{"id":1703,"date":"2022-01-25T23:10:06","date_gmt":"2022-01-25T22:10:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1703"},"modified":"2022-02-06T22:02:31","modified_gmt":"2022-02-06T21:02:31","slug":"jakos-to-bedzie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1703","title":{"rendered":"Jako\u015b to b\u0119dzie"},"content":{"rendered":"\n

Improwizacja (z \u0142ac. improvisus<\/em> \u2013 „nieprzewidywalny”) to dzia\u0142anie lub tworzenie czego\u015b – na przyk\u0142ad dzie\u0142a muzycznego czy publicznego wyst\u0105pienia – bez przygotowania. Spontanicznie, na zawo\u0142anie.<\/p>\n\n\n\n

W wykonaniu ludzi „utalentowanych” taki popis wydaje si\u0119 – z punktu widzenia odbiorc\u00f3w – czym\u015b wyj\u0105tkowym. Przyk\u0142adowo – wychodzi na scen\u0119 komik, czy inny popularny stand-uper<\/em> i z miejsca, bez tremy, sypie doskona\u0142ymi \u017cartami sytuacyjnymi, dowcipkuje z widowni\u0105, z refleksem odpowiada na reakcje poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b i tak dalej. To dopiero jest b\u0142yskotliwo\u015b\u0107. Znacie to, robi wra\u017cenie. Bardzo trudno jest wyst\u0119powa\u0107 publicznie, a co dopiero wyst\u0119powa\u0107 w spos\u00f3b naprawd\u0119 zabawny.<\/p>\n\n\n\n

Czy ten znany raper, kt\u00f3ry jest w stanie do wszystkiego szybko u\u0142o\u017cy\u0107 rym (i rytm) – na przyk\u0142ad w ramach pojedynku (challeng<\/em>e) z innym podobnym muzykiem. W jaki spos\u00f3b ten prosty z facjaty cz\u0142owiek my\u015bli i m\u00f3wi tak szybko? To si\u0119 nam nigdy nie uda.<\/p>\n\n\n\n

Lub ten irytuj\u0105co pewny siebie polityk, kt\u00f3ry staje do debaty i bez problemu i jakichkolwiek oznak zdenerwowania czy za\u017cenowania przemawia wprost do wyborc\u00f3w oraz szybko (i co gorsza sensownie) reaguje nawet na najtrudniejsze pytania dziennikarzy i zaczepne zagrywki kontrkandydat\u00f3w. Mo\u017ce nie zamieni\u0142by\u015b si\u0119 z nim na profesje (tak przynajmniej g\u0142o\u015bno deklarujesz), ale w gruncie rzeczy podziwiasz jego umiej\u0119tno\u015bci publicznych wystapie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Nieprzypadkowo napisa\u0142em wy\u017cej s\u0142owo utalentowany w cudzys\u0142owie. Jak wspomina\u0142em we wpisie Talent<\/a><\/strong> – ten aspekt naszych intelektualnych mo\u017cliwo\u015bci jest bowiem zdecydowanie przereklamowany. Lepiej by\u0142oby m\u00f3wi\u0107 „utalentowany oraz przygotowany” albo po prostu „wytrenowany”. Pisa\u0142em ju\u017c, \u017ce nies\u0142usznie i na w\u0142asn\u0105 zgub\u0119 bagatelizujemy praktyk\u0119 i \u0107wiczenia – daj\u0105c za to pierwsze\u0144stwo wyimaginowanym talentom i urojonej b\u0142yskotliwo\u015bci, kt\u00f3re maj\u0105 jakoby zast\u0105pi\u0107 prawdziwe, wyuczone i wytrenowane umiej\u0119tno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem – id\u0105c za powo\u0142anymi wy\u017cej przyk\u0142adami – ka\u017cdy komik, kt\u00f3ry odni\u00f3s\u0142 sukces i zdoby\u0142 zas\u0142u\u017con\u0105 popularno\u015b\u0107 przyzna (tu akurat powo\u0142uj\u0119 si\u0119 na autentyczne wspomnienia Chrisa Rocka), \u017ce zanim wyjdzie swobodnie na takie „improwizowane” wyst\u0105pienie w g\u0142\u00f3wnym pa\u015bmie (prime time<\/em>), to wpierw \u0107wiczy przez dziesi\u0105tki godzin – nierzadko wyst\u0119puj\u0105c przez wiele tygodni przed mniej wymagaj\u0105c\u0105 publiczno\u015bci\u0105 w jakich\u015b podrz\u0119dnych lokalach i cyzeluj\u0105c warsztat. Odsiewaj\u0105c komiczne ziarna od nie\u015bmiesznych plew.<\/p>\n\n\n\n

OK, ten dowcip si\u0119 uda\u0142 – zostaje dopisany do repertuaru. Ten nie, widownia by\u0142a za\u017cenowana lub co gorsza nie reagowa\u0142a – skre\u015blamy go zatem (albo wykorzystamy przy okazji wyst\u0119p\u00f3w dla jeszcze mniej wysublimowanych redneck’\u00f3w<\/em>). Po takich \u0107wiczeniach z \u017cyw\u0105 publiczno\u015bci\u0105 mo\u017cna ju\u017c mie\u0107 w g\u0142owie naprawd\u0119 szeroki arsena\u0142 dobrych tekst\u00f3w i \u017cart\u00f3w na wi\u0119kszo\u015b\u0107 nadarzaj\u0105cych si\u0119 „na gor\u0105co” okazji. I materia\u0142 na doskona\u0142e wyst\u0105pienie, kt\u00f3re po wszystkich tych \u017cmudnych przygotowaniach mo\u017cna ju\u017c na luzie zaprezentowa\u0107 przed milionow\u0105 publiczno\u015bci\u0105 – jakby od niechcenia. <\/p>\n\n\n\n

Jako ilustracj\u0119 tej tezy obejrzyjcie wyst\u0105pienie nie\u015bmiertelnego (w sensie artystycznym) Dona Ricklesa na inauguracj\u0119 drugiej kadencji 40-stego Prezydenta USA Ronalda Reagana w 1985 roku. Rickles, pionier gatunku, kt\u00f3ry dzi\u015b okre\u015blamy jako Roast<\/em>, wyst\u0119puje tam nie tylko przed prezydenck\u0105 par\u0105, ale przed w zasadzie ca\u0142\u0105 rz\u0105dow\u0105 wierchuszk\u0105, a wi\u0119c widowni\u0105 najtrudniejsz\u0105 z mo\u017cliwych – z punktu widzenia komika. Stary Rickles nie wykazuje \u017cadnej tremy i nie ma tam lito\u015bci dla nikogo, zn\u0119caj\u0105c si\u0119 szczeg\u00f3lnie nad Sekretarzem Stanu Georgem Shultzem – „Dobry wiecz\u00f3r, Sekretarzu Schultz. Co Pan robi w mie\u015bcie? Ludzie pomy\u015bl\u0105, \u017ce nie ma pan nic do roboty”. (Good evening Secretary Shultz. What are you doing in town? People will think you have nothing to do<\/em>). To jest kontrolowana improwizacja w najlepszym scenicznym wydaniu.<\/p>\n\n\n\n

Niestety ca\u0142y ten aspekt d\u0142ugich i trudnych przygotowa\u0144 pozostaje dla nas niewidoczny – widzimy tylko jego efekty. W konsekwencji mamy zadziwiaj\u0105c\u0105 tendencj\u0119 do lekcewa\u017cenia treningu, a gloryfikowania samego aktu „performansu”. A to z kolei jest dobrym przyk\u0142adem b\u0142\u0119du my\u015blowego zwanego absence blindness<\/em>, nad kt\u00f3rym rozwodzi\u0142em si\u0119 szerzej we wpisie To, czego nie wida\u0107<\/a><\/strong>. Oraz dobrym przyk\u0142adem tego, co mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako pr\u00f3ba chodzenia (a mo\u017ce i my\u015blenia) na skr\u00f3ty.<\/p>\n\n\n\n

„On jest urodzonym m\u00f3wc\u0105” – m\u00f3wimy na przyk\u0142ad, zazdroszcz\u0105c innej osobie zdolno\u015bci do porywaj\u0105cych publicznych wyst\u0105pie\u0144, kt\u00f3re nas samych ewidentnie parali\u017cuj\u0105. Tymczasem, o ile oczywi\u015bcie cechy charakteru czy intelektu – takie jak ekstrawertyzm, otwarto\u015b\u0107, sympatia do ludzi oraz zdolno\u015b\u0107 precyzyjnego i interesuj\u0105cego wys\u0142awiania si\u0119 i bogaty zas\u00f3b s\u0142ownictwa (kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c – zdolno\u015bci oratorskie) – na pewno pomagaj\u0105, to dopiero praktyka czyni mistrza. Wszystko jest trudne, dop\u00f3ki nie stanie si\u0119 \u0142atwe. A publiczne wyst\u0105pienia to mimo wszystko praktyka, jak ka\u017cda inna – z uwzgl\u0119dnieniem oczywi\u015bcie stopnia trudno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cesz by\u0107 pewien, \u017ce taka osoba przed wa\u017cnymi publicznymi wyst\u0105pieniami na pewno nie zaniedbuje przygotowa\u0144 i \u0107wicze\u0144 oraz nie poprzestaje na my\u015bleniu – „znam si\u0119 na tym temacie, co\u015b tam powiem, jako\u015b to b\u0119dzie”, kt\u00f3re jest pu\u0142apk\u0105 dla tak wielu z nas. Je\u015bli ju\u017c „palimy” publiczne wyst\u0105pienia to nie z braku talentu, ale z braku praktyki i przygotowa\u0144. A przygotowywa\u0107 trzeba si\u0119 tym ci\u0119\u017cej, im mniej ma si\u0119 praktyki.<\/p>\n\n\n\n

Do lekcewa\u017cenia zalet treningu i przygotowania przyczynia si\u0119 tak\u017ce (nieco paradoksalnie, bo przecie\u017c tworz\u0105 j\u0105 ludzie niepozbawieni i talent\u00f3w i charakteru i w ko\u0144cu uporu w d\u0105\u017ceniu do celu) popkultura. Zwykle gdy w filmach prezentowana jest przemiana g\u0142\u00f3wnego bohatera, to polega ona na odtworzeniu kilkuminutowej sekwencji, w kt\u00f3rej bohater \u00f3w wbiega na przyk\u0142ad na schody prowadz\u0105ce do Muzeum Sztuki w Filadelfii. Dobra, co\u015b tam si\u0119 przygotowywa\u0142, ale pomi\u0144my to i przejd\u017amy do akcji. A ju\u017c najlepiej jest schudn\u0105\u0107 z tymi i tymi tabletkami, bez wysi\u0142ku.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem prawda jest du\u017co mniej atrakcyjna i du\u017co bardziej brutalna – zaniedbuj\u0105c przygotowania, przygotowujesz si\u0119 do pora\u017cki (by failing to prepare, you are preparing to fail<\/em>) – m\u00f3wi\u0142, nie bez racji, Benjamin Franklin. <\/p>\n\n\n\n

Joe Satriani<\/strong>, prawdopodobnie najwi\u0119kszy wirtuoz gitary elektrycznej naszych czas\u00f3w, wyznaje w ksi\u0105\u017cce Strange Beautiful Music: A Musical Memoir<\/em><\/strong>, \u017ce decyzj\u0119 o zostaniu gitarzyst\u0105 podj\u0105\u0142 spontanicznie 18 wrze\u015bnia 1970 roku – w dniu \u015bmierci Jamesa „Jimiego” Hendrixa. Przyk\u0142ad Hendrixa jest dla cel\u00f3w naszych dzisiejszych rozwa\u017ca\u0144 bardzo dobry, poniewa\u017c w spo\u0142ecznym odbiorze by\u0142 on personifikacj\u0105 improwizacji. W najlepszym wydaniu i najlepszym tego s\u0142owa znaczeniu. Jego wyst\u0119p na festiwalu Woodstock<\/em> w 1969 roku, w trakcie kt\u00f3rego brawurowo zagra\u0142 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105, gitarow\u0105 wersj\u0119 ameryka\u0144skiego hymnu (The Star Spangled Banner<\/em>) to jedno z najbardziej legendarnych i niezapomnianych wydarze\u0144 muzycznych wszech czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Satriani sam r\u00f3wnie\u017c doszed\u0142 oczywi\u015bcie do niebywa\u0142ego mistrzostwa muzycznego – poprzez nieustanne \u0107wiczenia oraz uczenie gry na gitarze elektrycznej innych aspiruj\u0105cych muzyk\u00f3w (na przyk\u0142ad m\u0142odego Kirka Hammetta z Metalliki<\/em>), ale w swojej ksi\u0105\u017cce przyznaje, \u017ce kiedy by\u0142 m\u0142ody (czytaj: g\u0142upi) i postanowi\u0142 wzorowa\u0107 si\u0119 na Hendrixie, to w istocie wpatrywa\u0142 si\u0119 naiwnie jedynie w publiczny wizerunek niekonwencjonalnego mistrza. Hendrix brzmia\u0142 jak wirtuoz, kt\u00f3ry nigdy nie musia\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 dnia na \u0107wiczenia – wydawa\u0142 si\u0119 stuprocentowo naturalnym talentem. Dopiero p\u00f3\u017aniej Satriani, graj\u0105c razem z Billy’m Cox’em – basist\u0105 Hendrixa, dowiedzia\u0142 si\u0119 i zrozumia\u0142, \u017ce Hendrix \u0107wiczy\u0142 praktycznie bez przerwy. Kocha\u0142 oczywi\u015bcie gitar\u0119 i kocha\u0142 muzyk\u0119, ale do mistrzostwa doszed\u0142 mozolnymi i nieko\u0144cz\u0105cymi si\u0119 codziennymi treningami, a nie jakim\u015b tam spaniem z instrumentem pod poduszk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jak wspomina\u0142em w przywo\u0142ywanym ju\u017c wpisie Talent<\/a><\/strong>, w ksi\u0105\u017cce\u00a0\u201ePoza schematem. Sekrety ludzi sukcesu\u201d (Outliers. The Story of Success<\/em>)<\/strong> Malcom Gladwell<\/strong>\u00a0wskazuje, \u017ce pe\u0142ne mistrzostwo osi\u0105ga si\u0119 dopiero po 10.000 godzinach praktyki. W tym uk\u0142adzie godzina \u0107wicze\u0144 dziennie pozwoli\u0142aby doj\u015b\u0107 do maestrii w 27 lat. Hendrix nale\u017cy akurat do nies\u0142awnego „Klubu 27” (obok Janis Joplin, Jima Morrisona, Kurta Cobaina i Amy Winehouse) – zmar\u0142 tragicznie maj\u0105c w\u0142a\u015bnie lat 27 – co samo w sobie sugeruje, \u017ce zanim do tego dosz\u0142o musia\u0142 \u0107wiczy\u0107 du\u017co, du\u017co wi\u0119cej. Inaczej nie pozostawi\u0142by przecie\u017c po sobie w m\u0142odym wieku tylu legendarnych utwor\u00f3w i wyst\u0105pie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

W znanej piosence Dire Straits<\/em> – Money for Nothing<\/em><\/strong>, Mark Knopfler humorystycznie przywo\u0142uje wypowiedzi pracownik\u00f3w sklepu typu „RTV i AGD”, kt\u00f3rzy ogl\u0105daj\u0105c artyst\u00f3w z wczesnych teledysk\u00f3w w zdobywaj\u0105cej szybko ogromn\u0105 popularno\u015b\u0107 stacji MTV komentuj\u0105, \u017ce „to nie jest praca, to jest po prostu co\u015b co robisz” (that ain’t workin’, that’s the way you do it<\/em>). Nic bardziej mylnego.<\/p>\n\n\n\n

A jak m\u00f3wi\u0142 jeszcze inny znany muzyk – Paul Simon – „improwizacja jest zbyt wa\u017cna, aby pozostawi\u0107 j\u0105 przypadkowi” (improvisation is too good to leave it to chance<\/em>). My\u015bl\u0119, \u017ce zaczynamy rozumie\u0107 ju\u017c, \u017ce improwizacja to po prostu spontaniczna, ale jednak wy\u0107wiczona sztuka kompozycji. <\/p>\n\n\n\n

By\u0142y aktor i p\u00f3\u017aniejszy Prezydent USA Ronald Reagan, o kt\u00f3rym wspomina\u0142em wy\u017cej (a wcze\u015bniej miedzy innymi we wpisie Najdro\u017csza ambasada \u015bwiata<\/a><\/strong>), mia\u0142 wybitn\u0105 zdolno\u015b\u0107 do zapadaj\u0105cych w pami\u0119\u0107 wystapie\u0144 – okraszonych trafnymi por\u00f3wnaniami, obrazowymi przyk\u0142adami, czy po prostu zabawnymi \u017cartami. Rozumia\u0142 dobrze zasad\u0119, kt\u00f3r\u0105 sygnalizowa\u0142em we wpisie Wr\u00f3bel w gar\u015bci<\/a><\/strong> – i do kt\u00f3rej jeszcze wr\u00f3cimy na tych \u0142amach – \u017ce skomplikowane prawdy (adresowane na przyk\u0142ad do ludu – czyli wyborc\u00f3w) trzeba ubra\u0107 w kr\u00f3tkie, zabawne i zapadaj\u0105ce w pami\u0119\u0107 sentencje.<\/p>\n\n\n\n

„Recesja jest wtedy, gdy tw\u00f3j s\u0105siad traci prac\u0119, kryzys gdy prac\u0119 tracisz ty. A o\u017cywienie gospodarcze w\u00f3wczas, gdy Jimmy Carter straci swoj\u0105 (A recession is when a neighbor loses his job, a depression is when you lose yours. And recovery starts when Jimmy Carter loses his<\/em>) – m\u00f3wi\u0142 podczas swojej pierwszej (zwyci\u0119skiej) kampanii prezydenckiej. I – jak mo\u017cecie podejrzewa\u0107 – nie by\u0142 to \u017cart improwizowany. Reagan zapisywa\u0142 swoje zapadaj\u0105ce w pami\u0119\u0107 teksty na ma\u0142ych fiszkach, uczy\u0142 si\u0119 ich i dobiera\u0142 je precyzyjnie pod dane wyst\u0105pienie. Komponowa\u0142 – trzymaj\u0105c si\u0119 przyj\u0119tej dzi\u015b terminologii. A maj\u0105c do\u015bwiadczenie i aktorsk\u0105 pami\u0119\u0107 (do czasu oczywi\u015bcie – w ostatnich latach \u017cycia zmaga\u0142 si\u0119 z chorob\u0105 Alzheimera), robi\u0142 to w spos\u00f3b wyj\u0105tkowo swobodny. I niepozbawiony autoironii – „M\u00f3wi si\u0119, \u017ce polityka jest drugim najstarszym zawodem \u015bwiata. Nauczy\u0142em si\u0119, \u017ce jest zaskakuj\u0105ca podobna do tego najstarszego” (It has been said that politics is the second oldest profession. I have learned that it bears a striking resemblance to the first<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Zachwycamy si\u0119 zatem do dzi\u015b lekko\u015bci\u0105 stylu Jimiego Hendrixa oraz swobod\u0105 wypowiedzi Ronalda Reagana, ale jak wida\u0107 ka\u017cda z tych umiej\u0119tno\u015bci by\u0142a rezultatem wielu lat \u0107wicze\u0144 i przygotowa\u0144. Zgadzaj\u0105c si\u0119 z Simonem – wychodzi\u0142o im to wszystko zbyt dobrze, aby mog\u0142o by\u0107 dzie\u0142em przypadku.<\/p>\n\n\n\n

A przyk\u0142ady takich os\u00f3b mo\u017cna by jeszcze mno\u017cy\u0107. Bill Clinton, 42 Prezydent USA, uchodzi za jednego z najzdolniejszych polityk\u00f3w wszech czas\u00f3w oraz za mistrza kontakt\u00f3w z wyborcami – opowie\u015bci na temat jego charyzmatycznego, wr\u0119cz uwodzicielskiego stylu bycia jest mn\u00f3stwo (publicznie znamy oczywi\u015bcie co najmniej jeden przypadek, gdy ewidentnie przeszar\u017cowa\u0142). Rzecz jednak w tym, \u017ce w pocz\u0105tkach kariery Clinton by\u0142 do\u015b\u0107 s\u0142abym m\u00f3wc\u0105, kt\u00f3ry – m\u00f3wi\u0105c wprost – przynudza\u0142. W momencie pr\u00f3by mia\u0142 jednak za sob\u0105 doskona\u0142y sztab wyborczy, kt\u00f3ry w 1992 roku uku\u0142 dla niego „spontaniczne” has\u0142o, kt\u00f3re zapewni\u0142o mu ostatecznie prezydentur\u0119. „Gospodarka, g\u0142upcze!” (Economy, fool!<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Zatytu\u0142owa\u0142em ten wpis s\u0142owami „jako\u015b to b\u0119dzie”, poniewa\u017c skoro nasza kultura (w tym – jak si\u0119 rzek\u0142o – popkultura) nie gloryfikuje treningu, \u0107wicze\u0144 i \u017cmudnych przygotowa\u0144 (m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem marketingu – nie s\u0105 to obecnie s\u0142owa sticky<\/em>, ani sexy<\/em>) – a przeciwnie, wspiera szybko\u015b\u0107 (fast food<\/em>, fast fashion<\/em> itd.) oraz dost\u0119pno\u015b\u0107 wszystkich d\u00f3br i us\u0142ug na zawo\u0142anie (instant<\/em>, on demand<\/em>) – to bardzo cz\u0119sto nasze \u017cycie kieruje si\u0119 dzi\u015b niestety tym w\u0142a\u015bnie mottem.<\/p>\n\n\n\n

Po co mam si\u0119 martwi\u0107, po co mam si\u0119 stara\u0107? Obejrz\u0119 dzi\u015b raczej jaki\u015b serial, napij\u0119 si\u0119 winka, a istotnym problemem pomartwi\u0119 si\u0119 jutro. Je\u015bli w og\u00f3le, bo przecie\u017c prawem dzisiejszego cz\u0142owieka jest nie martwi\u0107 si\u0119 niczym i nigdy. I przekupywani naszymi w\u0142asnymi pieni\u0119dzmi przez polityk\u00f3w (jak przewidzia\u0142 to ju\u017c Alexis de Tocqueville) wierzymy w to \u015bwi\u0119cie. Tak w\u0142a\u015bnie kreuje si\u0119 nowoczesnych i do tego niedojrza\u0142ych niewolnik\u00f3w – uzale\u017cnionych od „tu i teraz”, posiadaj\u0105cych pami\u0119\u0107 z\u0142otej rybki i umiej\u0119tno\u015b\u0107 koncentracji na poziomie ma\u0142ego dziecka.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy\u015b s\u0142owo „terminator” oznacza\u0142o m\u0142odego ucznia, przyuczaj\u0105cego si\u0119 mozolnie do zawodu w ramach danego cechu lub gildii, zmierzaj\u0105cego do tytu\u0142u czeladnika – b\u0119d\u0105cego przecie\u017c dopiero prawdziwym pocz\u0105tkiem dalszej drogi. Dzi\u015b to samo s\u0142owo kojarzy si\u0119 nam raczej z ukszta\u0142towanym ju\u017c, doskona\u0142ym cyborgiem T-800 o twarzy Arnolda Schwarzeneggera.<\/p>\n\n\n\n

W nagradzanym filmie dokumentalnym „Jiro \u015bni o sushi” (Jiro Dreams of Sushi<\/em>) <\/strong>dowiadujemy si\u0119, \u017ce w legendarnej tokijskiej restauracji Sukiyabashi Jiro<\/em> m\u0142ody kucharz, zanim zostanie dopuszczony do bardziej skomplikowanych czynno\u015bci, przez pierwsze 10 lat gotuje ry\u017c. Tyle zajmuje doj\u015bcie do mistrzostwa w tak pozornie prostej, a jednak kluczowej dla smaku sushi<\/em>, czynno\u015bci. Wyobra\u017acie sobie teraz, \u017ce kto\u015b w naszej „zachodniej” (jakoby wy\u017cszej) kulturze ka\u017ce wam pracowa\u0107 przez 10 lat nad gotowaniem ry\u017cu. Uznaliby\u015bmy to chyba z mobbing<\/em> i wyzysk. Lepiej ju\u017c \u017cy\u0107 od zlecenia do zlecenia w ramach kultury prekariatu. Albo \u201cposzukiwa\u0107 siebie\u201d w ramach jakiego\u015b wolontariatu.<\/p>\n\n\n\n

Ale oddajmy te\u017c nieco sprawiedliwo\u015bci nam – ludziom wsp\u00f3\u0142czesnym – z m\u00f3zgami rozmi\u0119kczonymi co prawda przez nowe technologie (kto jeszcze potrafi zapami\u0119ta\u0107 kilka numer\u00f3w telefon\u00f3w?), ale jednak mog\u0105cymi korzysta\u0107 w zasob\u00f3w wiedzy i \u015brodk\u00f3w niedost\u0119pnych naszym przodkom i umiej\u0105cym za ich pomoc\u0105 zmotywowa\u0107 si\u0119 kiedy trzeba do rzeczy wa\u017cnych. Kultura i rynek rzucaj\u0105 nam mo\u017ce bezustannie k\u0142ody pod nogi, pr\u00f3buj\u0105c uzale\u017cni\u0107 od siebie i sprowadzi\u0107 na manowce – jednak wci\u0105\u017c walczymy. I pomijaj\u0105c osoby naprawd\u0119 zblazowane, nie czujemy si\u0119 wcale dobrze, gdy zawodzimy oczekiwania, pope\u0142niamy b\u0142\u0119dy z braku przygotowa\u0144 lub nie dotrzymujemy naszych postanowie\u0144 w wyniku niedostatk\u00f3w konsekwencji. Jest w nas co\u015b, co mimo wszystko ka\u017ce by\u0107 przyzwoitym, dzia\u0142a\u0107 w spos\u00f3b odpowiedzialny i zorganizowany – czujemy wtedy satysfakcj\u0119 z dobrze wykonanej pracy, a efekty osi\u0105gni\u0119te po trudnych przygotowaniach smakuj\u0105 du\u017co lepiej, ni\u017c te podane nam na tacy.<\/p>\n\n\n\n

My\u015blenie „jako\u015b to b\u0119dzie” nie jest zreszt\u0105 domen\u0105 tylko naszych czas\u00f3w czy naszych nowoczesnych wad i zaniedba\u0144. „Szabel nam nie zabraknie, szlachta na ko\u0144 wsi\u0119dzie \/ Ja z synowcem na czele, i – jako\u015b to b\u0119dzie!” – to strofy z prawie 200-letniego „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza<\/strong>, kt\u00f3ry sam „wieszczem” b\u0119d\u0105c fascynowa\u0142 si\u0119 improwizacj\u0105 w sztuce.<\/p>\n\n\n\n

Nie jest to tak\u017ce – wbrew temu co nam si\u0119 wmawia – cecha immanentna Polski, czy Polak\u00f3w. Du\u017co m\u00f3wi si\u0119 co prawda o naszej jakoby wrodzonej nieodpowiedzialno\u015bci, ba\u0142aganiarstwie i „u\u0142a\u0144skiej fantazji”, ale nie zapominajmy, \u017ce to na przyk\u0142ad francuscy wodzowie gorliwie wys\u0142ali na rze\u017a podczas I Wojny \u015awiatowej m\u0142odzie\u017c ubran\u0105 w widoczne z daleka kolorowe mundury (jak z czas\u00f3w napoleo\u0144skich) – pod ogie\u0144 nowoczesnych niemieckich karabin\u00f3w maszynowych. Robili\u015bmy to tak od zawsze – jako\u015b to b\u0119dzie i tym razem. Tym razem nie by\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142ady indywidualnych pora\u017cek i zbiorowych tragedii wywo\u0142anych my\u015bleniem typu „jako\u015b to b\u0119dzie” s\u0105 oczywi\u015bcie liczne i m\u00f3g\u0142bym je zilustrowa\u0107 wieloma opowie\u015bciami z moich wpis\u00f3w (zar\u00f3wno tych ju\u017c napisanych, jak i planowanych).<\/p>\n\n\n\n

Mike Tyson nie przygotowa\u0142 si\u0119 nale\u017cycie do walki z Jamesem „Busterem” Douglasem, bo uzna\u0142, \u017ce tyle ju\u017c w swojej karierze wygra\u0142, \u017ce i tym razem „jako\u015b to b\u0119dzie” (Ostatnia taka walka<\/a><\/strong>).<\/p>\n\n\n\n

Dyrekcja NASA wyda\u0142a w 1986 roku zgod\u0119 na start promu kosmicznego, pomimo oblodzenia wyrzutni i wyra\u017anych ostrze\u017ce\u0144 in\u017cynier\u00f3w, kt\u00f3rzy obawiali si\u0119 startu w niesprawdzonych wcze\u015bniej warunkach (Challenger<\/a><\/strong>). Nauka ewidentnie posz\u0142a w las poniewa\u017c 17 lat p\u00f3\u017aniej pozwolono wej\u015b\u0107 w atmosfer\u0119 innemu wahad\u0142owcowi, pomimo \u015bwiadomo\u015bci uszkodze\u0144 pow\u0142oki termicznej podczas jego wcze\u015bniejszego startu (Columbia<\/a><\/strong>).<\/p>\n\n\n\n

Pilot KLM<\/em> Jacob Veldhuyzen van Zanten nie upewni\u0142 si\u0119, czy w g\u0119stej mgle jaka spowi\u0142a niespodziewanie zat\u0142oczone lotnisko Los Rodeos na Teneryfie 27 marca 1977 roku Boeing 747<\/em> linii Pan Am<\/em> opu\u015bci\u0142 ju\u017c pas startowy przed nim.<\/p>\n\n\n\n

Ayrton Senna, legendarny kierowca Formu\u0142y 1 i 3-krotny mistrz \u015bwiata, zgin\u0105\u0142 w 1994 roku podczas Grand Prix<\/em> San Marino na torze Imola<\/em>, poniewa\u017c kolumna kierownicy w jego wartym miliony dolar\u00f3w bolidzie zosta\u0142a prowizorycznie zespawana i w kluczowym momencie po prostu p\u0119k\u0142a. Akurat przy wchodzeniu z pe\u0142n\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 w szybki lewy zakr\u0119t Tamburello<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Tak w\u0142a\u015bnie dzia\u0142a Prawo Murphy’ego i tak post\u0119puje z nami los, kuszony s\u0142owami „jako\u015b to b\u0119dzie”.<\/p>\n\n\n\n

Za design<\/em> bolidu zespo\u0142u Williams odpowiada\u0142 do\u015bwiadczony Patrick Head, wi\u0119c tym bardziej trudno zrozumie\u0107 tak tragiczny konstrukcyjny b\u0142\u0105d. Jeszcze trudniej jest poj\u0105\u0107, jak zasada „jako\u015b to b\u0119dzie” mo\u017ce tak swobodnie rz\u0105dzi\u0107 ogromnymi infrastrukturalnymi przedsi\u0119wzi\u0119ciami – w rodzaju budowy wa\u0142\u00f3w chroni\u0105cych japo\u0144skie elektrownie atomowe (Nie buduj poni\u017cej tego punktu<\/a><\/strong>), czy niezwykle drogimi misjami – takimi jak przywo\u0142ane ju\u017c loty w kosmos.<\/p>\n\n\n\n

Budowa najdro\u017cszego i najbardziej zaawansowanego okr\u0119tu ameryka\u0144skiej marynarki wojennej – lotniskowca USS Gerald R. Ford<\/em> – kosztowa\u0142a podatnik\u00f3w ponad 13 miliard\u00f3w dolar\u00f3w. Jest to oczywi\u015bcie kwota astronomiczna (tyle mniej wi\u0119cej wynosz\u0105 roczne wp\u0142ywy z tytu\u0142u podatku CIT w Polsce), ale stanowi\u0105c\u0105 nie wi\u0119cej ni\u017c 2 procent rocznego bud\u017cetu USA i zaledwie kropl\u0119 w morzu jej PKB wynosz\u0105cego prawie 21 bilion\u00f3w dolar\u00f3w (bilion to jedynka z 12 zerami).<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem ilustruj\u0105cy dzisiejszy wpis nieszcz\u0119sny okr\u0119t Vasa<\/em> – po\u015bmiertna chluba muzeum w Sztokholmie – kosztowa\u0142 swego czasu Szwecj\u0119 kr\u00f3la Gustawa Adolfa prawie 5% jej \u00f3wczesnego PKB. I niewiele mniej wstydu.<\/p>\n\n\n\n

Vasa<\/em>, kr\u00f3lewski galeon budowany w latach 1626-1628 – przy wykorzystaniu najdro\u017cszych materia\u0142\u00f3w (miedzy innymi szlachetnego d\u0119bu) i zdobiony ponad 500 pi\u0119knymi rze\u017abami – okaza\u0142 si\u0119 prawdopodobnie najdro\u017csz\u0105 w dziejach marynarki fuszerk\u0105. Nadzoruj\u0105cy jego tworzenie Henrik Hybertsson nie mia\u0142 \u017cadnego do\u015bwiadczenia w budowie okr\u0119t\u00f3w tej wielko\u015bci, dodatkowo pozwalaj\u0105c budowniczym na pope\u0142nienie tak prostych b\u0142\u0119d\u00f3w jak u\u017cywanie dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych miar – stopy amsterdamskiej i szwedzkiej. Okr\u0119t, cho\u0107 pi\u0119kny i niebywale efektowny, by\u0142 niestety asymetryczny, zbyt smuk\u0142y, za wysoko obci\u0105\u017cony i efekcie niestabilny – nawet w\u00f3wczas gdy sta\u0142 jeszcze w suchym doku. Jako\u015b to b\u0119dzie – m\u00f3wiono jednak. I tak Vasa<\/em> zaton\u0119\u0142a podczas swojego dziewiczego rejsu – zaledwie kilkaset metr\u00f3w od nadbrze\u017ca.<\/p>\n\n\n\n

Ale nie tylko architekci i konstruktorzy potrafi\u0105 machn\u0105\u0107 r\u0119k\u0105 na zdrowy rozs\u0105dek. R\u00f3wnie\u017c b\u0119d\u0105cy uosobieniem geniuszu fizycy j\u0105drowi.<\/p>\n\n\n\n

Niejaki Alvin C. Graves musia\u0142 mie\u0107 wyra\u017an\u0105 wad\u0119 charakteru – nieprzystaj\u0105c\u0105 cz\u0142owiekowi zajmuj\u0105cymi si\u0119 tak niebezpiecznymi substancjami jak uran i pluton. W 1946 roku beztrosko dopingowa\u0142 swojego koleg\u0119 Louisa Slotina, kt\u00f3ry w nonszalancki spos\u00f3b bawi\u0142 si\u0119 w\u0105skim \u015brubokr\u0119tem, unosz\u0105c nim berylowy reflektor neutron\u00f3w umieszony nad 6 kilogramow\u0105 kul\u0105 plutonu (plutonium<\/em>, Pu). Zabawa ta nazywa\u0142a si\u0119 obrazowo „\u0142askotaniem ogona smoka” (tickling the dragon’s tail<\/em>) i sko\u0144czy\u0142a si\u0119 niestety jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabaw tego typu. Os\u0142ona ze\u015blizgn\u0119\u0142a si\u0119 niespodziewanie (cho\u0107 chyba tylko dla Slotina) z ostrza \u015brubokr\u0119tu, w wyniku czego dosz\u0142o do niekontrolowanej reakcji \u0142a\u0144cuchowej plutonowego rdzenia, kt\u00f3ra objawi\u0142a si\u0119 nag\u0142ym, przera\u017caj\u0105cym, niebieskim b\u0142yskiem. Slotin zareagowa\u0142 b\u0142yskawicznie i r\u0119k\u0105 oddzieli\u0142 od siebie z\u0142\u0105czone przypadkowo berylowe p\u00f3\u0142kule przerywaj\u0105c reakcj\u0119. Ale by\u0142 ju\u017c w tym momencie chodz\u0105cym trupem – nied\u0142ugo potem zapad\u0142 w \u015bpi\u0105czk\u0119 i zmar\u0142 po 9 dniach. <\/p>\n\n\n\n

Graves, sam silnie napromieniowany i do\u015bwiadczaj\u0105cy do ko\u0144ca \u017cycia neurologicznych objaw\u00f3w choroby popromiennej nie nauczy\u0142 si\u0119 niestety wiele z tej przykrej przygody z \u201cdiabelskim rdzeniem\u201d (demon core<\/em>) – kt\u00f3ry by\u0142 ju\u017c zreszt\u0105 recydywist\u0105 (wcze\u015bniej zabi\u0142 nieostro\u017cnego Harry’ego Daghliana).<\/p>\n\n\n\n

I tak w 1954 roku \u00f3w maj\u0105cy podejrzanie wysoki poziom tolerancji na ryzyko (czy te\u017c wysoki poziom „jako\u015b to b\u0119dzie”) Graves, zosta\u0142 przydzielony do prawdopodobnie najbardziej odpowiedzialnej pracy \u015bwiata – nadzorowa\u0142 na atolu Bikini na Pacyfiku (Wyspy Marshalla) pr\u00f3bny wybuch termoj\u0105drowy o kryptonimie Castle Bravo<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z cel\u00f3w detonacji by\u0142o wypr\u00f3bowanie deuterku litu jako nowego paliwa do broni termoj\u0105drowej – lit (lithium<\/em>, Li) jest minera\u0142em znacznie \u0142atwiejszym do uzyskania ni\u017c p\u0142ynny deuter (deuterium<\/em>, izotop wodoru). Wyja\u015bnijmy, \u017ce bomba termoj\u0105drowa to stworzenie wielokrotnie bardziej niszczycielskie ni\u017c „zwyk\u0142a” bomba atomowa – do tego stopnia, \u017ce tej drugiej u\u017cywa si\u0119 zaledwie jako zapalnika, dla odpalenia tej pierwszej. Spodziewan\u0105 moc „bomby” nazwanej „Krewetka” (Shrimp<\/em>) – w tym przypadku eksperymentalnej, stacjonarnej instalacji – oszacowano na 4-8 megaton TNT (milion\u00f3w ton trotylu). Dla por\u00f3wnania, bomba uranowa Little Boy<\/em>, zrzucona na Hiroszim\u0119 w 1945 roku (zobacz wpis Ostatnia misja<\/a><\/strong>) mia\u0142a moc \u201czaledwie\u201d 15 kiloton TNT (czyli tysi\u0119cy, a nie milion\u00f3w ton trotylu).<\/p>\n\n\n\n

W dniu planowanej eksplozji (1 marca) pogoda zacz\u0119\u0142a si\u0119 gwa\u0142townie pogarsza\u0107, co grozi\u0142o niepo\u017c\u0105danym opadem radioaktywnym (fallout<\/em>), kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by skazi\u0107 okoliczne wyspy. Znan\u0105 prawd\u0105 jest natomiast, \u017ce ludzie si\u0119 w gruncie rzeczy z wiekiem nie zmieniaj\u0105 i przypadek Gravesa tylko to potwierdza\u0142. Da\u0142 on mimo wszystko zielone \u015bwiat\u0142o dla detonacji. Zobaczymy. Jako\u015b to b\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n

Ani Graves, ani inni naukowcy nie przewidzieli, \u017ce izotop lit-7 obecny w eksperymentalnym paliwie termoj\u0105drowym ulegnie pod wp\u0142ywem wysokoenergetycznych neutron\u00f3w rozpadowi na tryt, hel i kolejn\u0105 dawk\u0119 neutron\u00f3w – w teorii mia\u0142 on bowiem pozosta\u0107 niereaktywny. Ale teoria teori\u0105, a praktyka praktyk\u0105. Ta dodatkowa produkcja trytu i neutron\u00f3w sprawi\u0142a, \u017ce realna moc „bomby” okaza\u0142a niemal 4 razy wi\u0119ksza ni\u017c zak\u0142adano w naj\u0142agodniejszych przewidywaniach. A prawie dwa razy wi\u0119ksza ni\u017c w scenariuszu najdalej id\u0105cym. <\/p>\n\n\n\n

Jak \u015bpiewa Donald Fagen<\/strong> w piosence Memorabilia<\/em><\/strong> – w pokoju przy kuchni znajduje si\u0119 „Kolorowy film z eksplozji Castle Bravo \/ Dziewczyno wiesz, \u017ce to by\u0142 wielki strza\u0142\u201d (Color film of Castle Bravo \/ Girl you know that shot was huge<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

I by\u0142. \u201cKrewetka\u201d wybuch\u0142a z moc\u0105 15 megaton trotylu (sama kula ognia mia\u0142a 5 kilometr\u00f3w \u015brednicy), doprowadzaj\u0105c przy z\u0142ej pogodzie do katastrofalnego opadu radioaktywnego, kt\u00f3ry zagrozi\u0142 \u017cyciu co najmniej 20.000 ludzi. \u015amierciono\u015bny opad zbombardowa\u0142 okoliczne wyspy – dzieci wybiega\u0142y przed domy i \u0142apa\u0142y w r\u0119ce co\u015b, co przypomina\u0142o \u015bnieg (gdyby oczywi\u015bcie wiedzia\u0142y, jak wygl\u0105da prawdziwy \u015bnieg), a by\u0142o rzecz jasna czym\u015b niepor\u00f3wnanie gorszym. Radioaktywny fallout<\/em> dotar\u0142 do Australii, Indii i Japonii, a cz\u0119\u015bciowo nawet na terytorium USA i Europy. Trudno o wi\u0119kszy – jak to si\u0119 obrazowo m\u00f3wi w swojskim j\u0119zyku biznesu (a powinno si\u0119 jak wida\u0107 r\u00f3wnie\u017c w j\u0119zyku nauki) – „fakap”.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli zatem nie jeste\u015b trenuj\u0105cym ca\u0142ymi dniami muzykiem, do\u015bwiadczonym politykiem, architektem, konstruktorem, pilotem, kierowc\u0105, czy fizykiem j\u0105drowym – to improwizacja i podej\u015bcie typu „jako\u015b to b\u0119dzie” na pewno nie jest dla ciebie. Szczeg\u00f3lnie, je\u015bli przypad\u0142o ci do wykonania wa\u017cne i odpowiedzialne zadanie.<\/p>\n\n\n\n

Ale nawet je\u015bli jeste\u015b, to szczypta samokrytycyzmu, dyscypliny i zwyk\u0142ej ostro\u017cno\u015bci oraz pokory w podej\u015bciu do czekaj\u0105cego ci\u0119 zadania na pewno nie zaszkodzi.<\/p>\n\n\n\n

Ostatecznie cokolwiek by\u015b nie zrobi\u0142 – jako\u015b to b\u0119dzie. Dobrze jest si\u0119 rzetelnie przygotowa\u0107 i osi\u0105gn\u0105\u0107 zas\u0142u\u017cony sukces – to jasne. Mo\u017cna te\u017c pomin\u0105\u0107 przygotowania i mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce mimo wszystko „b\u0119dzie dobrze”.<\/p>\n\n\n\n

Ale, jak m\u00f3wi\u0105 do\u015bwiadczeni inwestorzy – sama nadzieja to jednak bardzo kiepska strategia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Improwizacja (z \u0142ac. improvisus \u2013 „nieprzewidywalny”) to dzia\u0142anie lub tworzenie czego\u015b – na przyk\u0142ad dzie\u0142a muzycznego czy publicznego wyst\u0105pienia – bez przygotowania. Spontanicznie, na zawo\u0142anie. W wykonaniu ludzi „utalentowanych” taki popis wydaje si\u0119 – z punktu widzenia odbiorc\u00f3w – czym\u015b wyj\u0105tkowym. Przyk\u0142adowo – wychodzi na scen\u0119 komik, czy inny popularny stand-uper i z miejsca, bez […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1713,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,6,8],"tags":[],"class_list":["post-1703","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historie","category-literatura-faktu","category-styl-zycia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1703"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1703\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1839,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1703\/revisions\/1839"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1713"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1703"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1703"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}