{"id":1606,"date":"2022-01-17T00:00:20","date_gmt":"2022-01-16T23:00:20","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1606"},"modified":"2022-02-06T20:24:55","modified_gmt":"2022-02-06T19:24:55","slug":"podzial-lupow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1606","title":{"rendered":"Podzia\u0142 \u0142up\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Jak mawia\u0142a Audrey Hepburn, „Wszystkiego co wiem, nauczy\u0142am si\u0119 z film\u00f3w” (Everything I\u2019ve learned, I\u2019ve learned from the movies<\/em>). Filmy fabularne maj\u0105 mo\u017ce niewiele do przekazania, je\u015bli chodzi o twarde fakty – najcz\u0119\u015bciej s\u0105 one podkoloryzowane lub odpowiednio zmienione, aby by\u0142y atrakcyjne na widz\u00f3w. Ale pomimo wszystkich faktycznych lub domniemanych scenariuszowych niedoci\u0105gni\u0119\u0107, filmy kinowe stanowi\u0105 zwykle ciekaw\u0105 form\u0119 obserwacji zachowa\u0144 ludzkich, czego bardzo brakuje dzi\u015b w czasach spo\u0142ecznej izolacji (oraz w czasach kryzysu samej bran\u017cy filmowej).<\/p>\n\n\n\n

Bra\u0142em ju\u017c na tych \u0142amach na warsztat takie filmy jak „Pulp fiction”<\/strong> (wpis Dylematy Butcha Coolidge’a<\/a><\/strong>) oraz Casino Royale<\/a><\/strong>, aby zobrazowa\u0107 kilka interesuj\u0105cych mechanizm\u00f3w psychologicznych, a nawet konstrukcji finansowych.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b wykorzystajmy kinematografi\u0119 po raz kolejny i z jej pomoc\u0105 zajmijmy si\u0119 interesuj\u0105cym i bardzo praktycznym zagadnieniem – podzia\u0142em \u0142up\u00f3w. Dos\u0142ownie i w przeno\u015bni.<\/p>\n\n\n\n

W wi\u0119kszo\u015bci film\u00f3w akcji o napadach (heists<\/em>) scenarzy\u015bci niestety zaledwie prze\u015blizguj\u0105 si\u0119 po tym zagadnieniu i skupiaj\u0105 si\u0119 na tym, co widz lubi najbardziej – akcji, przemocy i romansie. W filmie Stevena Soderbergha „Ocean’s Eleven”<\/strong> z 2001 roku (b\u0119d\u0105cego remake<\/em> filmu z Frankiem Sinatr\u0105 o tym samym tytule z 1960 roku), motywacj\u0105 do napadu na kasyno Bellagio<\/em> w Las Vegas jest w du\u017cym stopniu rywalizacja Danny’ego Oceana (George Clooney) z w\u0142a\u015bcicielem Terry’m Benedictem (Andy Garcia) o kobiet\u0119 (Julia Roberts). Motyw finansowy nie jest oczywi\u015bcie bez znaczenia, ale pomimo lukratywno\u015bci ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia pozostaje on jedynie t\u0142em dla samej akcji.<\/p>\n\n\n\n

Ekipa Danny’ego kradnie oko\u0142o 160 milion\u00f3w dolar\u00f3w – kwot\u0119, kt\u00f3rej komisja gier stanu Nevada (Nevada Gaming Commision<\/em>) wymaga\u0142a jakoby do zdeponowania w skarbcu kasyna na zabezpieczenie stawek graczy z trzech stowarzyszonych dom\u00f3w gry w dniu wa\u017cnego meczu bokserskiego (Lennox Lewis – Wladimir Klitschko). To ogromny \u0142up, taka ilo\u015b\u0107 pieni\u0119dzy nawet w du\u017cych nomina\u0142ach wa\u017cy oko\u0142o p\u00f3\u0142torej tony – scenarzy\u015bci na pewno przeszacowali wi\u0119c warto\u015b\u0107 zielonych papier\u00f3w mo\u017cliwych do jednorazowego, fizycznego wyniesienia ze skarbca przez cz\u0142onk\u00f3w ekipy Oceana. Kluczowe z punktu widzenia naszej historii jest natomiast to, \u017ce ekipa decyduje si\u0119 podzieli\u0107 pieni\u0105dze po r\u00f3wno pomi\u0119dzy ka\u017cdego z cz\u0142onk\u00f3w tytu\u0142owej jedenastki. Pomimo r\u00f3\u017cnych r\u00f3l i rozmaitego nak\u0142adu fizycznej i intelektualnej pracy, traktuj\u0105 oni sw\u00f3j wk\u0142ad w przedsi\u0119wzi\u0119cie jednakowo. Jest to przyk\u0142ad r\u00f3wnego podzia\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

Danny dostaje oczywi\u015bcie za swoje zaanga\u017cowanie dodatkowy bonus – odbija rywalowi dziewczyn\u0119 (swoj\u0105 by\u0142\u0105 \u017con\u0119). Odbijanie by\u0142ych \u017con wydaje si\u0119 co najmniej interesuj\u0105cym zabiegiem fabularnym – dlaczego nie wzi\u0105\u0107 pieni\u0119dzy, a \u017con\u0119 rywalowi zostawi\u0107, niech wie, \u017ce \u017ale wybra\u0142a? Ale skoro chodzi tu o Juli\u0119 Roberts to publika jako\u015b to akceptuje i po raz kolejny zawiesza swoj\u0105 niewiar\u0119.<\/p>\n\n\n\n

O ile scenarzystom zwykle starcza zatem pomys\u0142\u00f3w na nieprawdopodobne zwroty akcji, o tyle w temacie podzia\u0142u \u0142up\u00f3w (dividing the loot<\/em>) s\u0105 jak wida\u0107 mniej pomys\u0142owi – pomijaj\u0105c jako\u015b ca\u0142\u0105 finansow\u0105 sfer\u0119 motywacyjn\u0105 bohater\u00f3w i skupiaj\u0105c si\u0119 na innych kwestiach. W prawdziwym \u017cyciu zaraz mieliby\u015bmy oczywi\u015bcie ma\u0142ostkowe k\u0142\u00f3tnie o to, kto bardziej przyczyni\u0142 si\u0119 do powodzenia akcji, kto si\u0119 bardziej wysili\u0142, komu co nie wysz\u0142o, kto obmy\u015bli\u0142 plan, kto go sfinansowa\u0142 i tak dalej. O tym jednak fabu\u0142a ju\u017c milczy.<\/p>\n\n\n\n

Nie wzbogaci r\u00f3wnie\u017c niestety istotnie naszej sfery poznawczej inny film, po tytule kt\u00f3rego oczekiwaliby\u015bmy ju\u017c rozwik\u0142ania zagadki. „Podzia\u0142” (The Split<\/em>)<\/strong> z 1968 roku to kryminalny dramat w stylu noir<\/em> z Jimem Brownem w roli g\u0142\u00f3wnej. Film by\u0142 swego czasu g\u0142o\u015bny w rasowo podgrzanej Ameryce, bo w ci\u0105gu pierwszych 30 minut akcji g\u0142\u00f3wny protagonista (Afroamerykanin) narusza – jak to si\u0119 \u0142adnie m\u00f3wi – integralno\u015b\u0107 cielesn\u0105 czterech kolejnych bia\u0142ych, co by\u0142o w tamtych czasach absolutnie szokuj\u0105ce. Przy okazji niedawnej \u015bmierci Sidneya Poitiera, pierwszego czarnosk\u00f3rego gwiazdora filmowego par excellence<\/em> i pierwszego laureata Oskara, przypomniano zreszt\u0105, \u017ce scena, w kt\u00f3rej policzkuje on Larry’ego Gatesa (zwana jako Return of a White Man’s Slap<\/em>) w filmie „W upaln\u0105 noc” (In the Heat of the Night<\/em>)<\/strong> z 1967 roku, by\u0142a pierwsz\u0105 tego typu w historii kina.<\/p>\n\n\n\n

Ale pomijaj\u0105c kwestie obyczajowe wr\u00f3\u0107my do tematu – \u0142upem z\u0142odziei pada tu 500.000 dolar\u00f3w (kwota przyznajmy bardziej realistyczna ni\u017c u Oceana – oko\u0142o 4 miliony dolar\u00f3w w dzisiejszych cenach). Pojawia si\u0119 natomiast wa\u017cny w\u0105tek uwzgl\u0119dnienia rzeczywistego wk\u0142adu poszczeg\u00f3lnych uczestnik\u00f3w – pi\u0119ciu wykona\u0142o robot\u0119, a sz\u00f3sty przedsi\u0119wzi\u0119cie sfinansowa\u0142, wi\u0119c dola ma zosta\u0107 podzielona na 6 kawa\u0142k\u00f3w. W trakcie filmu, w wyniku r\u00f3\u017cnych perypetii, liczba pozostaj\u0105cych przy \u017cyciu uczestnik\u00f3w spada, a wraz z ni\u0105 i mianownik tego r\u00f3wnania, niemniej g\u0142\u00f3wny bohater pozostaje honorowy i zadowala si\u0119 swoj\u0105 1\/6.<\/p>\n\n\n\n

Przyznajmy, oddaj\u0105c nieco sprawiedliwo\u015bci scenarzystom, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci film\u00f3w o napadach sama kradzie\u017c jest dopiero pocz\u0105tkiem lub co najwy\u017cej kulminacj\u0105 akcji, ale jeszcze nie scen\u0105 ko\u0144cow\u0105. Mo\u017ce st\u0105d s\u0142absza koncentracja filmowc\u00f3w nad zagadnieniem dotycz\u0105cym sprawiedliwego podzia\u0142u \u0142up\u00f3w – ca\u0142a robota idzie tu w mniej lub bardziej skuteczne zaplanowanie samego napadu, egzekucj\u0119 planu (w kt\u00f3rej przewodni\u0105 rol\u0119 odgrywa zawsze Prawo Murphy’ego) oraz naprawienie ba\u0142aganu po nim. Dobrym przyk\u0142adem jest tutaj film „Angielska robota” (The Bank Job<\/em>)<\/strong> z 2008 roku, oparty na prawdziwych wydarzeniach z Baker Street<\/em> w Londynie z 1971 roku, w kt\u00f3rym napadaj\u0105cy na bank orientuj\u0105 si\u0119, \u017ce wpadli w grubsz\u0105 afer\u0119 o znaczeniu pa\u0144stwowym. Podzia\u0142 r\u00f3wny czy nie, z pieni\u0119dzmi (i z \u017cyciem) trzeba jeszcze uciec.<\/p>\n\n\n\n

W filmie „W\u0142oska robota” (Italian Job<\/em>) <\/strong>z 1969 roku z Michaelem Cainem w roli g\u0142\u00f3wnej, autobus ze zrabowanym z\u0142otem zawisa w pami\u0119tnej scenie nad kraw\u0119dzi\u0105 przepa\u015bci i przechyla si\u0119 tym bardziej, im mocniej ekipa stara si\u0119 dosi\u0119gn\u0105\u0107 \u0142upu. Hang on a minute lads, I’ve got a great idea.<\/em> – brzmi znany i niepozbawiony oczywi\u015bcie gry s\u0142\u00f3w cytat ko\u0144cz\u0105cy ten film. Wspominam o tym dlatego, \u017ce w remake<\/em> „W\u0142oskiej roboty” z 2003 roku – tym razem z Markiem Wahlbergiem w roli g\u0142\u00f3wnej – pojawia si\u0119 ju\u017c alternatywny spos\u00f3b podzia\u0142u \u0142up\u00f3w z napadu. A \u015bci\u015blej – brak podzia\u0142u w og\u00f3le i pr\u00f3ba przyw\u0142aszczenia sobie ca\u0142o\u015bci przez jednego z inkryminowanych partycypant\u00f3w. W tym przypadku 35 milion\u00f3w dolar\u00f3w w z\u0142otych sztabkach pr\u00f3buje samolubnie przej\u0105\u0107 dla siebie Steve Frazelli – bohater grany przez Edwarda Nortona. To, co pozostali – pocz\u0105tkowo przez niego wyrolowani – towarzysze odzyskaj\u0105, dziel\u0105 ju\u017c oczywi\u015bcie w stylu Hollywood<\/em> – czyli po r\u00f3wno.<\/p>\n\n\n\n

Podobny w\u0105tek problem\u00f3w nazwijmy to „ponapadowych” pojawia si\u0119 w mocnej formie w g\u0142o\u015bnym debiucie Quentina Tarantino – niezale\u017cnym filmie „W\u015bciek\u0142e psy” (Reservoir Dogs<\/em>)<\/strong> z 1992 roku. W charakterystycznym dla Tarantino brutalnym i pastiszowym stylu cz\u0142onkowie ekipy (standardowego zespo\u0142u aktor\u00f3w z film\u00f3w tego re\u017cysera) wyka\u0144czaj\u0105 si\u0119 nawzajem po dokonaniu napadu i przywarowaniu w kryj\u00f3wce, a w zamieszaniu \u0142up przejmuje – przynajmniej na chwil\u0119 – Pan R\u00f3\u017cowy (Mr Pink<\/em> – Steve Buscemi). Film zawiera przy tym interesuj\u0105c\u0105 scen\u0119 z tak zwanym Mexican standoff<\/em> – konfrontacj\u0105 (maj\u0105c\u0105 dodajmy tak\u017ce swoje odpowiedniki w historii konflikt\u00f3w wojskowych oraz prawniczych i gospodarczych kazusach), z kt\u00f3rej nie da si\u0119 wybrn\u0105\u0107 bez interwencji z zewn\u0105trz. Kiedy wszystkie skonfliktowane strony trzymaj\u0105 si\u0119 nawzajem na muszce i szykuj\u0105 do strza\u0142u, jak w westernie „Dobry, Z\u0142y i Brzydki” (The Good, the Bad and the Ugly<\/em>)<\/strong> z 1966 roku, sytuacja rzadko ko\u0144czy si\u0119 dobrze. Chyba, \u017ce jeste\u015bmy Clintem Eastwoodem.<\/p>\n\n\n\n

Jak zatem widzimy, brak uprzedniego ustalenia co do udzia\u0142\u00f3w w doli i brak zabezpieczenia wsp\u00f3lnych interes\u00f3w po\u0142\u0105czony z bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 bandyt\u00f3w to mieszanka wybuchowa.<\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z najbardziej znanych sekwencji pocz\u0105tkowych w historii kina jest bez w\u0105tpienia napad na bank z filmu „Mroczny rycerz” (The Dark Knight<\/em>) <\/strong>Christophera Nolana z 2008 roku. To faktycznie pere\u0142ka – film w pe\u0142ni korzysta z tego, \u017ce jest sequelem i nie trzeba wyja\u015bnia\u0107 historii g\u0142\u00f3wnego bohatera przed zawi\u0105zaniem akcji. Tu od razu wpadamy w jej \u015brodek. Kr\u0119cona kamerami IMAX<\/em> efektowna scena napadu z niepokoj\u0105ca muzyk\u0105 Hansa Zimmera w tle jest w istocie przedstawieniem nie Batmana, ale jego arcy-antagonisty – Jokera. <\/p>\n\n\n\n

Joker – widziany p\u00f3ki co tylko z perspektywy plec\u00f3w i swojej przygarbionej, dziwnie odzianej sylwetki – daje sygna\u0142 do rozpocz\u0119cia akcji i zatrudnieni przez niego pomocnicy (wyst\u0119puj\u0105cy w stosownych maskach klaun\u00f3w) przyst\u0119puj\u0105 do napadu. Wyka\u0144czaj\u0105c si\u0119 – jak pami\u0119tamy – nawzajem po drodze. <\/p>\n\n\n\n

Scena ma w za\u0142o\u017ceniu obrazowa\u0107 wszystkie najgorsze cechy Jokera – kontrolowany chaos, terror i zabaw\u0119 ludzkim \u017cyciem. Powoli rozumiemy, \u017ce musia\u0142 on wcze\u015bniej podpu\u015bci\u0107 ka\u017cdego ze wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w z osobna, aby si\u0119 nawzajem eliminowali i w konsekwencji \u0142upu nie trzeba by\u0142o dzieli\u0107 pomi\u0119dzy zbyt wiele os\u00f3b. Zobaczcie widzowie – z takim oto bezwzgl\u0119dnym przeciwnikiem przyjdzie mierzy\u0107 si\u0119 dzi\u015b Bruce’owi Wayne’owi. No i gdzie jest Batman, kiedy jest akurat potrzebny?<\/p>\n\n\n\n

Charakterystyczny jest tutaj dialog bohater\u00f3w z ekipy Jokera zwanych Grumpy<\/em> i Chuckles<\/em>, kt\u00f3rzy licz\u0105 uczestnik\u00f3w i tym samym liczb\u0119 (wed\u0142ug nich zbyt du\u017c\u0105) os\u00f3b do podzia\u0142u trofe\u00f3w: dw\u00f3ch na dachu, trzech przed bankiem i jeszcze sz\u00f3sty – Joker, kt\u00f3ry te\u017c oczekuje na swoj\u0105 dol\u0119 – to dopiero \u017cartowni\u015b. Grumpy<\/em> ewidentnie nie jest zadowolony, \u017ce ma si\u0119 dzieli\u0107 \u0142upem z kimkolwiek – w tym z samym Jokerem, kt\u00f3ry jego zdaniem nie wnosi do akcji niezb\u0119dnego nak\u0142adu pracy.<\/p>\n\n\n\n

Dodajmy na marginesie, \u017ce do sukcesu serii Nolana bardzo przyczyni\u0142 si\u0119 fakt, \u017ce czerpie ona z ciemnej, pesymistycznej wersji batmanowskiej historii, zaproponowanej po raz pierwszy przez legendarnego Franka Millera<\/strong> w prze\u0142omowym dla ca\u0142ego gatunku komiksie \u201eBatman. Powr\u00f3t mrocznego rycerza\u201d (The Dark Knight Returns<\/em>)<\/strong> z 1986 roku. Nie bez znaczenia dla promocji filmu by\u0142a tak\u017ce historia \u015bwietnie zapowiadaj\u0105cego si\u0119 Heatha Ledgera, filmowego Jokera, kt\u00f3ry zmar\u0142 niestety m\u0142odo przed wej\u015bciem filmu na ekrany, a Oskara za swoj\u0105 rol\u0119 otrzyma\u0142 ju\u017c po\u015bmiertnie.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my jednak teraz do narzeka\u0144 Grumpy’ego<\/em> i – jak pokazali\u015bmy wy\u017cej – \u017cyciowych problem\u00f3w z podzia\u0142em \u0142up\u00f3w z napadu, nad kt\u00f3rymi scenarzy\u015bci Hollywood<\/em> nie potrafi\u0105 niestety pochyli\u0107 si\u0119 w przekonuj\u0105cy spos\u00f3b – proponuj\u0105c nam zerojedynkowo: albo podzia\u0142 r\u00f3wny, albo scenariusz z przyw\u0142aszczeniem typu hit and run<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Tak czy inaczej, dostali\u015bmy ju\u017c kilka przydatnych informacji:<\/p>\n\n\n\n

  1. Domy\u015blny podzia\u0142 to podzia\u0142 r\u00f3wny;<\/li>
  2. Po stronie dziel\u0105cych \u0142up istniej\u0105 naturalnie wyst\u0119puj\u0105ce pokusy do nadu\u017cy\u0107, kt\u00f3rymi nale\u017cy odpowiednio zarz\u0105dzi\u0107 i je we w\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b wykluczy\u0107;<\/li>
  3. Ka\u017cdy oczekuje, \u017ce cz\u0142onkowie gangu dokonaj\u0105 odpowiedniego wk\u0142adu we wsp\u00f3lne przedsi\u0119wzi\u0119cie – odpowiadaj\u0105cego ich spodziewanemu udzia\u0142owi w \u0142upie;<\/li>
  4. Ka\u017cdy oczekuje, \u017ce jego udzia\u0142 w \u0142upie b\u0119dzie proporcjonalny do jego udzia\u0142u w przedsi\u0119wzi\u0119ciu, a je\u015bli udzia\u0142y s\u0105 r\u00f3wne, ka\u017cdy musi partycypowa\u0107 w podobnym stopniu.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Zanim przejdziemy do naukowych teorii zauwa\u017cmy jeszcze, \u017ce z podobnym problemem spotykaj\u0105 si\u0119 nie tylko przest\u0119pcy (w tym filmowi), ale tak\u017ce uczestnicy gier fabularnych typu role-playing<\/em> (RPG) oraz gier sieciowych typu MMORPG (Massively multiplayer online role-playing game<\/em>). Jak podzieli\u0107 wsp\u00f3lnie zdobyty \u0142up po zabitym smoku czy innym lokalnym bossie<\/em>?<\/p>\n\n\n\n

    Praktyka wypracowa\u0142a kilka scenariuszy:<\/p>\n\n\n\n

    1. „Potrzeba przed Chciwo\u015bci\u0105” (The Need Before Greed<\/em>) – w kt\u00f3rym fanty przypadaj\u0105 przede wszystkim tym graczom, kt\u00f3rzy ich potrzebuj\u0105 i dzi\u0119ki nim mog\u0105 dalej kontrybuowa\u0107 na rzecz interesu grupy;<\/li>
    2. „Wolno\u015b\u0107 dla Wszystkich” (Free-For-All<\/em>) – w kt\u00f3rym tw\u00f3rcy gry nie wprowadzaj\u0105 \u017cadnych zasad i polegaj\u0105 na tym, \u017ce dany gracz „umie si\u0119 zachowa\u0107”, wykazuje podstawowe wyczucie sprawiedliwo\u015bci, dobrego smaku oraz zasady wzajemno\u015bci (reciprocity<\/em>);<\/li>
    3. „Szef Szajki” (Master Looter<\/em>) – w kt\u00f3rym jednej z os\u00f3b przyznawane s\u0105 uprawnienia herszta i id\u0105ca za ni\u0105 prerogatywa do podj\u0119cia decyzji, komu i w jakim stosunku przypada \u0142up. Zaufany herszt pilnuje tu porz\u0105dku i sprawiedliwego podzia\u0142u.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

      Wszelka praktyka, r\u00f3wnie\u017c wynikaj\u0105c\u0105 z obserwacji biznesu oraz zasad rz\u0105dz\u0105cych wewn\u0105trz korporacji pokazuje natomiast, \u017ce je\u015bli pewnych kwestii (w tym podzia\u0142u zysku) nie ustali si\u0119 z g\u00f3ry i odpowiednio nie obuduje zapisami umownymi, to p\u00f3\u017aniej powoduje to wy\u0142\u0105cznie problemy i niebezpieczne ludzkie pokusy. Ostatecznie ka\u017cdy uwa\u017ca, \u017ce jemu nale\u017cy si\u0119 wi\u0119cej, \u017ce on pracowa\u0142 najci\u0119\u017cej, sukces jest g\u0142\u00f3wnie jego zas\u0142ug\u0105 (cho\u0107 on zawsze ma wielu ojc\u00f3w), a inni tylko si\u0119 obijali i teraz kombinuj\u0105. Wr\u00f3cimy jeszcze do tego w innych wpisach.<\/p>\n\n\n\n

      Dodajmy do tego tak\u017ce, \u017ce od strony psychologicznej jasne i dobrze uregulowane sytuacje przyczyniaj\u0105 si\u0119 do wi\u0119kszej motywacji uczestnik\u00f3w przedsi\u0119wzi\u0119cia (na przyk\u0142ad pracownik\u00f3w) – cho\u0107, jak pokazuj\u0105 ostatnie badania, otrzymanie niespodziewanej premii lub motywowane uznaniem przechylenie podzia\u0142u w naszym kierunku (ponad ju\u017c ustalone wcze\u015bniej zasady) bardzo mocno aktywuj\u0105 uk\u0142ad nagrody i przynosz\u0105 dodatkow\u0105 motywacj\u0119 do dzia\u0142ania. Wszyscy lubimy mi\u0142e niespodzianki.<\/p>\n\n\n\n

      We wpisie Szczeka\u0107 pod w\u0142a\u015bciwym drzewem<\/a><\/strong> wspomina\u0142em o zaskakuj\u0105co praktycznej ekonomii pirackich band i w tym przypadku w\u0105tek ten oka\u017ce si\u0119 dla nas ponownie przydatny. W ksi\u0105\u017cce Petera T. Leesona<\/strong> –\u00a0The Invisible Hook: The Hidden Economics of Pirates<\/strong><\/em> w temacie podzia\u0142u \u0142up\u00f3w czytamy, \u017ce jedn\u0105 z zalet pirackiego rzemios\u0142a by\u0142o to, \u017ce w odr\u00f3\u017cnieniu od normalnego, legalnego zatrudnienia we flocie handlowej, czy \u0142owieckiej, nie by\u0142o w\u015br\u00f3d pirat\u00f3w jakich\u015b wy\u017cszych szar\u017c, kt\u00f3re w arbitralny spos\u00f3b zabiera\u0142yby sobie (lwi\u0105) cz\u0119\u015b\u0107 zysku przed przekazaniem jej pozosta\u0142ym cz\u0142onkom za\u0142ogi do podzia\u0142u. Przeciwnie – piraci dzielili si\u0119 ka\u017cdym pensem z grabie\u017cy w ustalony wcze\u015bniej spos\u00f3b. Bez prowizji.<\/p>\n\n\n\n

      A by\u0142o to niezwykle intratne zaj\u0119cie. W XVII wieku, w czasach gdy angielski marynarz p\u0142yn\u0105cy handlowo w dalek\u0105 i trudn\u0105 podr\u00f3\u017c na Madagaskar zarabia\u0142 mniej ni\u017c 12 funt\u00f3w szterling\u00f3w rocznie, przeci\u0119tny pirat m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na udzia\u0142 w \u0142upie o \u0142\u0105cznej warto\u015bci 600.000 funt\u00f3w – co przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na przeci\u0119tny przydzia\u0142 osobisty rz\u0119du 1.000 funt\u00f3w – ekwiwalent prawie 40-letniej pensji legalnie pracuj\u0105cych koleg\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

      Je\u015bli chodzi o sytem podzia\u0142u \u0142up\u00f3w, to piraci dzia\u0142ali wed\u0142ug metody „Szefa Szajki” (z uwzgl\u0119dnieniem jednak element\u00f3w zasady „Wolno\u015b\u0107 dla Wszystkich”) – za ustalenie sprawiedliwego systemu dystrybucji odpowiada\u0142 wybierany demokratycznie kwatermistrz (Quarter-Master<\/em>). Udzia\u0142 w \u0142upie okre\u015blano jako share<\/em> (udzia\u0142) i stosowano w tym zakresie terminologi\u0119 zbli\u017con\u0105 do tej stosowanej w dzisiejszych sp\u00f3\u0142kach prawa handlowego – mowa by\u0142a na przyk\u0142ad o liczbie posiadanych udzia\u0142\u00f3w. Kapitan mia\u0142 si\u0119 z kolei skupi\u0107 na dowodzeniu akcj\u0105, a nie finansowych pokusach – dlatego rol\u0119 przyw\u00f3dcz\u0105 i rol\u0119 skarbow\u0105 zdrowo tu rozdzielano. Przyznajmy, \u017ce prawda historyczna mocno odbiega tu od filmowych przekaz\u00f3w, w kt\u00f3rych kapitan jawi si\u0119 nie jako demokratycznie wybrany herszt, ale jako bezwzgl\u0119dny dyktator – kto\u015b bardziej zbli\u017cony do Jokera ni\u017c do Danny’ego Oceana.<\/p>\n\n\n\n

      W pogoni za \u0142upami nie obywa\u0142o si\u0119 oczywi\u015bcie bez odpowiedniej dozy bezwzgl\u0119dno\u015bci. Nie tolerowano wi\u0119c obibok\u00f3w – aby podzia\u0142 by\u0142 sprawiedliwy, ka\u017cdy z cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi musia\u0142 dawa\u0107 z siebie wszystko, r\u00f3wnie\u017c w walce. Piraci pilnowali si\u0119 w tym przypadku nawzajem i patrzyli sobie na r\u0119ce. Business is business<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

      \u0141upy zrabowane w czasie bitwy nale\u017ca\u0142o z kolei (aby unikn\u0105\u0107 zb\u0119dnych pokus) sumiennie odda\u0107 do wsp\u00f3lnej puli, podlegaj\u0105cej dalszemu podzia\u0142owi – i przysi\u0119gn\u0105\u0107 na Bibli\u0119, \u017ce niczego si\u0119 nie ukry\u0142o. Efektem tych zwyczajowych regu\u0142 by\u0142o powstanie pirackich kodeks\u00f3w post\u0119powania, takich jak Custom of the Coast<\/em><\/strong>, czy Jamaica Discipline<\/strong><\/em>.<\/p>\n\n\n\n

      Co ciekawe i wa\u017cne – piraci, ludzie w du\u017cym stopniu zdeprawowani i chciwi – bardzo dbali o to, aby systemowo wyeliminowa\u0107 bezproduktywne konflikty i w\u0142a\u015bnie zb\u0119dne pokusy, kt\u00f3re mog\u0142yby prowadzi\u0107 do podejrzliwo\u015bci i zazdro\u015bci – to grozi\u0142o bowiem krwawym konfliktem wewn\u0119trznym. Regu\u0142y s\u0105 konieczne w ka\u017cdej organizacji – r\u00f3wnie\u017c przest\u0119pczej – i st\u0105d trudno uwierzy\u0107, aby chaotyczny Joker m\u00f3g\u0142 na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 zachowa\u0107 skuteczno\u015b\u0107 stosuj\u0105c taki, a nie inny spos\u00f3b zarz\u0105dzania swoim personelem.<\/p>\n\n\n\n

      U pirat\u00f3w dbano wi\u0119c o to, aby zachowana by\u0142a pe\u0142na transparentno\u015b\u0107 finansowa, a w zarobkach panowa\u0142a wzgl\u0119dna r\u00f3wno\u015b\u0107 – z uwzgl\u0119dnieniem jedynie praktycznych dodatk\u00f3w funkcyjnych. Ten egalitaryzm mia\u0142 jeszcze jedn\u0105 dobr\u0105 cech\u0119 – powodowa\u0142 brak istotnego konfliktu interes\u00f3w. Skoro wszyscy zarabiali podobnie dobrze, to mogli wsp\u00f3lnie i w spos\u00f3b rozs\u0105dny zdecydowa\u0107, czy op\u0142aca uda\u0107 si\u0119 teraz na nast\u0119pn\u0105 akcj\u0119 w celu kolejnego (mo\u017ce ju\u017c nadmiarowego, maj\u0105c na uwadze ryzyko?) zarobku, czy mo\u017ce na jaki\u015b czas zej\u015b\u0107 do portu i troch\u0119 pohula\u0107?<\/p>\n\n\n\n

      Jak z tego wynika, ca\u0142kiem przypadkowo – bo nie pos\u0105dzam tu akurat hollywoodzkich scenarzyst\u00f3w o g\u0142\u0119bsze przemy\u015blenia – r\u00f3wny podzia\u0142 okazuje si\u0119 ca\u0142kiem skutecznym narz\u0119dziem godz\u0105cym interesy wielu os\u00f3b. Pod warunkiem jednak, \u017ce ka\u017cdy z uczestnik\u00f3w faktycznie kontrybuuje do wsp\u00f3lnego sukcesu, a nie pr\u00f3buje darmowej jazdy na plecach pozosta\u0142ych. Oraz, \u017ce wprowadzone zostan\u0105 jasne, egzekwowalne regulacje, kt\u00f3re wyklucz\u0105 dalsze dyskusje i – jak si\u0119 rzek\u0142o – naturalne ludzkie pokusy.<\/p>\n\n\n\n

      Tematem oczywi\u015bcie zaj\u0119li si\u0119 tak\u017ce naukowcy. Za najlepsz\u0105 teori\u0119, kt\u00f3ra znale\u017a\u0107 mo\u017ce zastosowanie do rozwi\u0105zania analizowanego dzi\u015b problemu, uzna\u0107 nale\u017cy t\u0119 wypracowan\u0105 przez Lloyda Shapleya. W 1953 roku Shapley (laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii w 2012 roku), profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles, okre\u015bli\u0142 warunki konieczne dla istnienia swoistego „rdzenia” gry koalicyjnej. Opisa\u0142 mianowicie – i uznaje si\u0119 to za emanacj\u0119 g\u0142o\u015bnej teorii gier (powo\u0142ane skojarzenia z RPG nie s\u0105 zatem chybione) – mo\u017cliwe sposoby podzia\u0142u zysk\u00f3w z koalicji, kt\u00f3re pozostawa\u0142yby w pe\u0142ni racjonalne z punktu widzenia jej cz\u0142onk\u00f3w – i to w taki spos\u00f3b, aby nie pojawia\u0142a si\u0119 zach\u0119ta do tworzenia podkoalicji (czytaj: Stev\u00f3w Frazellich i Pan\u00f3w R\u00f3\u017cowych) w koalicji g\u0142\u00f3wnej. Wymy\u015bli\u0142 on r\u00f3wnie\u017c (a mo\u017ce przede wszystkim) spos\u00f3b dzielenia zysku pomi\u0119dzy graczy b\u0119d\u0105cych w takiej koalicji, bior\u0105cy pod uwag\u0119 si\u0142\u0119 negocjacyjn\u0105 danych jednostek (czytaj: ich realny wk\u0142ad w przedsi\u0119wzi\u0119cie), zwany Warto\u015bci\u0105 Shapleya (Shapley value<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

      Obliczenia liczbowe w ramach teorii Shapleya s\u0105 do\u015b\u0107 skomplikowane i skupiaj\u0105 si\u0119 one g\u0142\u00f3wnie na wcale nie\u0142atwym wyliczeniu wk\u0142adu poszczeg\u00f3lnych uczestnik\u00f3w w dane przedsi\u0119wzi\u0119cie, ale przek\u0142adaj\u0105c je na j\u0119zyk prostych zasad:<\/p>\n\n\n\n

      1. Je\u015bli dany cz\u0142onek koalicji nie wnosi do niej niczego i nie kontrybuuje do sukcesu grupy – nie otrzymuje niczego;<\/li>
      2. Je\u015bli dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w koalicji pe\u0142ni takie same role – to jest wnosz\u0105 oni tyle samo do ka\u017cdego uk\u0142adu koalicji – powinni otrzyma\u0107 taki sam (r\u00f3wny) udzia\u0142;<\/li>
      3. Je\u015bli dany cz\u0142onek koalicji kontrybuuje w stopniu wi\u0119kszym ni\u017c pozostali, nale\u017cy obliczy\u0107 i przypisa\u0107 mu odpowiednio wy\u017cszy udzia\u0142 (to najtrudniejsza cz\u0119\u015b\u0107);<\/li>
      4. Je\u015bli w ramach wi\u0119kszego procesu istniej\u0105 procesy mniejsze, nale\u017cy zsumowa\u0107 alokacje w ramach tych proces\u00f3w.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

        Oczywi\u015bcie nie zapominajmy, \u017ce Warto\u015b\u0107 Shapleya odnosi si\u0119 tylko do gier koalicyjnych (kooperacyjnych) – a wi\u0119c takich, w kt\u00f3rych uczestnicy z natury rzeczy chc\u0105 ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107. Przek\u0142adaj\u0105c to na dzisiejsz\u0105 histori\u0119 – znajduje ona zastosowanie do tych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, w kt\u00f3rych uczestnicy chc\u0105 si\u0119 sprzymierzy\u0107, wykona\u0107 akcj\u0119 i zako\u0144czy\u0107 j\u0105 sprawiedliwym podzia\u0142em, z uwzgl\u0119dnieniem swoich rzeczywistych wk\u0142ad\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

        Czy Joker i jego ekipa mogli zatem pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 Warto\u015bci\u0105 Shapleya, aby okre\u015bli\u0107 sprawiedliwy podzia\u0142 \u0142up\u00f3w? Pewnie tak, ale akurat w tej konkretnej ekipie na koniec sceny napadu wiele z koalicji ju\u017c nie pozosta\u0142o.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        Jak mawia\u0142a Audrey Hepburn, „Wszystkiego co wiem, nauczy\u0142am si\u0119 z film\u00f3w” (Everything I\u2019ve learned, I\u2019ve learned from the movies). Filmy fabularne maj\u0105 mo\u017ce niewiele do przekazania, je\u015bli chodzi o twarde fakty – najcz\u0119\u015bciej s\u0105 one podkoloryzowane lub odpowiednio zmienione, aby by\u0142y atrakcyjne na widz\u00f3w. Ale pomimo wszystkich faktycznych lub domniemanych scenariuszowych niedoci\u0105gni\u0119\u0107, filmy kinowe stanowi\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1609,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16,21,18],"tags":[],"class_list":["post-1606","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-film-i-teatr","category-psychologia","category-punkt-widzenia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1606","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1606"}],"version-history":[{"count":42,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1606\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1815,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1606\/revisions\/1815"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1609"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1606"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1606"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1606"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}