{"id":1522,"date":"2022-01-13T22:51:28","date_gmt":"2022-01-13T21:51:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1522"},"modified":"2022-02-09T16:40:34","modified_gmt":"2022-02-09T15:40:34","slug":"dlugowiecznosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1522","title":{"rendered":"D\u0142ugowieczno\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"\n

Jak mawia\u0142 ameryka\u0144ski komik Steven Wright: „Chcia\u0142bym \u017cy\u0107 wiecznie. Na razie idzie mi nie\u017ale” (I intend to live forever. So far so good<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

El\u017cbieta Aleksandra Maria Windsor, znana jako El\u017cbieta II, kr\u00f3lowa Wielkiej Brytanii, urodzi\u0142a si\u0119 21 kwietnia 1926 roku i zbli\u017ca si\u0119 obecnie do 96 urodzin. Od 9 wrze\u015bnia 2015 roku jest najd\u0142u\u017cej panuj\u0105cym monarch\u0105 w historii swojego pa\u0144stwa – pobi\u0142a wtedy dotychczasowy rekord swojej praprababki, kr\u00f3lowej Wiktorii (63 lata, 7 miesi\u0119cy i 2 dni). Pozostaje na tronie nieprzerwanie od niemal 70 lat – jej platynowy jubileusz przypadnie 6 lutego tego roku.<\/p>\n\n\n\n

O tytu\u0142 najd\u0142u\u017cej panuj\u0105cej g\u0142owy pa\u0144stwa w historii nowoczesnej cywilizacji El\u017cbieta II rywalizowa\u0142a z Bhumibol’em Adulyadej’em – kr\u00f3lem Ram\u0105 IX z Tajlandii (70 lat na tronie) i rywalizuje jeszcze z Ludwikiem XIV – Kr\u00f3lem S\u0142o\u0144ce z Francji (72 lata). Podobno w ca\u0142ej historii d\u0142u\u017cej panowa\u0142 jeszcze Pepi II, w\u0142adca staro\u017cytnego Egiptu (94 lata), ale on mia\u0142 jednak znacznie szybszy start – tron obj\u0105\u0142 w wieku lat 6.<\/p>\n\n\n\n

Z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w wi\u0119kszo\u015b\u0107 poddanych El\u017cbiety II nie pami\u0119ta ju\u017c innego kr\u00f3la. Jej najstarszy syn Karol sam ma ju\u017c na karku 73 lata i jest najd\u0142u\u017cej oczekuj\u0105cym na obj\u0119cie korony spadkobierc\u0105 w historii. Wszystko r\u00f3wnie\u017c wskazuje, \u017ce kiedy jego matka uda si\u0119 na zas\u0142u\u017cony wieczny odpoczynek, b\u0119dzie on r\u00f3wnie\u017c najstarszym obejmuj\u0105cym tron monarch\u0105. Prawdopodobnie zostanie Karolem III, cho\u0107 akurat poprzedni dwaj kr\u00f3lowie o tym imieniu (Stuartowie z burzliwego dla Anglii XVII wieku) nie mieli \u0142atwego \u017cycia. Tak czy inaczej, Karol przesiaduje w poczekalni do tronu bardzo d\u0142ugo, co przypomina o tym, \u017ce urodzenie si\u0119 w d\u0142ugowiecznej rodzinie (matka El\u017cbiety II do\u017cy\u0142a 101 lat) ma zar\u00f3wno swoje plusy, jak i minusy.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142a w moim dzieci\u0144stwie taka zapomniana ju\u017c i nigdy nie wznowiona ksi\u0105\u017cka Henryka Spaczila – „Kr\u00f3l J\u0119czmionek”<\/strong>. W jednej z opowie\u015bci, kt\u00f3ra wywar\u0142a na m\u0142odym mnie na tyle du\u017ce wra\u017cenie, \u017ce dobrze j\u0105 pami\u0119tam, ch\u0142op dosta\u0142 na swoje \u017cyczenie od posiadaj\u0105cego magiczne zdolno\u015bci J\u0119czmionka dar d\u0142ugowieczno\u015bci i… okaza\u0142o si\u0119 to w istocie przekle\u0144stwem. Widzia\u0142 jak jego rodzina, a p\u00f3\u017aniej przyjaciele kolejno umieraj\u0105, jak zmienia si\u0119 \u015bwiat wok\u00f3\u0142 niego, jak jego bezkresne pola znikaj\u0105, zaj\u0119te przez tory kolejowe i inne zdobycze cywilizacji, kt\u00f3rych nie rozumia\u0142. D\u0142ugowieczno\u015b\u0107 mo\u017ce i jest marzeniem, ale w istocie mo\u017ce te\u017c nie\u015b\u0107 sporo problem\u00f3w – w tym dla samego d\u0142ugodystansowca.<\/p>\n\n\n\n

Jak pisze Bill Bryson <\/strong>w ksi\u0105\u017cce \u201eCia\u0142o. Instrukcja dla u\u017cytkownika\u201d (The Body: A Guide for Occupants<\/em>)<\/strong>, nie jest do ko\u0144ca jasne, dlaczego si\u0119 starzejemy i umieramy. Ju\u017c 30 lat temu, jak skrupulatnie policzy\u0142 rosyjski biolog \u017bores Miedwiediew, istnia\u0142o oko\u0142o 300 powa\u017cnych naukowych teorii i bada\u0144 na ten temat i ka\u017cda by\u0142a nieco inna (na pewno ich liczba od tego czasu nie zmala\u0142a). Istniej\u0105 na ten temat 3 g\u0142\u00f3wne pogl\u0105dy – \u017ce umieramy, poniewa\u017c z wiekiem ro\u015bnie w naszym ciele liczba genetycznych mutacji, kt\u00f3re ostatecznie prowadz\u0105 do powstawania \u015bmiertelnych nowotwor\u00f3w, \u017ce cia\u0142o z wiekiem po prostu si\u0119 zu\u017cywa, jak nie przymierzaj\u0105c wys\u0142u\u017cony samoch\u00f3d lub, \u017ce nasze kom\u00f3rki z wiekiem niejako zapychaj\u0105 si\u0119 toksynami, kt\u00f3rych nie s\u0105 ju\u017c w stanie efektywnie wydala\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Leonard Hayflick, ameryka\u0144ski anatom, wysnu\u0142 w latach 60-tych XX wieku prze\u0142omow\u0105 teori\u0119, \u017ce starzejemy si\u0119, poniewa\u017c nasze kom\u00f3rki maj\u0105 wbudowany limit liczby mo\u017cliwych do przeprowadzenia podzia\u0142\u00f3w. Po jego przekroczeniu nie mog\u0105 ju\u017c tworzy\u0107 kolejnych pokole\u0144 i ulegaj\u0105 samodestrukcji, zwanej apoptoz\u0105. Liczba podzia\u0142\u00f3w jest zale\u017cna od rodzaju kom\u00f3rki i organizmu, z kt\u00f3rego pochodzi – dla ludzi wynosi ona oko\u0142o 50. Jest to tak zwany Limit Hayflicka. Co interesuj\u0105ce, te biologiczne ograniczenia nie dotycz\u0105 kom\u00f3rek macierzystych i kom\u00f3rek nowotworowych – te anio\u0142y i diab\u0142y w\u015br\u00f3d tworz\u0105cych nas cegie\u0142ek s\u0105 teoretycznie nie\u015bmiertelne.<\/p>\n\n\n\n

Hayflick zauwa\u017cy\u0142 tak\u017ce, \u017ce je\u015bli kom\u00f3rki zamrozi si\u0119 i nast\u0119pnie po jakim\u015b czasie przywr\u00f3ci do aktywno\u015bci, to kontynuuj\u0105 one odliczanie dok\u0142adnie w tym samym miejscu, w kt\u00f3rym cykl zosta\u0142 przerwany. Jest w nas zatem co\u015b, co niczym licznik lub zegar bezwzgl\u0119dnie i niezawodnie liczy czas pozosta\u0142y do naszego ko\u0144ca. Dzi\u015b wiemy, \u017ce chodzi tu o telomery – wyspecjalizowane nukleoproteiny wyst\u0119puj\u0105ce na ko\u0144cach naszych chromosom\u00f3w. Skracaj\u0105 si\u0119 one wraz z ka\u017cdym kolejny podzia\u0142em kom\u00f3rkowym. By\u0107 mo\u017ce klucz do wiecznej m\u0142odo\u015bci tkwi zatem w telomerazie – enzymie, kt\u00f3ry odpowiada za odnawianie telomer\u00f3w i wyd\u0142u\u017caj\u0105cy tym samym lini\u0119 \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

O nie\u015bmiertelno\u015bci marzymy od zawsze. Legendy o istniej\u0105cym gdzie\u015b \u0179r\u00f3dle lub Fontannie M\u0142odo\u015bci s\u0105 stare jak cywilizacja i obecne we wszystkich w\u0142a\u015bciwie kulturach, co pokazuje, \u017ce jest to pragnienie uniwersalne – mo\u017ce dlatego, \u017ce wiemy, \u017ce jest w istocie niemo\u017cliwe do spe\u0142nienia. Bo kto na powa\u017cnie chcia\u0142by \u017cy\u0107 wiecznie – jak \u015bpiewa\u0142 Freddie Mercury z Queen (Who Wants to Live Forever<\/em>) w \u015bcie\u017cce d\u017awi\u0119kowej do mrocznego filmu fantasy „Nie\u015bmiertelny” (Highlander<\/em>)<\/strong> z 1986 roku.<\/p>\n\n\n\n

Nasze fizyczne defekty uzupe\u0142niamy oczywi\u015bcie wiar\u0105 w \u017cycie pozagrobowe (zobacz przy tej okazji wpis \u015awi\u0119ci, zmarli i u\u015bmiechni\u0119te dynie<\/a><\/strong>) oraz bardziej przyziemnymi, ale bardzo skutecznymi sposobami na przekazanie cz\u0105stek nas samych dalej w czasoprzestrzeni. Mamy dzieci.<\/p>\n\n\n\n

Spodziewana d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia cz\u0142owieka ca\u0142y czas si\u0119 wyd\u0142u\u017ca, co cieszy samych zainteresowanych i jest dowodem na spo\u0142eczny post\u0119p, ale na pewno smuci pa\u0144stwowych zarz\u0105dc\u00f3w funduszy emerytalnych. Staro\u017cytni Rzymianie byli uznawani za staruszk\u00f3w ju\u017c wieku lat 40-stu. Dzi\u015b, o ile nie przydarzy nam si\u0119 wypadek, \u015bmiertelna choroba lub nie poddamy si\u0119 zbyt szybko, mo\u017cemy spokojnie liczy\u0107 na przekroczenie 70-tki. Ale i tak szanse, \u017ce zostaniesz superstulatkiem (czyli uko\u0144czysz 110 lat) nadal s\u0105 bardzo niskie – wynosz\u0105 zaledwie jeden do siedmiu milion\u00f3w. Ale je\u015bli jeste\u015b kobiet\u0105, twoje szanse na to s\u0105 statystycznie nieco wy\u017csze.<\/p>\n\n\n\n

Podobno do do\u017cycia 80-tki wystarczy odpowiedni styl \u017cycia, a wszystko co pozwala \u017cy\u0107 d\u0142u\u017cej, to ju\u017c czysta genetyka. Na \u015bwiecie \u017cyje obecnie oko\u0142o 300 wytrwa\u0142ych i dobrze usposobionych genetycznie superstulatk\u00f3w (supercentenarians<\/em>), przy czym potwierdzenie ich prawdziwego wieku nie zawsze jest \u0142atwe. Pa\u0144stwa w kt\u00f3rych si\u0119 urodzili i ich archiwa mog\u0105 ju\u017c dzi\u015b nie istnie\u0107 – m\u00f3wimy w ko\u0144cu o ludziach urodzonych przed dwoma wojnami \u015bwiatowymi. Liczba pozytywnie zweryfikowanych liczy mniej ni\u017c 100 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Najstarsz\u0105 osob\u0105 na \u015bwiecie jest w momencie pisania tych s\u0142\u00f3w Japonka Kane Tanaka, urodzona w 1903 roku. Japonia to kraj najbardziej obfituj\u0105cy w ludzi d\u0142ugowiecznych. Wci\u0105\u017c nie odpuszcza sobie jednak tak\u017ce Tekla Juniewicz, urodzona w 1906 roku – najstarsza Polka i czwarta najstarsza osoba na \u015bwiecie. Ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 jej gen\u00f3w jest zapewniona – ma dwie c\u00f3rki, pi\u0119cioro wnuk\u00f3w, czworo prawnuk\u00f3w i czworo praprawnuk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Kolektywna d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 to zreszt\u0105 dobra strategia. W stanie Utah<\/em> od 16 tysi\u0119cy lat ro\u015bnie najstarszy \u017cywy organizm – kolonia topoli osikowej (Populus tremuloides<\/em>). Na obszarze wielko\u015bci trzydziestu boisk pi\u0142karskich znajduje si\u0119 ponad 47 tysi\u0119cy drzew, kt\u00f3re wsp\u00f3lnie stanowi\u0105 jeden organizm – s\u0105 genetycznie identyczne i dziel\u0105 wsp\u00f3lny system korzeniowy. Co najmniej od ostatniego zlodowacenia.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli interesuj\u0105 nas z kolei indywidualni marato\u0144czycy, to Methuselah<\/em> okaz sosny d\u0142ugowiecznej (Pinus longaeva<\/em>), rosn\u0105cy w G\u00f3rach Bia\u0142ych w Kalifornii zbli\u017ca si\u0119 do swojego 50 stulecia. Jest obj\u0119ty ro\u015blinnym odpowiednikiem programu ochrony \u015bwiadk\u00f3w koronnych i jego dok\u0142adna lokalizacja pozostaje tajemnic\u0105. Jego starszy kompan Prometheus<\/em> zosta\u0142 przypadkowo \u015bci\u0119ty w 1967 roku.<\/p>\n\n\n\n

Najstarszym \u017cyj\u0105cym zwierz\u0119ciem, o kt\u00f3rym wiemy jest z kolei olbrzymi \u017c\u00f3\u0142w (Aldabrachelys gigantea<\/em>) Jonathan<\/em> z Wyspy \u015bw. Heleny na Atlantyku. Wyklu\u0142 si\u0119 prawdopodobnie w 1832 roku. To wojowniczy \u017c\u00f3\u0142w – przynajmniej je\u015bli chodzi o wiek. Emerytur\u0119 sp\u0119dza obecnie w domu gubernatora wyspy.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli wolisz bardziej standardowe zwierz\u0119ta domowe to na pewno zainteresuje ci\u0119 fakt, \u017ce najstarszy pies w historii do\u017cy\u0142 29 lat. Gdyby by\u0142 cz\u0142owiekiem, mia\u0142by 200 lat. Nazywa\u0142 si\u0119 Bluey<\/em> i by\u0142 australijskim psem pasterskim. Pracowa\u0142 ca\u0142e \u017cycie w zawodzie.<\/p>\n\n\n\n

Najstarszym domowym kotem by\u0142a z kolei Creme Puff<\/em> – lat 38. Jej w\u0142a\u015bciciel, Jake Perry, wyhodowa\u0142 zreszt\u0105 jeszcze jednego, niemal r\u00f3wnie d\u0142ugowiecznego kota, co wskazuje, \u017ce musia\u0142 mie\u0107 na to jaki\u015b dobry i sprawdzony spos\u00f3b. Podobno karmi\u0142 swoje zwierz\u0119ta specjaln\u0105 diet\u0105, pozwalaj\u0105c im nawet na drobny \u0142yk czerwonego wina. Dba\u0142 r\u00f3wnie\u017c o ich rozrywki – zbudowa\u0142 dla swoich kot\u00f3w gara\u017cowe kino.<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce ciekawe \u017cycie jest jedn\u0105 z tajemnic d\u0142ugowieczno\u015bci. Wspominany ju\u017c na tych \u0142amach wielokrotnie legendarny inwestor Warren Buffett ma 91 lat, a jego wsp\u00f3lnik Charlie Munger 98 – i obaj podkre\u015blaj\u0105, \u017ce swoj\u0105 d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 zawdzi\u0119czaj\u0105 ci\u0105g\u0142ej stymulacji umys\u0142u i pracy pe\u0142nej ciekawych wyzwa\u0144. Wiele os\u00f3b umiera tu\u017c po przej\u015bciu na emerytur\u0119, trac\u0105c jak si\u0119 wydaje wyra\u017any cel i miejsce dla siebie.<\/p>\n\n\n\n

Warto r\u00f3wnie\u017c na pewno zachowa\u0107 w sobie co\u015b z dziecka. Jak mawia\u0142 Walt Disney „starzenie si\u0119 jest obowi\u0105zkowe, ale dorastanie opcjonalne!” (growing old is mandatory, but growing up is optional!<\/em>). Im d\u0142u\u017cej zreszt\u0105 obserwuje si\u0119 osoby doros\u0142e, tym bardziej wida\u0107, \u017ce starzej\u0105 si\u0119 one g\u0142\u00f3wnie z zewn\u0105trz – chyba, \u017ce same zdecyduj\u0105 inaczej. W badaniach satysfakcji \u017cycia osoby starsze wypadaj\u0105 niejednokrotnie lepiej ni\u017c osoby m\u0142ode. W tym, \u017ce m\u0105dro\u015b\u0107 i dystans do spraw b\u0142ahych przychodz\u0105 z wiekiem jest na pewno du\u017co prawdy.<\/p>\n\n\n\n

Istnieje tak\u017ce teoria, \u017ce jako ludzie \u017cyjemy d\u0142u\u017cej ni\u017c inne ssaki naczelne, poniewa\u017c musimy by\u0107 potrzebni naszym wnukom. Ludzkie dzieci, z uwagi na du\u017c\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 m\u00f3zg\u00f3w i co za tym idzie du\u017ce g\u0142owy, rodz\u0105 si\u0119 stosunkowo bezradne i musz\u0105 wiele nadrabia\u0107 ju\u017c po urodzeniu – w tak zwanym „czwartym trymestrze”. Oznacza to bardzo du\u017co pracy dla rodzic\u00f3w. Do kt\u00f3rej zwykle mi\u0142o doprosi\u0107 jest dziadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Tradycyjne spo\u0142eczno\u015bci zawsze by\u0142y co najmniej trzypokoleniowe. I nie jest to przypadek – m\u00f3wi si\u0119, \u017ce menopauza u ludzkich kobiet jest wynalazkiem ewolucyjnym, bo niep\u0142odno\u015b\u0107 w p\u00f3\u017anym wieku niesie korzy\u015bci dla wsp\u00f3lnoty \u2013 starsze kobiety mog\u0105 po\u015bwi\u0119ci\u0107 sw\u00f3j czas na opiek\u0119 nad swoimi dorastaj\u0105cymi dzie\u0107mi oraz wnukami. I z tej perspektywy dziwi spos\u00f3b, w jaki obecne pokolenia zaczynaj\u0105 traktowa\u0107 swoich w\u0142asnych rodzic\u00f3w – poddaj\u0105c ich dla w\u0142asnej wygody eutanazji lub oddaj\u0105c do domu starc\u00f3w. Jest to na pewno jeden z symptom\u00f3w upadku naszej cywilizacji.<\/p>\n\n\n\n

Starsi rozumieli to lepiej – biblijny Noe prze\u017cy\u0142 pono\u0107 950 lat, ale kiedy jego syn Cham za\u015bmia\u0142 si\u0119 ze staruszka, gdy ten si\u0119 upi\u0142, senior przekl\u0105\u0142 skutecznie na wieki jego samego oraz jego dzieci. M\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko – kiedy\u015b chamskie zagrywki ze starszymi nie uchodzi\u0142y p\u0142azem. <\/p>\n\n\n\n

Nadzieje na to, \u017ce staruszek szybko wyci\u0105gnie nogi i odda spadek mog\u0105 by\u0107 zreszt\u0105 p\u0142onne, szczeg\u00f3lnie w rodzinach d\u0142ugowiecznych. Kolekcjonerki starszych m\u0119\u017c\u00f3w mo\u017ce i wiedz\u0105 co robi\u0105, ale dobry research<\/em> drzewa genealogicznego jest zawsze rozs\u0105dnym pomys\u0142em. Jak wspomnia\u0142em, o d\u0142ugo\u015bci \u017cycia decyduj\u0105 w du\u017cym stopniu nasze geny. Jamajka Violet Brown, do niedawna jedna z najstarszych superstulatk\u00f3w (117 lat), by\u0142a ostatni\u0105 \u017cyj\u0105c\u0105 poddan\u0105 wspomnianej ju\u017c kr\u00f3lowej Wiktorii, a jej najstarsze dziecko zmar\u0142o do\u017cywszy niemal setki. Nie jest zatem wykluczone, \u017ce i ksi\u0105\u017c\u0119 Karol, syn d\u0142ugowiecznych rodzic\u00f3w i wnuk jeszcze wytrwalszej babki rych\u0142o si\u0119 ko\u0144ca swojej kolejki nie doczeka.<\/p>\n\n\n\n

W tym kontek\u015bcie warto przywo\u0142a\u0107 histori\u0119 Francuzki Jeanne Calament – najstarszego cz\u0142owieka w znanej nam historii. Urodzona i mieszkaj\u0105ca ca\u0142e \u017cycie w Arles w Prowansji (by\u0142em, polecam) \u017cy\u0142a 122 lata i 164 dni (od 21 lutego 1875 roku do 4 sierpnia 1997 roku). Jej ojciec do\u017cy\u0142 prawie 100 lat, podobnie jak brat, co potwierdza nasz\u0105 teori\u0119 o genetycznej d\u0142ugowieczno\u015bci. Sama Jeanne wiod\u0142a wygodne \u017cycie pani z wy\u017cszych sfer, nigdy nie pracuj\u0105c i wychodz\u0105c bogato za m\u0105\u017c w wieku lat 21. Swojego m\u0119\u017ca mia\u0142a prze\u017cy\u0107 o ponad p\u00f3\u0142 wieku, a swoj\u0105 jedyn\u0105 c\u00f3rk\u0119 o 63 lata.<\/p>\n\n\n\n

Calament nigdy nie chorowa\u0142a, na rowerze je\u017adzi\u0142a do p\u00f3\u017anej 90-tki, codziennie pi\u0142a kieliszek wina, jad\u0142a czekolad\u0119 i popala\u0142a 2 papierosy. \u017by\u0142a samodzielnie i w bardzo regularny, uporz\u0105dkowany spos\u00f3b a\u017c do 110 roku \u017cycia, po czym zdecydowa\u0142a si\u0119 na przeprowadzk\u0119 do domu opieki, gdzie po raz pierwszy zacz\u0119\u0142a wykazywa\u0107 wyra\u017ane oznaki starzenia. Starych drzew si\u0119 jak wida\u0107 nie przesadza. Pozosta\u0142a jednak w bystro\u015bci umys\u0142u do ko\u0144ca swoich dni.<\/p>\n\n\n\n

Jeanne Calament jest tak\u017ce bohaterk\u0105 jednej z wybornych opowie\u015bci o zgubnych skutkach lekcewa\u017cenia os\u00f3b starszych od siebie. W 1965 roku, gdy popad\u0142a przej\u015bciowo w finansowe k\u0142opoty, zgodzi\u0142a si\u0119 odsprzeda\u0107 swoje mieszkanie lokalnemu prawnikowi (notariuszowi – Andr\u00e9-Fran\u00e7ois Raffray’owi) w zamian za do\u017cywocie w wysoko\u015bci 2.500 frank\u00f3w miesi\u0119cznie. Poniewa\u017c Calament mia\u0142a w\u00f3wczas 90 lat, wydawa\u0142o si\u0119 to nabywcy interesem \u017cycia. <\/p>\n\n\n\n

Prawnik umar\u0142 pierwszy – w 1995 roku, wyp\u0142acaj\u0105c do tego czasu \u017cwawej staruszce 900.000 frank\u00f3w – co najmniej dwukrotn\u0105 warto\u015b\u0107 mieszkania, w kt\u00f3rym nigdy nie przysz\u0142o mu zamieszka\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak mawia\u0142 ameryka\u0144ski komik Steven Wright: „Chcia\u0142bym \u017cy\u0107 wiecznie. Na razie idzie mi nie\u017ale” (I intend to live forever. So far so good). El\u017cbieta Aleksandra Maria Windsor, znana jako El\u017cbieta II, kr\u00f3lowa Wielkiej Brytanii, urodzi\u0142a si\u0119 21 kwietnia 1926 roku i zbli\u017ca si\u0119 obecnie do 96 urodzin. Od 9 wrze\u015bnia 2015 roku jest najd\u0142u\u017cej panuj\u0105cym […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1526,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,15,8],"tags":[],"class_list":["post-1522","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historie","category-natura","category-styl-zycia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1522","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1522"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1522\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1817,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1522\/revisions\/1817"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1526"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1522"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1522"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1522"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}