Jak zdefiniowa\u0107 ssaka? Myszy, s\u0142onie, nietoperze, kangury, psy, koty, a w ko\u0144cu ludzi i setki innych gatunk\u00f3w z naszej gromady \u0142\u0105cz\u0105 wsp\u00f3lne cechy – mamy w\u0142osy, ciep\u0142okrwisty metabolizm, du\u017ce m\u00f3zgi, zr\u00f3\u017cnicowane funkcyjnie uz\u0119bienie i – na co sama nazwa wskazuje – nasze dzieci, gdy s\u0105 ma\u0142e, ss\u0105 mleko.
Ale to, co naprawd\u0119 zr\u00f3\u017cnicowa\u0142o ssaki ewolucyjnie i da\u0142o nam przewag\u0119 na Ziemi nie jest tym, o czym my\u015blimy instynktownie. Kluczow\u0105 innowacj\u0105 by\u0142o nie ssanie mleka, ale wykszta\u0142cenie si\u0119 nowego stawu zamykaj\u0105cego szcz\u0119k\u0119 – pomi\u0119dzy ko\u015bci\u0105 z\u0119bow\u0105 \u017cuchwy, a ko\u015bci\u0105 \u0142uskow\u0105 czaszki. Rozw\u00f3j nowego, silniejszego \u0142\u0105cznika, kt\u00f3ry czyni nasze szcz\u0119ki tak wielokierunkowo mobilnymi, by\u0142 g\u0142\u00f3wnym punktem zwrotnym w ewolucji i uruchomi\u0142 \u0142a\u0144cuch zaskakuj\u0105cych zmian. By\u0142 jak kluczowy klocek Lego w zestawie.
Nagle szcz\u0119ki, kt\u00f3re wcze\u015bniej s\u0142abo przylega\u0142y do \u200b\u200bczaszki zosta\u0142y mocno zaci\u015bni\u0119te. Nowy staw by\u0142 w stanie generowa\u0107 znacznie silniejszy i precyzyjny zgryz. M\u00f3g\u0142 r\u00f3wnie\u017c zapewnia\u0107 znacznie bardziej kontrolowane gryzienie, zaaran\u017cowane przez mi\u0119\u015bnie skroniowe, \u017cwacze i skrzyd\u0142owe – jak trzy struny lalkarza.
Odblokowa\u0142o to zupe\u0142nie nowy spos\u00f3b jedzenia, kt\u00f3ry uwa\u017camy za oczywisty, ale kt\u00f3ry jest niezwykle rzadki w\u015br\u00f3d zwierz\u0105t: \u017cucie. Prze\u017cuwaj\u0105c jedzenie na papk\u0119 wczesne ssaki mog\u0142y przeprowadzi\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 przetwarzania w jamie ustnej, rozpoczynaj\u0105c trawienie zanim pokarm trafi\u0142 do \u017co\u0142\u0105dka. By\u0142 to kolejny spos\u00f3b na efektywniejsze przyjmowanie wi\u0119kszej ilo\u015bci kalorii – tak potrzebnych do rozwoju i podtrzymania wyj\u0105tkowo energoch\u0142onnego organu, jakim jest m\u00f3zg.
W konsekwencji ssaki triasowe sprzed ponad 200 milion\u00f3w lat sta\u0142y si\u0119 maszynami do przetwarzania \u017cywno\u015bci. Ich szcz\u0119ki – tak jak i nasze – mog\u0142y porusza\u0107 si\u0119 w g\u00f3r\u0119, w d\u00f3\u0142, w prz\u00f3d, w ty\u0142 oraz na boki. Skoordynowane ruchy szcz\u0119ki by\u0142y jednak tylko cz\u0119\u015bci\u0105 r\u00f3wnania. Aby \u017cu\u0107 efektywnie, g\u00f3rne i dolne z\u0119by tych ssak\u00f3w musia\u0142y si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107. Nazywa si\u0119 to okluzj\u0105.
A ma to i swoje ciemne strony. Z\u0119by g\u00f3rne i dolne musz\u0105 by\u0107 dok\u0142adnie do siebie dopasowane, w przeciwnym razie nie po\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 i wtedy \u017cucie b\u0119dzie w najlepszym przypadku nieefektywne, a w najgorszym niemo\u017cliwe. Gdyby zwierz\u0119ta wymieniaj\u0105ce z\u0119by przez ca\u0142e \u017cycie pr\u00f3bowa\u0142y \u017cu\u0107 – nawet maj\u0105c idealnie dopasowane z\u0119by g\u00f3rne i dolne – to ju\u017c utrata jednego z nich powodowa\u0142aby, \u017ce przeciwny nie mia\u0142by partnera, z kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142by si\u0119 zwiera\u0107. Odro\u015bni\u0119cie go zaj\u0119\u0142oby troch\u0119 czasu, a on w miar\u0119 wzrostu zmienia\u0142by kszta\u0142t, nigdy nie dopasowuj\u0105c si\u0119 do drugiego z\u0119ba, przynajmniej dop\u00f3ki nie osi\u0105gn\u0105\u0142by pe\u0142nego rozmiaru.
Ssaki wpad\u0142y na „genialne” rozwi\u0105zanie. Przesta\u0142y wymienia\u0107 z\u0119by przez ca\u0142e \u017cycie, zamieniaj\u0105c nieograniczon\u0105 liczb\u0119 pokole\u0144 z\u0119b\u00f3w swoich przodk\u00f3w na zaledwie dwa zestawy, kt\u00f3re musz\u0105 wystarczy\u0107 im na ca\u0142e \u017cycie: seri\u0119 z\u0119b\u00f3w mlecznych w dzieci\u0144stwie, a nast\u0119pnie sta\u0142y zestaw z\u0119b\u00f3w doros\u0142ych. Nazywa si\u0119 to difiodontyzmem.
Przyznam, \u017ce mam o to spor\u0105 pretensj\u0119 do moich odleg\u0142ych przodk\u00f3w za ka\u017cdym razem, gdy musz\u0119 i\u015b\u0107 do dentysty.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jak zdefiniowa\u0107 ssaka? Myszy, s\u0142onie, nietoperze, kangury, psy, koty, a w ko\u0144cu ludzi i setki innych gatunk\u00f3w z naszej gromady \u0142\u0105cz\u0105 wsp\u00f3lne cechy – mamy w\u0142osy, ciep\u0142okrwisty metabolizm, du\u017ce m\u00f3zgi, zr\u00f3\u017cnicowane funkcyjnie uz\u0119bienie i – na co sama nazwa wskazuje – nasze dzieci, gdy s\u0105 ma\u0142e, ss\u0105 mleko. Ale to, co naprawd\u0119 zr\u00f3\u017cnicowa\u0142o ssaki ewolucyjnie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2114,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15,18,13],"tags":[],"class_list":["post-2113","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-natura","category-punkt-widzenia","category-zwierzeta"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2113","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2113"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2113\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2118,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2113\/revisions\/2118"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2114"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2113"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2113"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2113"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}