„Lepszy wr\u00f3bel w gar\u015bci ni\u017c go\u0142\u0105b na dachu” – brzmi znane polskie powiedzenie.<\/p>\n\n\n\n
Ma ono zreszt\u0105 jeszcze kilka innych odmian – jak pozostaj\u0105ce w ptasiej konwencji „lepszy dzi\u0119cio\u0142 w r\u0119ku ni\u017c orze\u0142 na s\u0119ku”, nie pasuj\u0105ce najwyra\u017aniej do obecnego stanu le\u015bnej flory „lepszy rydz ni\u017c nic”, czy zawadiackie „jak si\u0119 nie ma co si\u0119 lubi, to si\u0119 lubi co si\u0119 ma”.<\/p>\n\n\n\n
Przys\u0142owia s\u0105 ciekawym przyk\u0142adem idei, kt\u00f3re na d\u0142ugo zostaj\u0105 w g\u0142owie – to taka lapidarna, obrazowa, ludowa m\u0105dro\u015b\u0107. Miguel de Cervantes<\/strong>, autor „Don Kichota”<\/strong>, nazywa\u0142 przys\u0142owia „kr\u00f3tkimi s\u0142owami wywodz\u0105cymi si\u0119 z d\u0142ugich do\u015bwiadcze\u0144”.<\/p>\n\n\n\n Powiedz mi, \u017ce lepsze jest co\u015b, co mo\u017ce i jest niedoskona\u0142e, ale pewne i dost\u0119pne ni\u017c nieosi\u0105galny idea\u0142, a pokiwam g\u0142ow\u0105 i zapomn\u0119. Ale wyra\u017a to w obrazowy spos\u00f3b, a zapami\u0119tam.<\/p>\n\n\n\n M\u00f3g\u0142bym przynudza\u0107 ci na przyk\u0142ad, \u017ce w uj\u0119ciu rocznym bud\u017cety pa\u0144stw Unii Europejskiej trac\u0105 oko\u0142o 130 miliard\u00f3w euro w wyniku tak zwanej „luki VAT” – czyli r\u00f3\u017cnorodnych oszustw polegaj\u0105cych na niep\u0142aceniu tego podatku lub, co gorsza, jego bezprawnym odzyskaniu z urz\u0119du do prywatnej kieszeni – a pewnie wzruszysz ramionami. Takie s\u0105 niestety prawa wielkich liczb – szczeg\u00f3lnie tych abstrakcyjnych (\u015bmier\u0107 jednego cz\u0142owieka to tragedia, \u015bmier\u0107 milion\u00f3w to statystyka – to Erich Maria Remarque<\/strong> w „Czarnym Obelisku”<\/strong>, a nie J\u00f3zef Stalin). Ale je\u015bli powiem ci, \u017ce te same pa\u0144stwa trac\u0105 w wyniku „karuzel” VAT ponad 4 tysi\u0105ce euro na sekund\u0119, to wywrze to zapewnie na tobie du\u017co wi\u0119ksze wra\u017cenie. Nawet Christiano Ronaldo nie jest w stanie zarobi\u0107 i wyda\u0107 takich pieni\u0119dzy.<\/p>\n\n\n\n Wiemy, \u017ce dinozaury wygin\u0119\u0142y oko\u0142o 65 milion\u00f3w lat temu, pod koniec okresu kredowego, prawdopodobnie w wyniku uderzenia w Ziemi\u0119 komety lub planetoidy, czego dowodem ma by\u0107 rozleg\u0142y krater Chicxulub<\/em> na p\u00f3\u0142wyspie Jukatan i na dnie Zatoki Meksyka\u0144skiej. Powtarzamy t\u0119 liczb\u0119 „65 milion\u00f3w” od tak dawna, \u017ce dobrze j\u0105 pami\u0119tamy – ale nie oznacza to wcale, \u017ce potrafimy wyobrazi\u0107 sobie, jak du\u017ca jest ona w istocie. Ot\u00f3\u017c tak du\u017ca, \u017ce gdyby jeden rok trwa\u0142 minut\u0119, to musia\u0142yby up\u0142yn\u0105\u0107 123 lata, aby ten czas wype\u0142ni\u0107. Musieliby\u015bmy mozolnie cofa\u0107 si\u0119 minuta po minucie do 1899 roku, czyli do XIX wieku. Nawet Jeanne Calament ze wpisu D\u0142ugowieczno\u015b\u0107<\/a><\/strong> nie \u017cy\u0142a tak d\u0142ugo. <\/p>\n\n\n\n Wracaj\u0105c jednak do naszych wr\u00f3bli w gar\u015bci. Przys\u0142owie to nie jest zarezerowane wy\u0142\u0105cznie dla j\u0119zyka polskiego – przeciwnie, istnieje w wi\u0119kszo\u015bci popularnych j\u0119zyk\u00f3w \u015bwiata. W j\u0119zyku angielskim brzmi ono nawet bardziej obrazowo ni\u017c u nas (bo co jest niby bardziej atrakcyjnego w go\u0142\u0119biu ni\u017c we wr\u00f3blu, nie jadamy ju\u017c ani jednych, ani drugich): A bird in the hand is worth two in the bush<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Szwedzi id\u0105 jeszcze dalej, m\u00f3wi\u0105c o przewadze jednego pewnego ptaka nad dziesi\u0119cioma w lesie – co mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107, \u017ce od wiek\u00f3w bardziej dbali o przyrod\u0119 (po bezkresnym angielskim lesie Sherwood<\/em> pozosta\u0142o dzi\u015b nie wi\u0119cej ni\u017c 400 hektar\u00f3w). Hiszpanie my\u015bl\u0105 abstrakcyjnie i opowiadaj\u0105 o wy\u017cszo\u015bci jednego z\u0142apanego ptaka nad stoma lataj\u0105cymi nad g\u0142ow\u0105. Rosjanie por\u00f3wnuj\u0105 z kolei sikork\u0119 do \u017curawia. Podobne przys\u0142owie znajdziemy w j\u0119zyku rumu\u0144skim, w\u0142oskim, portugalskim, niemieckim, islandzkim, a nawet w \u015bredniowiecznej \u0142acinie.<\/p>\n\n\n\n W j\u0119zyku angielskim omawiane przys\u0142owie po raz pierwszy pojawi\u0142o si\u0119 w ksi\u0105\u017cce „W\u0119dr\u00f3wka Pielgrzyma” (Pilgrim’s Progress<\/em>)<\/strong> Johna Bunyana<\/strong> z 1678 roku. Ale sama idea jest du\u017co starsza. W jednej z bajek Ezopa<\/strong> – „Jastrz\u0105b i s\u0142owik”<\/strong>, ofiara drapie\u017cnego ptaka pr\u00f3buje uratowa\u0107 \u017cycie przekonuj\u0105c go, \u017ce jest zbyt ma\u0142a, aby zaspokoi\u0107 jego apetyt – na co jastrz\u0105b odpowiada, \u017ce tylko g\u0142upiec porzuca to, co ma pod r\u0119k\u0105, aby pod\u0105\u017ca\u0107 za tym, co jest poza jego zasi\u0119giem. Opowie\u015b\u0107 t\u0119 datuje si\u0119 na rok 570 p.n.e. Nie zapominajmy tak\u017ce, kto i kiedy si\u0119gn\u0105\u0142 z nud\u00f3w po zakazane jab\u0142ko z g\u00f3rnej ga\u0142\u0119zi.<\/p>\n\n\n\n Jaki jest clue<\/em> tego przys\u0142owia? Jest to oczywi\u015bcie ostrze\u017cenie, zapewne poparte jakimi\u015b trudnymi, \u017cyciowymi lekcjami i do\u015bwiadczeniami, aby nie wypuszcza\u0107 z r\u0119ki sprawy pewnej na rzecz czego\u015b jedynie spekulacyjnego. Zawsze lepiej uczy\u0107 si\u0119 na b\u0142\u0119dach innych, ni\u017c na swoich – kto\u015b najwyra\u017aniej musia\u0142 mie\u0107 k\u0142opoty nie umiej\u0105c uszanowa\u0107 tego, co mia\u0142 i goni\u0105c za okazj\u0105 i przekaz ludowy to na wieki utrwali\u0142. Przys\u0142owie jest zatem kr\u00f3tkie i tre\u015bciwe, ale zawiera w sobie g\u0142\u0119bsz\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107, kt\u00f3ra mo\u017ce mie\u0107 zastosowanie w wielu sytuacjach. <\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie jak ka\u017cd\u0105 historyczn\u0105 „m\u0105dro\u015b\u0107” i t\u0119 mo\u017cna podwa\u017ca\u0107 i kwestionowa\u0107. Ostatecznie gdyby\u015bmy zadowalali si\u0119 tylko tym, co jest tu i teraz, nie odk\u0142adali przyjemno\u015bci na p\u00f3\u017aniej, nie inwestowali, nie gonili kr\u00f3liczka, to nie doszliby\u015bmy nigdy do obecnego poziomu rozwoju cywilizacji. Post\u0119p i d\u0105\u017cenie do czego\u015b, czego jeszcze nie mamy polega w istocie na ignorowaniu wr\u00f3bli, w pogoni za go\u0142\u0119biami. Proces pogoni jest zreszt\u0105 du\u017co ciekawszy, ni\u017c zrealizowany ju\u017c cel. „Oby\u015b znalaz\u0142 to, czego szukasz” – m\u00f3wi w ko\u0144cu chi\u0144skie przekle\u0144stwo, du\u017co starsze ni\u017c omawiane dzi\u015b powiedzenie.<\/p>\n\n\n\n