{"id":1765,"date":"2022-01-31T23:20:42","date_gmt":"2022-01-31T22:20:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1765"},"modified":"2022-02-08T00:03:30","modified_gmt":"2022-02-07T23:03:30","slug":"czlowiek-z-wysokiego-zamku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=1765","title":{"rendered":"Cz\u0142owiek z wysokiego zamku"},"content":{"rendered":"\n

We wpisie Wr\u00f3bel w gar\u015bci<\/a><\/strong> wspomina\u0142em, \u017ce aby uczyni\u0107 jak\u0105\u015b ide\u0119 \u0142atw\u0105 do zapami\u0119tania, trzeba jej nada\u0107 lapidarny i obrazowy styl. <\/p>\n\n\n\n

M\u00f3g\u0142bym ci d\u0142ugo (cho\u0107 pewnie bez przekonania) opowiada\u0107, \u017ce zalecenia dietetyczne zak\u0142adaj\u0105 spo\u017cycie nie wi\u0119cej ni\u017c 20 gram\u00f3w nasyconych t\u0142uszcz\u00f3w dziennie i wywo\u0142a\u0142bym u ciebie co najwy\u017cej wzruszenie ramion. Co to og\u00f3le s\u0105 t\u0142uszcze nasycone i ile to jest 20 gram\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

Przed podobnym problemem stan\u0105\u0142 30 lat temu niejaki Art Silverman, specjalista od zasad \u017cywienia w ameryka\u0144skiej organizacji CSPI<\/em> (Center for Science in the Public Interest<\/em>). \u015aredni kube\u0142ek \u00f3wczesnego popcornu<\/em> podawanego w kinach zawiera\u0142 a\u017c 37 gram\u00f3w t\u0142uszcz\u00f3w nasyconych – prawie dwukrotnie wi\u0119cej ni\u017c zalecane maksymalne dzienne spo\u017cycie, a to nie mog\u0142o si\u0119 podoba\u0107 \u017cywieniowym purystom. Zreszt\u0105 do kina chodzi\u0142o si\u0119 du\u017co cz\u0119\u015bciej ni\u017c dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

Silverman, pomimo znacznie wy\u017cszych od moich kompetencji w tej dziedzinie, m\u00f3g\u0142 do woli gl\u0119dzi\u0107 do publiki o „37 gramach” i r\u00f3wnie\u017c nikt by go nie s\u0142ucha\u0142 – chyba, \u017ce pomy\u015bla\u0142by akurat o jakiej\u015b bardziej interesuj\u0105cej materii ni\u017c t\u0142uszcz nasycony. Popcorn<\/em> jest zreszt\u0105 zbyt smaczny, a \u017cycie zbyt kr\u00f3tkie, aby si\u0119 tym na serio przejmowa\u0107 – ostatecznie wszystko jest albo niemoralne, nielegalne albo powoduje tycie (everything good in life is either immoral, illegal or fattening<\/em>). Naukowiec ten zna\u0142 si\u0119 jednak – co zaskakuj\u0105ce w jego profesji – na zasadach sprawnej komunikacji i znalaz\u0142 spos\u00f3b, aby b\u0142yskawicznie zainteresowa\u0107 tym tematem najwi\u0119ksze stacje telewizyjne (CBS<\/em>, NBC<\/em>, ABC<\/em> i CNN<\/em>), czo\u0142owe gazety (USA Today<\/em>, Los Angeles Times<\/em>, The Washington Post<\/em>) oraz \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 na siebie uwag\u0119 gospodarzy popularnych talk shows<\/em> w stylu Jaya Leno i Davida Lettermana. Jego has\u0142o, zobrazowane dodatkowo odpowiednimi rekwizytami brzmia\u0142o bowiem tak: <\/p>\n\n\n\n

„\u015aredniej wielko\u015bci ma\u015blany popcorn<\/em> sprzedawany w typowym kinie zawiera wi\u0119cej zatykaj\u0105cego arterie t\u0142uszczu ni\u017c \u015bniadanie sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z jajek na bekonie, lunch z hamburgerem Big Mac<\/em> i frytkami oraz stek z dodatkami na kolacj\u0119 – \u0142\u0105cznie!” (A medium-sized \u2018butter\u2019 popcorn at a typical neighborhood movie theater contains more artery-clogging fat than a bacon-and-eggs breakfast, a Big Mac and fries for lunch, and a steak dinner with all the trimmings – combined!<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Od tego czasu technologia produkcji popcornu<\/em> zmieni\u0142a si\u0119 (w tym przypadku na lepsze – Silverman nie zajmowa\u0142 si\u0119 chipsami z dyskont\u00f3w), ale nasza zdolno\u015b\u0107 do pojmowania abstrakcyjnych liczb i hase\u0142 bez ich odpowiedniego zobrazowania – ju\u017c niekoniecznie.<\/p>\n\n\n\n

W przywo\u0142anym wpisie podawa\u0142em tak\u017ce dwa przyk\u0142ady prezentacji du\u017cych liczb w (mam nadziej\u0119) interesuj\u0105cy spos\u00f3b – w jednym z nich chodzi\u0142o o pokazanie skali oszustw podatkowych, w drugim o przepastn\u0105 liczb\u0119 lat, kt\u00f3re up\u0142yn\u0119\u0142y od czas\u00f3w dinozaur\u00f3w. Pociagnijmy dzi\u015b nieco ten liczbowy w\u0105tek.<\/p>\n\n\n\n

Wszystko wskazuje na to, \u017ce jeste\u015bmy beznadziejnie s\u0142abi w pojmowaniu nie tylko du\u017cych liczb, ale tak\u017ce u\u0142amk\u00f3w. Mo\u017ce jest to kwestia j\u0119zykowa, o czym wspomina\u0142em we wpisie Matematyczny j\u0119zyk<\/a><\/strong>, ale faktem jest, \u017ce <\/strong>mamy z tym problem. Matematyka nie jest najwyra\u017aniej naszym ojczystym j\u0119zykiem.<\/p>\n\n\n\n

40 lat temu Alfred Taubman, potomek polskich emigrant\u00f3w, kt\u00f3rego ojczystym j\u0119zykiem by\u0142 handel, kupi\u0142 sie\u0107 restauracji A&W<\/em> i postanowi\u0142 szybko wyko\u0144czy\u0107 konkurencj\u0119 w klasyczny dla kapitalizmu spos\u00f3b – du\u017cymi promocjami. Zaoferowa\u0142 mianowicie klientom hamburgera z kotletem o wadze 1\/3 funta w cenie, w jakiej McDonald’s<\/em> oferowa\u0142 w\u00f3wczas swojego flagowego „\u0107wier\u0107funkciaka” (Quarter Pounder<\/em> – 1\/4 funta lub 4 uncje, gdzie funt to oko\u0142o p\u00f3\u0142 kilograma). Id\u0105c za cierpliwym wyja\u015bnieniem Vincenta Vegi z filmu „Pulp Ficton”<\/strong> – ameryka\u0144ski „\u0107wier\u0107funciak z serem” to w krajach posiadaj\u0105cych system metryczny beznami\u0119tny „McRoyal<\/em> z serem”. Ale tak jak zdaniem Vegi my nie jarzymy co to jest „\u0107wier\u0107funciak”, tak Amerykanie najwyra\u017aniej nie potrafili odr\u00f3\u017cni\u0107 hamburgera 1\/3 funtowego od 1\/4 funtowego. Sprzeda\u017c burger\u00f3w sieci A&W<\/em> poszorowa\u0142a po dnie, bo klientom wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce w istocie dostaj\u0105 w tej sieci mniej p\u0142ac\u0105c tyle samo co u McDonald’a<\/em>. 4 jest przecie\u017c liczb\u0105 wy\u017csz\u0105 ni\u017c 3!<\/p>\n\n\n\n

Przechodz\u0105c z kolei na tematy globalne i id\u0105c za przyk\u0142adem z ksi\u0105\u017cki Chipa Heatha i Karli Starr<\/strong> – Making Numbers Count: The art and science of communicating numbers<\/em><\/strong>, aby wyja\u015bni\u0107 abstrakcyjn\u0105 (przy czym bynajmniej – jak si\u0119 zaraz przekonamy – stosunkowo nie tak wielk\u0105) ilo\u015b\u0107 dost\u0119pnej wody pitnej na \u015bwiecie, mo\u017cna pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 nast\u0119puj\u0105cym przyk\u0142adem. Faktem jest, \u017ce przesz\u0142o 97% wody dost\u0119pnej na naszej planecie to woda s\u0142ona i jedynie nieca\u0142e 3% to woda s\u0142odka – teoretycznie nadaj\u0105ca si\u0119 do picia. Problem polega na tym, \u017ce z tego 3% a\u017c 2,5 jest trzymane w r\u0119kach kilku wytrwa\u0142ych monopolist\u00f3w – lodowc\u00f3w. Ca\u0142ej reszcie kolejki musi wystarczy\u0107 0,5% („0,5 dla wszystkich”).<\/p>\n\n\n\n

Wyobra\u017a sobie teraz du\u017cy kanister wody – taki, w jakim kupujesz ostatnio zimowy p\u0142yn do spryskiwaczy – to s\u0105 \u015bwiatowe zasoby wody s\u0142onej. Postaw nast\u0119pnie obok tego kanistra trzy ma\u0142e kostki lodu – to jest woda zgromadzona w lodowcach. A dopiero te tycie kropelki wody pojawiaj\u0105ce si\u0119 na tych kostkach – to jest to, co jest nam i naszemu inwentarzowi gospodarskiemu dane do spo\u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Pijemy przy tym oko\u0142o 3 litr\u00f3w p\u0142yn\u00f3w dziennie na osob\u0119, ale ju\u017c na przyk\u0142ad wyprodukowanie kilograma bawe\u0142ny na nasze d\u017cinsy poch\u0142ania tych litr\u00f3w 10 tysi\u0119cy. Stwierdzenie „te ubrania mnie pij\u0105” nabiera w tym kontek\u015bcie drugiego znaczenia.<\/p>\n\n\n\n

Na nasze 7 miliard\u00f3w ludzi musi starczy\u0107 zatem w tym przyk\u0142adzie par\u0119 kropel. Ale ile to jest w og\u00f3le te 7 miliard\u00f3w? Musimy to r\u00f3wnie\u017c jako\u015b wt\u0142oczy\u0107 w wyobra\u017calne ramy. Pr\u00f3buj\u0105c scharakteryzowa\u0107 obecny stan ludzko\u015bci powiedzmy zatem, \u017ce ca\u0142a nasza zgraja to 100-osobowa wioska, w kt\u00f3rej 29 os\u00f3b jest oty\u0142ych, 10 ci\u0105gle chodzi g\u0142odnych, a 9 nie ma \u0142atwego dost\u0119pu do wody pitnej.<\/p>\n\n\n\n

Przejd\u017amy teraz do tytu\u0142u naszej opowie\u015bci. W ksi\u0105\u017cce „Cz\u0142owiek z wysokiego zamku” (The Man in the High Castle<\/em>)<\/strong> Philip K. Dick<\/strong> opisywa\u0142 alternatywn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 sprzed 60 lat, w kt\u00f3rej pa\u0144stwa Osi (nazistowskie Niemcy i militarystyczna Japonia) wygra\u0142y II Wojn\u0119 \u015awiatow\u0105 – g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce USA pogr\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 wcze\u015bniej w izolacjonizmie, nigdy nie wysz\u0142y z Wielkiego Kryzysu i nie interweniowa\u0142y kiedy by\u0142o trzeba. Gdyby historia potoczy\u0142a si\u0119 w taki spos\u00f3b, wiele z moich obecnych wpis\u00f3w na pewno by nie powsta\u0142o. Ale przejd\u017amy do rzeczy.<\/p>\n\n\n\n

Kto dzi\u015b naprawd\u0119 rz\u0105dzi \u015bwiatem i mo\u017ce aspirowa\u0107 do symbolicznego miana „Cz\u0142owieka z wysokiego zamku”? Na pewno nie pa\u0144stwa narodowe – \u017cadne nie si\u0119ga globalnie we wszystkie zak\u0105tki \u015bwiata. Tego mog\u0105 dokona\u0107 tylko du\u017ce korporacje – ta „Wielka Pi\u0105tka” (GAFAM<\/em> albo FAAMG<\/em> – Google<\/em>, Apple<\/em>, Facebook<\/em>, Amazon<\/em>, Microsoft<\/em>) czy „Wielka Czw\u00f3rka” (ju\u017c bez „ma\u0142ego mi\u0119kkiego” Microsoftu<\/em>), id\u0105c za ksi\u0105\u017ck\u0105 Scotta Galloway’a<\/strong> „Wielka czw\u00f3rka. Ukryte DNA: Amazon<\/em>, Apple<\/em>, Facebook<\/em> i Google<\/em>” (The Four: The Hidden DNA of Amazon, Apple, Facebook, and Google<\/em>)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Ze wszystkich w\u0142odarzy czy za\u0142o\u017cycieli tych wielkich ponadnarodowych korporacji, kt\u00f3re zdolne s\u0105 uzale\u017cni\u0107 nas od siebie jak narkotyk, sprzeda\u0107 nam oraz dosta\u0107 od nas wszystko, a w wolnej chwili wywo\u0142a\u0107 Brexit<\/em> czy pom\u00f3c wygra\u0107 kluczowe wybory preferowanemu kandydatowi, najbogatszy jest dzi\u015b Jeff Bezos.<\/p>\n\n\n\n

Urodzony w 1964 roku, absolwent Uniwersytetu Princeton, zdolny analityk finansowy, kt\u00f3ry postanowi\u0142 rzuci\u0107 prac\u0119 w korporacji, aby za\u0142o\u017cy\u0107 w\u0142asn\u0105 (w my\u015bl has\u0142a: „nie palcie komitet\u00f3w, zak\u0142adajcie w\u0142asne”), co zreszt\u0105 zas\u0142uguj\u0119 u mnie na osobn\u0105 histori\u0119 – Bezos mia\u0142 odwag\u0119 i\u015b\u0107 za swoim marzeniem, pomimo \u017ce w 1994 roku trudno by\u0142o jeszcze wyobrazi\u0107 sobie powszechno\u015b\u0107 takiego medium jak Internet, nie m\u00f3wi\u0105c o popularno\u015bci bran\u017cy e-commerce<\/em>. W konsekwencji ma on dzi\u015b – dzi\u0119ki swojej wizji, pracowito\u015bci i szcz\u0119\u015bciu – maj\u0105tek oscyluj\u0105cy w okolicach 200 miliard\u00f3w dolar\u00f3w. A zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 jeszcze w mi\u0119dzyczasie rozwie\u015b\u0107 i cz\u0119\u015b\u0107 odda\u0107 by\u0142ej \u017conie, po czym wyhodowa\u0107 sobie na pocieszenie imponuj\u0105ce bicepsy oraz przygarn\u0105\u0107 m\u0142odsz\u0105 od siebie (a\u017c dziw, \u017ce tak niewiele) now\u0105 telegwiazdk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Ile to jest 200 miliard\u00f3w dolar\u00f3w? Autorzy ksi\u0105\u017cki, przywo\u0142anej ju\u017c przy okazji naszych wodnych rozwa\u017ca\u0144, proponuj\u0105 nast\u0119puj\u0105cy eksperyment my\u015blowy (wzbogacony tu nieco moj\u0105 inwencj\u0105). Wyobra\u017amy sobie wysoki zamek z bardzo wysok\u0105 wie\u017c\u0105. Schody w tej wie\u017cy kr\u0119c\u0105 si\u0119 oczywi\u015bcie w prawo (poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi jest prawor\u0119czna wi\u0119c atakuj\u0105cym z do\u0142u jest trudniej, a broni\u0105cym z g\u00f3ry \u0142atwiej – ale dzi\u015b nie o tym) i wydaj\u0105 si\u0119 niezliczone. I teraz wyobra\u017a sobie, \u017ce jeden stopie\u0144 w tej\u017ce wie\u017cy symbolizuje maj\u0105tek o warto\u015bci 100 tysi\u0119cy dolar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

I jak to wygl\u0105da? Ot\u00f3\u017c po\u0142owa Amerykan\u00f3w i jakie\u015b 90% og\u00f3lnej populacji \u015bwiata (jak si\u0119 rzek\u0142o – 7 miliard\u00f3w ludzi) nie jest nawet w stanie postawi\u0107 stopy na pierwszym stopniu schod\u00f3w. Po 4 stopniach 75% Amerykan\u00f3w odpada, po 10 stopniach ju\u017c 90%. I to nie w wyniku s\u0142abej kondycji.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem nasz \u015bmiej\u0105cy si\u0119 jowialnie Jeff Bezos stoi sobie wysoko na stopniu numer „2 miliony”. Gdyby\u015b postanowi\u0142 mu potowarzyszy\u0107 – wspi\u0105\u0107 si\u0119 do tego cz\u0142owieka w wysokim zamku – i pi\u0105\u0142by\u015b si\u0119 w g\u00f3r\u0119 w spokojnym, ale jednak zdeterminowany tempie 61 schod\u00f3w na minut\u0119, to zaj\u0119\u0142oby ci to 9 godzin dziennie przez kolejne 2 miesi\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce dlatego Jeff Bezos ma dzi\u015b, poza ogromnym maj\u0105tkiem, r\u00f3wnie imponuj\u0105c\u0105 muskulatur\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We wpisie Wr\u00f3bel w gar\u015bci wspomina\u0142em, \u017ce aby uczyni\u0107 jak\u0105\u015b ide\u0119 \u0142atw\u0105 do zapami\u0119tania, trzeba jej nada\u0107 lapidarny i obrazowy styl. M\u00f3g\u0142bym ci d\u0142ugo (cho\u0107 pewnie bez przekonania) opowiada\u0107, \u017ce zalecenia dietetyczne zak\u0142adaj\u0105 spo\u017cycie nie wi\u0119cej ni\u017c 20 gram\u00f3w nasyconych t\u0142uszcz\u00f3w dziennie i wywo\u0142a\u0142bym u ciebie co najwy\u017cej wzruszenie ramion. Co to og\u00f3le s\u0105 t\u0142uszcze […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1838,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20,6,15,18],"tags":[],"class_list":["post-1765","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biznes","category-literatura-faktu","category-natura","category-punkt-widzenia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1765","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1765"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1765\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1852,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1765\/revisions\/1852"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1838"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1765"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1765"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1765"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}