Denis Diderot, XVIII-wieczny pisarz, filozof, wielbiciel nauki i encyklopedysta mia\u0142 wiele talent\u00f3w, ale zarz\u0105dzanie pieni\u0119dzmi nie by\u0142o jednym z nich. Mimo imponuj\u0105cego dorobku naukowego, w tym udzia\u0142u w stworzeniu pierwszej encyklopedii powszechnej, wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w biedzie.
Szansa na popraw\u0119 losu przysz\u0142a do niego w 1765 r., w wieku 52 lat, gdy Diderot mia\u0142 wyda\u0107 za m\u0105\u017c swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119. Nie sta\u0107 go by\u0142o na posag, ale jego nazwisko by\u0142o znane i mia\u0142 wielu – m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem wsp\u00f3\u0142czesnym – „followers\u00f3w”. Jednym z nich by\u0142a caryca Katarzyna II, kt\u00f3ra wyczuwaj\u0105c potrzeb\u0119 (a mo\u017ce okazj\u0119) kupi\u0142a od Diderota obszern\u0105 bibliotek\u0119 ksi\u0105\u017cek, p\u0142ac\u0105c z g\u00f3ry 50.000 frank\u00f3w – w\u00f3wczas sum\u0119 bardzo znaczn\u0105.
Diderot, niew\u0105tpliwie zadowolony z obrotu sprawy, \u015blub c\u00f3rki sfinansowa\u0142, ale zosta\u0142o mu jeszcze sporo pieni\u0119dzy – wi\u0119c post\u0119puj\u0105c na wz\u00f3r wielu os\u00f3b, kt\u00f3re nagle wygra\u0142y na loterii sum\u0119 wcze\u015bniej dla siebie niewyobra\u017caln\u0105, postanowi\u0142 kupi\u0107 sobie w nagrod\u0119 co\u015b \u0142adnego i zbytkownego. Sprawi\u0142 sobie mianowicie bogato zdobion\u0105, szkar\u0142atn\u0105 szat\u0119. Taki, obrazowo rzecz ujmuj\u0105c z dzisiejszej perspektywy, szlafrok.
A trzeba wiedzie\u0107, \u017ce w tamtych czasach kolor szkar\u0142atny by\u0142 symbolem w\u0142adzy i dobrobytu. Barwnik pozyskiwano manufakturowo, w bardzo pracoch\u0142onny spos\u00f3b – z morskich \u015blimak\u00f3w lub z paso\u017cytniczych owad\u00f3w. W tempie, powiedzmy, 40 kilogram\u00f3w surowca na jeden gram barwnika.
Zakup ten – w zamierzeniu mi\u0142y, luksusowy, a mo\u017ce nawet zas\u0142u\u017cony – okaza\u0142 si\u0119 dla Diderota druzgoc\u0105cy. Szlafrok by\u0142 pi\u0119kny – w istocie tak bardzo, \u017ce w spos\u00f3b ra\u017c\u0105cy nie przystawa\u0142 do innych element\u00f3w jego zwyczajnego maj\u0105tku. Diderot poczu\u0142 potrzeb\u0119 bycia konsekwentnym i wyr\u00f3wnania tych dysproporcji. Wyrzuci\u0142 wi\u0119c sw\u00f3j stary dywan i za ma\u0142\u0105 fortun\u0119 kupi\u0142 nowy – prosto z Damaszku. A dom przystroi\u0142 rze\u017abami i nowymi meblami – w tym fotelem z maroka\u0144skiej sk\u00f3ry.
Jak zreflektowa\u0142 si\u0119 poniewczasie – „by\u0142em panem mojej starej szaty, a sta\u0142em si\u0119 zak\u0142adnikiem i poddanym nowej”. Wyda\u0142 fortun\u0119, a co gorsza – w swoim mniemaniu – straci\u0142 spok\u00f3j i niezale\u017cno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 zapewnia\u0142o mu poprzednie \u017cycie i stan posiadania, pomimo obiektywnego niedostatku. A wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od jednego tylko zakupu, kt\u00f3ry poci\u0105gn\u0105\u0142 za sob\u0105 lawin\u0119 kolejnych i kolejnych. W imi\u0119 sp\u00f3jno\u015bci, konsekwencji, estetyki i podtrzymania dobrego wizerunku.
Psychologiczne zjawisko, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142o bohatera dzisiejszej opowie\u015bci, nazywa si\u0119 „efektem Diderota”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Denis Diderot, XVIII-wieczny pisarz, filozof, wielbiciel nauki i encyklopedysta mia\u0142 wiele talent\u00f3w, ale zarz\u0105dzanie pieni\u0119dzmi nie by\u0142o jednym z nich. Mimo imponuj\u0105cego dorobku naukowego, w tym udzia\u0142u w stworzeniu pierwszej encyklopedii powszechnej, wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w biedzie. Szansa na popraw\u0119 losu przysz\u0142a do niego w 1765 r., w wieku 52 lat, gdy Diderot mia\u0142 wyda\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2203,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21,18,8],"tags":[],"class_list":["post-2202","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-psychologia","category-punkt-widzenia","category-styl-zycia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2202","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2202"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2202\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2204,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2202\/revisions\/2204"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2203"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}