{"id":2221,"date":"2025-12-24T10:10:03","date_gmt":"2025-12-24T09:10:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=2221"},"modified":"2025-12-24T10:11:32","modified_gmt":"2025-12-24T09:11:32","slug":"prawo-stiglera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=2221","title":{"rendered":"Prawo Stiglera"},"content":{"rendered":"\n

Prawo Stiglera: „\u017badne odkrycie naukowe nie nosi nazwiska swojego oryginalnego odkrywcy”.

Przyk\u0142ad\u00f3w historycznych s\u0105 dziesi\u0105tki. Edmund Halley nie odkry\u0142 komety nazwanej jego nazwiskiem (nie by\u0142 pierwszym, kt\u00f3ry j\u0105 zaobserwowa\u0142), natomiast to on pierwszy stwierdzi\u0142 publicznie, \u017ce obserwowany co 76 lat obiekt to jedno i to samo cia\u0142o niebieskie. Twierdzenie Pitagorasa – prawdopodobnie jedyne twierdzenie geometryczne, kt\u00f3re ka\u017cdy pami\u0119ta ze szko\u0142y i mo\u017ce o nim my\u015ble\u0107 w praktyce, skracaj\u0105c sobie drog\u0119 przez trawnik – znane by\u0142o ju\u017c babilo\u0144skim matematykom. Ci\u0105g Fibonacciego, tak uwielbiany przez zwolennik\u00f3w analizy technicznej rynk\u00f3w finansowych oraz kryptografii, nie by\u0142 jego dzie\u0142em.

Kolumb nie odkry\u0142 Ameryki. Prawo Greshama, o wypieraniu lepszego pieni\u0105dza przez gorszy, to w istocie obserwacja Miko\u0142aja Kopernika (cho\u0107 wydaje si\u0119, \u017ce i on nie by\u0142 pierwszy). Edison nie wynalaz\u0142 \u017car\u00f3wki, ale – zgodnie ze swoim \u017cyciowym motto – by\u0142 najbardziej wytrwa\u0142y w ulepszaniu wcze\u015bniejszych projekt\u00f3w. Wiele os\u00f3b twierdzi\u0142o, \u017ce wynalaz\u0142o telefon zanim zrobi\u0142 to Bell. A Tesla rywalizuje z Marconim o miano wynalazcy radia.

Mo\u017cna z tego wyci\u0105gn\u0105\u0107 kilka wniosk\u00f3w.

Po pierwsze, historia jest zawsze pisana z perspektywy „zwyci\u0119zc\u00f3w” – co nie musi oznacza\u0107 oryginalnego odkrycia, ale cz\u0119\u015bciej jego w\u0142a\u015bciwe spopularyzowanie.

Po drugie – parafrazuj\u0105c znane powiedzenie – odkrycie zbyt wczesne, gdy \u015bwiat nie jest jeszcze gotowy na jego przyj\u0119cie, trudno odr\u00f3\u017cni\u0107 od b\u0142\u0119du czy przynajmniej niepraktycznego teoretyzowania. Tu te\u017c w\u0142a\u015bciwy „timing” jest wszystkim.

Po trzecie, wielkie odkrycia to najcze\u015bciej suma ma\u0142ych krok\u00f3w wykonanych przez niezliczon\u0105 liczb\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3rych nazwisk historia mo\u017ce nie pami\u0119ta\u0107. Ostatecznie „wygra” ten, kto zbierze wszystko w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 (czy wr\u0119cz, jak twierdzi\u0142 ironicznie Mark Twain – tw\u00f3rczo splagiatuje), we w\u0142a\u015bciwym czasie og\u0142osi i (najlepiej jako pierwszy) opatentuje.

Pe\u0142ne spojrzenie Twaina na omawiane zjawisko brzmia\u0142o tak: „Do wynalezienia telegrafu, silnika parowego, fonografu, fotografii, telefonu czy jakiegokolwiek innego wa\u017cnego odkrycia potrzeba tysi\u0105ca ludzi – a ca\u0142\u0105 zas\u0142ug\u0119 przypisuje si\u0119 temu ostatniemu, zapominaj\u0105c o pozosta\u0142ych. On doda\u0142 tylko swoj\u0105 ma\u0142\u0105 cegie\u0142k\u0119 – to wszystko, co zrobi\u0142. Te przyk\u0142ady powinny nas nauczy\u0107, \u017ce 99 cz\u0119\u015bci wszystkiego, co pochodzi z intelektu, to czyste i proste zapo\u017cyczenia. I ta lekcja powinna czyni\u0107 nas skromnymi. Ale nic nie jest w stanie tego dokona\u0107<\/em>„.

W omawianym dzi\u015b prawie, sformu\u0142owanym w 1980 r. przez profesora statystyki Stephena Stiglera, zawarty jest intencjonalny \u017cart.

Jak przyzna\u0142 Stigler – jego prawdziwym tw\u00f3rc\u0105 by\u0142 w istocie statystyk Robert Merton.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prawo Stiglera: „\u017badne odkrycie naukowe nie nosi nazwiska swojego oryginalnego odkrywcy”. Przyk\u0142ad\u00f3w historycznych s\u0105 dziesi\u0105tki. Edmund Halley nie odkry\u0142 komety nazwanej jego nazwiskiem (nie by\u0142 pierwszym, kt\u00f3ry j\u0105 zaobserwowa\u0142), natomiast to on pierwszy stwierdzi\u0142 publicznie, \u017ce obserwowany co 76 lat obiekt to jedno i to samo cia\u0142o niebieskie. Twierdzenie Pitagorasa – prawdopodobnie jedyne twierdzenie geometryczne, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2222,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22,18],"tags":[],"class_list":["post-2221","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-odkrycia","category-punkt-widzenia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2221","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2221"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2221\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2223,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2221\/revisions\/2223"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2222"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2221"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2221"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2221"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}