Catch 22<\/em>) Josepha Hellera<\/strong> jest jak najbardziej na miejscu). Po wojnie plan nazwany jego imieniem pozwoli\u0142 odbudowa\u0107 Europ\u0119 – a patrz\u0105c szerzej mo\u017cna spokojnie za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce bez Marshalla nie by\u0142oby Unii Europejskiej. Jest laureatem pokojowej nagrody Nobla.<\/p>\n\n\n\n To co wypada podkre\u015bli\u0107 studiuj\u0105c biografi\u0119 Marshalla, to jego wybitne zdolno\u015bci przyw\u00f3dce, ale tak\u017ce obiektywny spos\u00f3b, w jaki dobiera\u0142 osoby do dedykowanych im zada\u0144 – pozbawiony osobistych resentyment\u00f3w. Marshall m\u00f3g\u0142 osobi\u015bcie nie lubi\u0107 Douglasa MacArthura (okre\u015bla\u0142 go w rozmowach jako „that fellow MacArthur<\/em>” co znaczy\u0142o w jego s\u0142owniku co\u015b na kszta\u0142t SOB<\/em> – po polsku powiedzmy „skurczybyk”), ale nie przeszkadza\u0142o to powierza\u0107 mu zada\u0144 i cedowa\u0107 pe\u0142nej odpowiedzialno\u015bci za dzia\u0142ania na froncie Pacyfiku. Brak wp\u0142ywu osobistych uprzedze\u0144 na decyzje to cecha wy\u0142\u0105cznie najwi\u0119kszych lider\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n