Historia nie odnotowa\u0142a dok\u0142adnej daty tego wydarzenia, ani nazwiska sprawcy. Wiemy tylko tyle, \u017ce na prze\u0142omie XIX i XX wieku gdzie\u015b w dystrykcie Kanchapur w Nepalu niedo\u015bwiadczony my\u015bliwy pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0105d.<\/p>\n\n\n\n
Pr\u00f3bowa\u0142 samotnie zabi\u0107 tygrysa bengalskiego (Panthera tigris tigris<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Po pierwsze, by\u0142o to \u015bwi\u0119tokradztwo. Wed\u0142ug wierze\u0144 nepalskiego plemienia Tharu, ka\u017cde polowanie na tygrysa nale\u017ca\u0142o poprzedzi\u0107 rytualn\u0105 ofiar\u0105 z kogut\u00f3w i koz\u0142\u00f3w (Puja<\/em>), aby pokaza\u0107 szacunek dla le\u015bnego b\u00f3stwa Ban Dhevi<\/em>. Decyzja powinna by\u0107 tak\u017ce pob\u0142ogos\u0142awiona przez szamana (gurau<\/em>) \u015bwi\u0119conym kielichem z rakshi<\/em>. Takiego przedsi\u0119wzi\u0119cia w \u017cadnym razie nie nale\u017ca\u0142o podejmowa\u0107 pochopnie. Inaczej nara\u017cano si\u0119 na gniew bog\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Po drugie, to nie by\u0142o zadanie dla samotnego i niedo\u015bwiadczonego \u0142owcy. Tygrys (Panthera tigris<\/em>) jest najpot\u0119\u017cniejszym przedstawicielem rodziny kotowatych (Felidae<\/em>) i jednym z najwi\u0119kszych drapie\u017cnik\u00f3w l\u0105dowych w og\u00f3le. Big game<\/em> – jak okre\u015blaj\u0105 tego rodzaju zwierz\u0119ta Anglicy. Doros\u0142e samce mierz\u0105 regularnie 3 metry d\u0142ugo\u015bci i mog\u0105 wa\u017cy\u0107 ponad 300 kilogram\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n A tygrys bengalski, jak sama \u0142aci\u0144ska nazwa wskazuje, to tygrys w\u015br\u00f3d tygrys\u00f3w. \u017byj\u0105cy w naszej wyobra\u017ani i niezatartym do dzi\u015b kulturowym przekazie. Tygrys indyjskich maharad\u017c\u00f3w, Rudyarda Kiplinga i Williama Blake’a – „Tygrys, tygrys w puszczach nocy \/ \u015awieci blaskiem pe\u0142nym mocy. \/ Czyj wzrok, czyja d\u0142o\u0144 przela\u0142a \/ Groz\u0119 t\u0119 w symetri\u0119 cia\u0142a?”. Mityczny tygrys, kt\u00f3rego hinduska bogini Durga dosiada\u0142a w walce przeciw demonom.<\/p>\n\n\n\n By\u0107 mo\u017ce niecierpliwy my\u015bliwy chcia\u0142 by\u0107 jak ci biali Sahibowie, o kt\u00f3rych tyle s\u0142ysza\u0142. Spr\u00f3bowa\u0142 ju\u017c ich ginu i papieros\u00f3w, przeszmuglowanych przez granic\u0119 z Indiami i spodoba\u0142y mu si\u0119 rzeczy, kt\u00f3re m\u00f3g\u0142by od nich kupi\u0107 za \u0142owieckie trofeum. Za sk\u00f3r\u0119 z tygrysa m\u00f3g\u0142by tak\u017ce urz\u0105dzi\u0107 sobie prawdziwe gospodarstwo, poza wilgotnym lasem i rozpadaj\u0105c\u0105 si\u0119 lepiank\u0105 rodzic\u00f3w. Kupi\u0107 mu\u0142y i zacz\u0105\u0107 pracowa\u0107 na swoim. Tak czy inaczej, my\u015bliwy ten najwyra\u017aniej nie postrzega\u0142 tygrysa jako le\u015bnego ducha, w\u0142adcy d\u017cungli utrzymuj\u0105cego r\u00f3wnowag\u0119 w \u015bwiecie przyrody. Widzia\u0142 go jako zdobycz i \u017ar\u00f3d\u0142o \u0142atwego zarobku.<\/p>\n\n\n\n I przez to zachowa\u0142 si\u0119 nierozwa\u017cnie.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce ruszy\u0142 do d\u017cungli sam, ze star\u0105 strzelb\u0105 \u0142adowan\u0105 przez luf\u0119 na ramieniu i prowadz\u0105c za sob\u0105 na sznurze m\u0142odego koz\u0142a. W miejscu, gdzie s\u0142ysza\u0142 o ostatnich atakach tygrysa na zwierz\u0119ta gospodarskie zbudowa\u0142 na drzewie niewielkie stanowisko (mechan<\/em>). Przywi\u0105za\u0142 koz\u0142a do drzewa jako przyn\u0119t\u0119. I czeka\u0142.<\/p>\n\n\n\n Mija\u0142y godziny. Czekanie d\u0142u\u017cy\u0142o si\u0119. Wkr\u00f3tce ekscytacja przerodzi\u0142a si\u0119 w nud\u0119. Przyszed\u0142 wiecz\u00f3r, a kozio\u0142 wci\u0105\u017c tam sta\u0142, spokojnie \u017cuj\u0105c traw\u0119. By\u0107 mo\u017ce tygrys nigdy jednak nie przyjdzie.<\/p>\n\n\n\n Tygrys przyszed\u0142. Zaatakowa\u0142 znienacka z szybko\u015bci\u0105 i si\u0142\u0105, jakiej m\u0142ody my\u015bliwy nigdy dot\u0105d nie widzia\u0142. W jednej sekundzie kozio\u0142 ju\u017c nie \u017cy\u0142. Tygrys – a w m\u00f3wi\u0105c precyzyjnie: samica tygrysa, za kt\u00f3r\u0105 sz\u0142y dwa ma\u0142e szczeni\u0119ta – by\u0142 ogromny. Znacznie wi\u0119kszy ni\u017c wyobra\u017ca\u0142 to sobie niedo\u015bwiadczony \u0142owca. Nagle zabicie go przesta\u0142o wydawa\u0107 si\u0119 zadaniem do ud\u017awigni\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n Ale, pomimo paniki, my\u015bliwy jednak spr\u00f3bowa\u0142. Tygrys us\u0142ysza\u0142 go jednak, gdy dr\u0105\u017c\u0105cymi r\u0119kami niezgrabnie podnosi\u0142 strzelb\u0119 do strza\u0142u i b\u0142yskawicznie si\u0119 wycofa\u0142. Strza\u0142 by\u0142 niedobry, kula nie trafi\u0142a w tu\u0142\u00f3w, nie uszkodzi\u0142a \u017cadnego z wa\u017cnych organ\u00f3w. Ale jednak rani\u0142 – tygrys zosta\u0142 trafiony w pysk. Nie \u015bmiertelnie. Ryk, kt\u00f3ry niedosz\u0142y \u0142owca us\u0142ysza\u0142 w odpowiedzi – gard\u0142owy i przeszywaj\u0105cy – by\u0142 najwy\u017cszym wyrazem furii.<\/p>\n\n\n\n Przera\u017cony cz\u0142owiek pobieg\u0142 z powrotem do wioski. Nie zdaj\u0105c sobie sprawy, \u017ce tego dnia obudzi\u0142 potwora.<\/p>\n\n\n\n Tak narodzi\u0142 si\u0119 jeden z pierwszych, najwi\u0119kszych i najbardziej znanych zwierz\u0119cych zab\u00f3jc\u00f3w w historii. Tygrys z Champawat (Champawat Tiger<\/em>), zwany te\u017c Ludojadem z Champawat (Man-Eater of Champawat<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Przez kolejn\u0105 dekad\u0119 mia\u0142 on nie tylko polowa\u0107 na ludzi i atakowa\u0107 ich w imi\u0119 \u0142owieckiego instynktu (a mo\u017ce gniewu bog\u00f3w lasu), ale tak\u017ce – z przyczyn, kt\u00f3re mia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142o w nieudanym ataku na niego, a sta\u0142y jasne dopiero p\u00f3\u017aniej – je\u015b\u0107 ich mi\u0119so. <\/p>\n\n\n\n Przez lata by\u0142 nieuchwytny – skutecznie unika\u0142 my\u015bliwych, tropicieli i \u0142owc\u00f3w nagr\u00f3d, a nawet ca\u0142ego regimentu nepalskich Gurkh\u00f3w. A je\u015bli jego misj\u0105 faktycznie by\u0142a zemsta przeciw ludziom, to by\u0142 w niej niezwykle efektywny. Oficjalnie zabi\u0142 w ci\u0105gu swojego \u017cycia 436 os\u00f3b. Zapisuj\u0105c na kartach historii jedn\u0105 z najbardziej przejmuj\u0105cych opowie\u015bci z gatunku „cz\u0142owiek przeciw dzikiej naturze” – tak\u0105, kt\u00f3ra je\u017cy w\u0142osy na g\u0142owie i nie pozwala zasn\u0105\u0107 opowiedziana czy ognisku. <\/p>\n\n\n\n Ale jest to tak\u017ce, a mo\u017ce przede wszystkim, opowie\u015b\u0107 o tym, jak zmieni\u0142 si\u0119 \u015bwiat pomi\u0119dzy XIX i XX wiekiem i jak ludzko\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a coraz bardziej wypycha\u0107 zwierz\u0119ta z ich naturalnych siedlisk i w spos\u00f3b nieprzemy\u015blany i rabunkowy redukowa\u0107 ich habitaty. Zmuszaj\u0105c je tym samym do walki o przetrwanie. <\/p>\n\n\n\n Zacznijmy od kilku fakt\u00f3w. W normalnych warunkach tygrysy nie atakuj\u0105, a tym bardziej nie jedz\u0105 ludzi. Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 zwierz\u0105t maj\u0105 wpojony przez lata koegzystencji z nami instynktowny l\u0119k przed istotami dwuno\u017cnymi, kt\u00f3re mog\u0105 nosi\u0107 gro\u017an\u0105 bro\u0144 lub miota\u0107 pociski. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w tygrys po prostu wycofa si\u0119 przed konfrontacj\u0105 z cz\u0142owiekiem. A tygrysy gdy chc\u0105, s\u0105 nieuchwytne. Cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 sp\u0119dzi\u0107 ca\u0142e \u017cycie na terenach zamieszkanych przez nie – nawet w czasach, gdy w rejonie subkontynentu indyjskiego \u017cy\u0142o ponad 100 tysi\u0119cy tygrys\u00f3w – i nigdy nie spotka\u0107 nawet jednego z nich.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi z kolei o szersz\u0105 biologi\u0119, to tygrysy s\u0105 wa\u017cnymi drapie\u017cnikami Alfa (Apex-predators<\/em>), zwanymi r\u00f3wnie\u017c drapie\u017cnikami szczytowymi. Znajduj\u0105 si\u0119, jak sama nazwa wskazuje, na szczycie \u0142a\u0144cucha pokarmowego, nie maj\u0105c same naturalnych wrog\u00f3w. W obu kwestiach pomijaj\u0105c oczywi\u015bcie nas samych. M\u00f3wi\u0105c fachowo – okupuj\u0105 najwy\u017cszy poziom troficzny w swoim ekosystemie, kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 z \u0142a\u0144cucha powi\u0105zanych ze sob\u0105 organizm\u00f3w – od producent\u00f3w (zwykle ro\u015blin), przez kilka szczebli konsument\u00f3w (zwierz\u0105t ro\u015blino\u017cernych i mi\u0119so\u017cernych), a\u017c po rozk\u0142adaj\u0105cych i konsumuj\u0105cych ich resztki reducent\u00f3w. Ka\u017cdy z nich jest potrzebny. A drapie\u017cnik Alfa, powoduj\u0105cy ci\u0105g\u0142e zagro\u017cenie i wywieraj\u0105cy zdrow\u0105 presj\u0119 na wszystkich pozosta\u0142ych, jest potrzebny szczeg\u00f3lnie.<\/p>\n\n\n\n Rola takich drapie\u017cnik\u00f3w jest dla utrzymania delikatnej r\u00f3wnowagi biologicznej nie do przecenienia. Ich obecno\u015b\u0107 reguluje liczb\u0119 zwierz\u0105t ro\u015blino\u017cernych, co wp\u0142ywa bezpo\u015brednio na rozw\u00f3j i rodzaj wyst\u0119puj\u0105cej w danym regionie ro\u015blinno\u015bci. Wp\u0142ywa tak\u017ce – a to, jak zaraz sobie powiemy bardzo wa\u017cne – na liczb\u0119 mniejszych drapie\u017cnik\u00f3w (mesopredators<\/em>), kt\u00f3rymi drapie\u017cniki wy\u017cszego rz\u0119du tak\u017ce mog\u0105 si\u0119 \u017cywi\u0107 lub po prostu ostro rywalizowa\u0107 z nimi o po\u017cywienie. Usuni\u0119cie jednego drapie\u017cnika, czy wprowadzenie nowego powoduje nierzadko dramatyczn\u0105, kaskadow\u0105 zmian\u0119 w ekosystemie.<\/p>\n\n\n\n Aby uzmys\u0142owi\u0107 sobie, co mo\u017ce si\u0119 sta\u0107 w wyniku zaszkodzenia interesom drapie\u017cnika szczytowego, przywo\u0142ajmy funkcjonuj\u0105ce w biologii poj\u0119cie „uwolnienia drapie\u017cnika \u015bredniego poziomu” (mesopredator release<\/em>). Je\u015bli w danym \u015brodowisku zabraknie du\u017cego drapie\u017cnika Alfa, najcz\u0119\u015bciej w wyniku dzia\u0142ania cz\u0142owieka, prowadzi to do natychmiastowego wzrostu liczebno\u015bci drapie\u017cnik\u00f3w \u015bredniego szczebla, kt\u00f3re z kolei szybko usuwaj\u0105 ze \u015brodowiska zwierz\u0119ta znajduj\u0105ce si\u0119 ni\u017cej w hierarchii – nierzadko doprowadzaj\u0105c do ich wygini\u0119cia, szczeg\u00f3lnie w zamkni\u0119tych ekosystemach (jak na przyk\u0142ad wyspy). R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 biologiczna zostaje natychmiast zaburzona, a ca\u0142y lokalny ekosystem mo\u017ce ulec zag\u0142adzie.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0119sto powo\u0142ywanym przyk\u0142adem jest spadek liczebno\u015bci drapie\u017cnik\u00f3w Alfa – pumy p\u0142owej (Puma concolor<\/em>) oraz wilk\u00f3w szarych (Canis lupus<\/em>) w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej w XX wieku, w wyniku zbyt intensywnej gospodarki le\u015bnej, rozwoju rolnictwa i hodowli i t\u0119pienia tych zwierz\u0105t przez ludzi. Prowadzi\u0142o to do nieproporcjonalnego wzrostu populacji kojot\u00f3w (Canis latrans<\/em>), lis\u00f3w (Vulpes vulpes<\/em>) czy szop\u00f3w (Procyon lotor<\/em>), kt\u00f3re z kolei wywiera\u0142y zbyt du\u017c\u0105 presj\u0119 na mniejsze zwierz\u0119ta, prowadz\u0105c do znacznej redukcji ich populacji i bezpowrotnego wygini\u0119cia wielu gatunk\u00f3w – na przyk\u0142ad ptak\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Podobne zjawisko obserwowano w Afryce, gdzie ograniczenie liczebno\u015bci lampart\u00f3w (Panthera pardus<\/em>) doprowadzi\u0142o do niekontrolowanego wzrostu liczby ma\u0142p, jak pawiany (Papio sphinx<\/em>), kt\u00f3re wchodz\u0105 w nierzadko agresywne konflikty z lud\u017ami.<\/p>\n\n\n\n Ta sama historia dotyczy wp\u0142ywu przemys\u0142u wielorybniczego na morski ekosystem. Intensywne polowania na kaszaloty (Physeter macrocephalus<\/em>), kt\u00f3re opisuj\u0119 we wpisie „Polowanie na Lewiatana”<\/strong>, przyczyni\u0142y si\u0119 w ci\u0105gu ostatnich 150 lat do ogromnego wzrostu liczebno\u015bci drapie\u017cnych bezkr\u0119gowc\u00f3w, na kt\u00f3re ssaki te polowa\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Z naszego w\u0142asnego podw\u00f3rka znamy na szcz\u0119\u015bcie tak\u017ce proces odwrotny – przywr\u00f3cenie obecno\u015bci wilk\u00f3w powoduje natychmiastow\u0105 zmian\u0119 zachowa\u0144 du\u017cych ro\u015blino\u017cerc\u00f3w – jak \u0142osie, jelenie i sarny, kt\u00f3re zaczynaj\u0105 unika\u0107 otwartych przestrzeni, a miejscu, gdzie wcze\u015bniej intensywnie \u017cerowa\u0142y, zaczyna odradza\u0107 si\u0119 bujna ro\u015blinno\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n Na prze\u0142omie XIX i XX wieku na terenie dzisiejszego Nepalu i Indii zasz\u0142y w\u0142a\u015bnie zmiany takiego kalibru, kt\u00f3re spowodowa\u0142y dramatyczny wp\u0142yw na istniej\u0105cy w tym miejscu od tysi\u0119cy lat ekosystem. Brytyjczycy w Zjednoczonych Prowincjach (United Provinces of British India<\/em>) w dolinie g\u00f3rnego Gangesu oraz dynastia Rana w zachodnim Nepalu doprowadzili wsp\u00f3lnie – poprzez niekontrolowane wycinanie drzew, nieharmonijn\u0105 polityk\u0119 rolnicz\u0105 oraz rabunkowe \u0142owiectwo – do ekologicznej katastrofy. W wyniku wycinania las\u00f3w, odbierania teren\u00f3w \u0142owieckich i zabijania zwierzyny \u0142ownej, na tygrysy – drapie\u017cniki na szczycie hierarchii – zosta\u0142a wywarta presja o takiej magnitudzie, \u017ce musia\u0142a ona znale\u017a\u0107 tragiczne uj\u015bcie. Opowie\u015b\u0107 o Tygrysie z Champawat dobrze to ilustruje.<\/p>\n\n\n\n Tygrys jest zwierz\u0119ciem terytorialnym. Samce zajmuj\u0105 terytoria o powierzchni conajmniej 100 km\u00b2 – wi\u0119cej ni\u017c mo\u017ce zapewni\u0107 przeci\u0119tny rezerwat. Samice – niewiele mniejsze. I obie grupy zaciekle ich broni\u0105. Tygrysy, w przeciwie\u0144stwie do lw\u00f3w, nigdy nie nauczy\u0142y si\u0119, \u017ce kooperacja stadna mo\u017ce przynie\u015b\u0107 jakiekolwiek korzy\u015bci. Kiedy znajd\u0105 odpowiednie dla siebie terytorium, to wyj\u0105wszy okres godowy i wychowania m\u0142odych s\u0105 bardzo niech\u0119tne, aby si\u0119 nim z kimkolwiek dzieli\u0107. Pozostaj\u0105 samotnikami.<\/p>\n\n\n\n Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, tygrysy walcz\u0105 o sw\u00f3j teren z\u0119bami i pazurami. Kto przegra walk\u0119 musi odej\u015b\u0107. A je\u015bli nie ma ju\u017c gdzie odej\u015b\u0107, musi pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zaryzykowa\u0107 i wyj\u015b\u0107 z cienia. I spotka\u0107 si\u0119 na otwartej przestrzeni z cz\u0142owiekiem, kt\u00f3rego normalnie unika. A w konfrontacji jeden na jednego nie mamy z tygrysem wi\u0119kszych szans.<\/p>\n\n\n\n By\u0107 zaatakowanym przez tygrysa to najcz\u0119\u015bciej pa\u015b\u0107 ofiar\u0105 jego samoobrony. Je\u015bli tygrysia matka zostanie zaskoczona ze szczeni\u0119tami lub ranny tygrys zostanie zap\u0119dzony do naro\u017cnika – zaatakuje. Jak wygl\u0105da atak tygrysa? Dobre wyobra\u017cenie daje dost\u0119pny w Internecie film, kt\u00f3ry dokumentuje takie zdarzenie w Parku Narodowym Kaziranga w 2004 roku. Uzbrojeni stra\u017cnicy parku jad\u0105 na s\u0142oniach w poszukiwaniu osobnika, kt\u00f3ry zapu\u015bci\u0142 si\u0119 poza granice rezerwatu i zacz\u0105\u0142 polowa\u0107 na byd\u0142o. Tropiony tygrys pojawia si\u0119 nagle, niewiadomo sk\u0105d i z niezwyk\u0142\u0105 szybko\u015bci\u0105 i si\u0142\u0105 wyskakuje na wysoko\u015b\u0107 g\u0142owy s\u0142onia (czyli 3 metry w g\u00f3r\u0119) i pot\u0119\u017cnym ciosem rani jednego z prze\u015bladowc\u00f3w, urywaj\u0105c mu trzy palce.<\/p>\n\n\n\n Drugi przypadek – to sta\u0107 si\u0119 zwierzyn\u0105 \u0142own\u0105. To mo\u017ce z kolei zdarzy\u0107 si\u0119 tylko w\u00f3wczas, gdy tygrys zostanie z jakiego\u015b powodu zmuszony, aby pokona\u0107 sw\u00f3j wrodzony strach przed lud\u017ami. Takim powodem mo\u017ce by\u0107, jak ju\u017c stwierdzili\u015bmy, utrata terytorium. A istnieje oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tym, co tygrys na co dzie\u0144 robi, a do czego jest zdolny, je\u015bli zostanie do tego zmuszony. Na przyk\u0142ad gdy jest dodatkowo chory lub okaleczony.<\/p>\n\n\n\n G\u0142\u00f3wna bro\u0144 tygrysa to k\u0142y d\u0142ugie na na ponad 7 centymetr\u00f3w, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 mu skutecznie polowa\u0107 na zwierz\u0119ta nawet pi\u0119\u0107 razy ci\u0119\u017csze od siebie – jak wa\u017c\u0105cy p\u00f3\u0142tora tony baw\u00f3\u0142 Gaur (Bos gaurus<\/em>), najwi\u0119kszy przedstawiciel dzikiego byd\u0142a na \u015bwiecie. Wyobra\u017a sobie, jakiej si\u0142y potrzeba, aby powali\u0107 tak umi\u0119\u015bnione i masywne zwierz\u0119. Podpowiedzie\u0107 nale\u017cy, \u017ce si\u0142a szcz\u0119k tygrysa to oko\u0142o tysi\u0105c funt\u00f3w na cal kwadratowy (73 kg na cm2<\/sup>). Czyli 4-krotnie wi\u0119ksza ni\u017c u najsilniejszego Pit Bull Terriera. Utrata, czy uszkodzenie z\u0119b\u00f3w jest zatem najpowa\u017cniejsz\u0105 kontuzj\u0105, jaka mo\u017ce spotka\u0107 tygrysa.<\/p>\n\n\n\n Czyli okre\u015blili\u015bmy ju\u017c kr\u0105g potencjalnych sprawc\u00f3w – utrata terenu \u0142owieckiego, zabijanie naturalnych ofiar tygrys\u00f3w, okaleczenie lub wrodzona wada osobnicza. Wszystkie te elementy pozostaj\u0105 – jak si\u0119 zaraz przekonamy – aktualne w historii Tygrysa z Champawat. I wyja\u015bniaj\u0105, czemu on – i wielu jemu podobnych – sta\u0142o si\u0119 w XIX i XX wieku zdeklarowanymi ludojadami.<\/p>\n\n\n\n Tygrysy maj\u0105 d\u0142ug\u0105 histori\u0119. Pochodz\u0105 od niewielkich zwierz\u0105t przypominaj\u0105cych dzisiejsze \u0142asice – tzw. Miacidae<\/em>, \u017cyj\u0105cych w lasach Europy i Azji ju\u017c 62 miliony lat temu. Oko\u0142o 20 milion\u00f3w lat temu cz\u0119\u015b\u0107 z nich wyewoluowa\u0142a w kierunku dzisiejszych psowatych (Canidae<\/em>), a cz\u0119\u015b\u0107 w kotowate (Felidae<\/em>). W tym kontek\u015bcie dobra, cho\u0107 nieco szorstka komitywa, w jakiej nierzadko \u017cyj\u0105 udomowione psy i koty nie powinna dziwi\u0107 – maj\u0105 w ko\u0144cu wsp\u00f3lnych przodk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Kotowate dzieli\u0142y si\u0119 na pantery (Pantherinae<\/em>), koty (Felinae<\/em>) i wymar\u0142e ju\u017c machajrodony (Machirodontinae<\/em>). O tych trzecich na pewno jednak s\u0142ysza\u0142e\u015b, a przynajmniej o ich najbardziej znanych przedstawicielach – Smilodonach<\/em>, kt\u00f3re wa\u017cy\u0142y 400 kilogram\u00f3w, ich przypominaj\u0105ce szable z\u0119by mia\u0142y do 30 centymetr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci i kt\u00f3re by\u0142y w stanie upolowa\u0107 mamuta. Oko\u0142o 10 tysi\u0119cy lat temu wi\u0119kszo\u015b\u0107 megafauny, w tym mamuty w\u0142a\u015bnie, zosta\u0142a niestety przetrzebiona przez cz\u0142owieka, a wraz z nimi wygin\u0119\u0142y tak\u017ce \u017cywi\u0105ce si\u0119 ni\u0105 drapie\u017cniki. Tak wskutek dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka wygin\u0105\u0142 mityczny tygrys szabloz\u0119bny. I nie by\u0142 ostatni.<\/p>\n\n\n\n Dzisiejsze tygrysy od zawsze mieszka\u0142y w Azji, gdzie pojawi\u0142y si\u0119 po raz pierwszy oko\u0142o 2 milion\u00f3w lat temu i wkr\u00f3tce \u017cy\u0142o ich tam co najmniej kilkaset tysi\u0119cy. Do czasu pojawienia si\u0119 cz\u0142owieka – szczeg\u00f3lnie bia\u0142ego cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n A\u017c trzy gatunki – tygrys balijski (Panthera tigris balica<\/em>), tygrys jawajski (Panthera tigris sondaica<\/em>) i tygrys kaspijski (Panthera tigris virgata<\/em>) wygin\u0119\u0142y w samym tylko XX wieku – w wyniku niszczenia ich \u015brodowiska naturalnego i polowania na nie lub na du\u017c\u0105 zwierzyn\u0119, b\u0119d\u0105c\u0105 ich g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em po\u017cywienia.<\/p>\n\n\n\n Tygrys syberyjski lub amurski (anthera tigris altaica<\/em>), uwa\u017camy za najwi\u0119kszego przedstawiciela gatunku, by\u0142 ju\u017c bardzo bliski wygini\u0119cia. W latach 40-tych XX wieku liczebno\u015b\u0107 tych tygrys\u00f3w zmniejszy\u0142a si\u0119 do zaledwie 20-30 sztuk. Obecnie populacja odradza si\u0119, cho\u0107 usuni\u0119cie z puli genetycznej najwi\u0119kszych osobnik\u00f3w, na kt\u00f3re polowano jako \u0142owieckie trofea, przyczyni\u0142a si\u0119 do trwa\u0142ego spadku ich wielko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n A je\u015bli chodzi o kr\u00f3la tygrys\u00f3w, czyli tygrysa bengalskiego, to kiedy pod koniec XIX wieku Rudyard Kipling<\/strong> pisa\u0142 „Ksi\u0119g\u0119 D\u017cungli” (The Jungle Book<\/em>)<\/strong> w Indiach \u017cy\u0142o ich oko\u0142o 100 tysi\u0119cy. W 1971 roku, kiedy podj\u0119to pierwsze powa\u017cne kroki w celu ich ochrony, ich liczebno\u015b\u0107 spad\u0142a ju\u017c do zaledwie 1.800 osobnik\u00f3w. Oznacza to spadek populacji o ponad 98 procent.<\/p>\n\n\n\n Polowania na tygrysy by\u0142y ulubion\u0105 rozrywk\u0105 kolonialnych w\u0142adz Indii – mia\u0142y podkre\u015bla\u0107 si\u0142\u0119 Imperium, jego bogactwo i maczyzm jego elit. Ich wzorem szli zafascynowani bia\u0142ymi Sahibami lokalni maharad\u017cowie oraz dynastia Rana w Nepalu. Ob\u0142awy liczy\u0142y nierzadko 30, a nawet 40 s\u0142oni. To nie by\u0142a r\u00f3wna walka. Szacuje si\u0119, \u017ce w latach 1875-1925 zabito w ten spos\u00f3b w Indiach i Nepalu ponad 80 tysi\u0119cy tygrys\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re nazwiska \u0142owc\u00f3w i ich „osi\u0105gni\u0119\u0107” s\u0105 znane. William Rice zabi\u0142 158 tygrys\u00f3w w 4 lata. Pu\u0142kownik Geoffrey Nightingale – ponad 300. A George Yule, zapalony my\u015bliwy z po\u0142owy XIX wieku, przesta\u0142 liczy\u0107 przy 400. Kr\u00f3l Jerzy V, dziadek obecnie panuj\u0105cej w Wielkiej Brytanii El\u017cbiety II, \u015bwi\u0119tuj\u0105c sw\u0105 koronacj\u0119 w 1911 roku zabi\u0142 w Indiach 39 tygrys\u00f3w w 10 dni. A do tego 18 nosoro\u017cc\u00f3w i 4 nied\u017awiedzie. To by\u0142o jak sport dla prominent\u00f3w. Krwawy sport. Big-game hunt<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Zabicie tygrysa by\u0142o tak\u017ce tradycyjnie wa\u017cnym rytua\u0142em przej\u015bcia w doros\u0142o\u015b\u0107 dla m\u0142odych hinduskich ksi\u0105\u017c\u0105t (bagh shikar<\/em>), cho\u0107 nie by\u0142a to uroczysto\u015b\u0107 na tyle cz\u0119sta, aby dor\u00f3wna\u0107 przemys\u0142owo-sportowemu zaci\u0119ciu Brytyjczyk\u00f3w. Niekt\u00f3rzy lokalni arystokraci szli jednak dalej i z duchem czas\u00f3w – maharad\u017ca Umed Singh II kaza\u0142 na przyk\u0142ad zmodyfikowa\u0107 swojego czerwonego Rolls-Royce’a Phantom’a<\/em> z 1925 roku do cel\u00f3w safari i \u0142ow\u00f3w na tygrysy – w tym wyposa\u017cy\u0107 go w wielki szperacz i karabin maszynowy. <\/p>\n\n\n\n Najwi\u0119kszy upolowany okaz tygrysa bengalskiego z odmiany zwanej kr\u00f3lewsk\u0105 (Royal Bengal tiger<\/em>) wa\u017cy\u0142 prawie 860 funt\u00f3w (390 kg), mierzy\u0142 11 st\u00f3p (330 cm), a na swoj\u0105 ostatni\u0105 kolacj\u0119 spo\u017cy\u0142 doros\u0142ego wo\u0142a domowego (Bubalus bubalis<\/em>), kt\u00f3rego zaci\u0105gn\u0105\u0142 do lasu wraz z 80 funtowym g\u0142azem, do kt\u00f3rego nieszcz\u0119sne zwierze by\u0142o przywi\u0105zane. Zobaczycie go dzi\u015b w Museum Historii Naturalnej (Smithsonian National Museum of Natural History<\/em>) w Waszyngtonie.<\/p>\n\n\n\n Tygrysy to niezwyk\u0142e zwierz\u0119ta i dop\u00f3ki istniej\u0105 pozostaj\u0105 bardzo szybkie, bardzo zwinne, bardzo silne i bardzo inteligentne. Tygrys bengalski w kr\u00f3tkim sprincie rozwija pr\u0119dko\u015b\u0107 40 mil na godzin\u0119 (65 km\/h) – trzy razy wi\u0119ksza ni\u017c przeci\u0119tny cz\u0142owiek i niemal r\u00f3wn\u0105 pr\u0119dko\u015bci konia wy\u015bcigowego.<\/p>\n\n\n\n Nie uciekniesz tygrysowi i nie ukryjesz si\u0119 przed nim. Znany jest przypadek z ZOO w San Francisco, gdzie dra\u017cniony przez nietrze\u017awych go\u015bci tygrys najpierw g\u0142adko pokona\u0142 skokiem 11 metrow\u0105 fos\u0119, po czym w furii skoczy\u0142 w g\u00f3r\u0119 na szczyt 4-metrowego ogrodzenia dotkliwie rani\u0105c swoich prze\u015bladowc\u00f3w. A by\u0142 to tylko tygrys \u017cyj\u0105cy w niewoli, kt\u00f3ry co najmniej odwyk\u0142 od si\u0142owego polowania. Wyobra\u017a sobie wynik spotkania z dzikim okazem w najwy\u017cszej bojowej formie.<\/p>\n\n\n\n A co do inteligencji – znane s\u0105 przyk\u0142ady udawania przez tygrysy odg\u0142os\u00f3w wydawanych przez inne zwierz\u0119ta w celu ich zwabienia. Tygrys jest zatem maszyn\u0105 do zabijania, rezultatem milion\u00f3w lat ewolucji.<\/p>\n\n\n\n Tygrys jest oczywi\u015bcie mi\u0119so\u017cerny – zjada ponad 20 kilogram\u00f3w mi\u0119sa na jedno posiedzenie. A kiedy jest g\u0142odny po\u017cywi si\u0119 wszystkim. Poza du\u017cymi ro\u015blino\u017cercami zapoluje tak\u017ce na inne drapie\u017cniki – jak wilki, a nawet na imponuj\u0105ce gady, jak pot\u0119\u017cne krokodyle r\u00f3\u017ca\u0144cowe (Crocodylus porosus<\/em>), czy pytony (nomen omen<\/em>) tygrysie (Python molurus<\/em>). Tygrysy poluj\u0105 nawet na leopardy hinduskie (Panthera pardus<\/em> fusca<\/em>) – inne regionalne wielkie koty, kt\u00f3re s\u0105 przecie\u017c pierwszorz\u0119dnymi drapie\u017cnikami same w sobie. Nawet s\u0142onie (Elephas maximus<\/em>) i nosoro\u017cce indyjskie (Rhinoceros unicornis<\/em>), kt\u00f3re generalnie nie maj\u0105 naturalnych wrog\u00f3w mog\u0105, je\u015bli s\u0105 nieostro\u017cne, sta\u0107 si\u0119 ich ofiar\u0105. Nosoro\u017cec wa\u017cy przy tym 3 tony, a s\u0142o\u0144 nawet ponad 5.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi z kolei o polowania na ludzi, to badania wskazuj\u0105, \u017ce ponad 60 procent udokumentowanych atak\u00f3w tygrys\u00f3w mia\u0142o miejsce na obszarach, gdzie dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka przyczyni\u0142a si\u0119 do zmniejszenia powierzchni las\u00f3w i dost\u0119pnej zwierzyny \u0142ownej. Nie zaskakuje nas to, prawda? I jak si\u0119 okazuje schemat zdarze\u0144 by\u0142 niemal niezmienny – tygrys ludojad okazywa\u0142 si\u0119 drapie\u017cnikiem ze zdewastowanego przez cz\u0142owieka habitatu. I zawsze by\u0142 w jaki\u015b os\u00f3b fizycznie ranny lub okaleczony. <\/p>\n\n\n\n Rozwi\u0105\u017cmy zatem w ko\u0144cu t\u0119 zagadk\u0119 – w wyniku opisanego tu nieudanego polowania Tygrys z Champawat straci\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 z\u0119b\u00f3w. W tym dwa ze swoich kluczowych k\u0142\u00f3w – po prawej stronie g\u0142owy. Nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c efektywnie polowa\u0107 na du\u017c\u0105 zwierzyn\u0119, ani broni\u0107 swojego terytorium przed innymi tygrysami. A to zmusi\u0142o go do podj\u0119cia nadzwyczajnych \u015brodk\u00f3w, aby prze\u017cy\u0107. Musia\u0142 znale\u017a\u0107 swoje nowe terytorium \u0142owieckie. I now\u0105, mo\u017ce mniej kaloryczn\u0105, ale \u0142atwiejsz\u0105 zdobycz.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107, \u017ce g\u0142odny i okaleczony tygrys z Champawat natkn\u0105\u0142 si\u0119 na cz\u0142owieka jeszcze w zielonych dolinach Nepalu (terai<\/em>). Pierwsze spotkanie by\u0142o zapewne przypadkowe. Ale jego wynik \u0142atwy do przewidzenia.<\/p>\n\n\n\n Tygrys je\u015bli atakuje cz\u0142owieka to tak, jakby atakowa\u0142 dzik\u0105 zwierzyn\u0119. Podkrada si\u0119 nisko przy ziemi. Atakuje z boku lub od ty\u0142u, z og\u0142uszaj\u0105cym i parali\u017cuj\u0105cym rykiem. Tygrys, w zale\u017cno\u015bci od wielko\u015bci ofiary, albo \u0142amie jej kark, albo j\u0105 dusi. My, z racji swoich niewielkich rozmiar\u00f3w, zaliczamy si\u0119 do tej pierwszej kategorii. Pierwsza ludzka ofiara zosta\u0142a zabita w ten spos\u00f3b w 1898 lub 1899 roku<\/p>\n\n\n\n G\u0142odny i bezdomny Tygrys z Champawat zabi\u0142 zatem i zjad\u0142 swojego pierwszego cz\u0142owieka i okaza\u0142o si\u0119 to bardzo proste. Niewyobra\u017calnie wr\u0119cz proste, maj\u0105c na uwadze okaleczenie, kt\u00f3re ostatnio tak bardzo utrudnia\u0142o mu \u017cycie. W inteligentnej g\u0142owie tygrysa musia\u0142a pojawi\u0107 si\u0119 w\u00f3wczas prze\u0142omowa my\u015bl. I odt\u0105d zamieszkane przez ludzi wioski na obszarze terai<\/em>, a potem okolice miasta Champawat przesta\u0142y ju\u017c by\u0107 miejscem, kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142o si\u0119 ba\u0107. Sta\u0142y si\u0119 terenem \u0142owieckim<\/p>\n\n\n\n Tygrys z Champawat zabi\u0142 200 os\u00f3b w Nepalu i kolejnych 236 w Indiach. Wed\u0142ug obrazowego por\u00f3wnania, kt\u00f3re pada w doskona\u0142ej ksi\u0105\u017cce Dane Huckelbridge – No Beast so Fierce<\/em>: The Terrifying True Story of the Champawat Tiger, the Deadliest Animal in History<\/em><\/strong> (brak polskiego wydania) – to tak, jakby jeden Tygrys z Champawat zjad\u0142 ca\u0142\u0105 koszykarsk\u0105 lig\u0119 NBA. Istniej\u0105 oczywi\u015bcie dyskusje, czy liczba ta jest prawdziwa. Jednak tak\u0105 w\u0142a\u015bnie podaje drugi bohater naszej historii – Jim Corbett, jako potwierdzon\u0105 urz\u0119dowo przez brytyjskie w\u0142adze kolonialne.<\/p>\n\n\n\n Bezduszna matematyka zdaje si\u0119 zreszt\u0105 przemawia\u0107 na korzy\u015b\u0107 wiarygodno\u015bci tej historii. Tygrys musi zje\u015b\u0107 oko\u0142o 60 kilogram\u00f3w mi\u0119sa tygodniowo, aby prze\u017cy\u0107. Jeden cz\u0142owiek o tej masie w ci\u0105gu tygodnia da\u0142by 52 osoby rocznie i oko\u0142o 416 do 468 w okresie 8-9 lat, kiedy tygrys ten terroryzowa\u0142 region. Nie jest to zatem historia pozbawiona prawdopodobie\u0144stwa. I nie by\u0142a jedyn\u0105 podobn\u0105 na przestrzeni dziej\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c w XII wieku na terenie Anglii dochodzi\u0142o do atak\u00f3w wilk\u00f3w na ludzi w wyniku wycinania las\u00f3w, w tym legendarnego Lasu Sherwood. W XVI wieku w Szkocji wilki sta\u0142y si\u0119 tak agresywne wobec ludzi i zwierz\u0105t gospodarskich, \u017ce wzd\u0142u\u017c dr\u00f3g budowano w regularnych odst\u0119pach schronienia dla podr\u00f3\u017cnych. G\u0142odne wilki w desperacji wykopywa\u0142y nawet zmar\u0142ych z grob\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W latach 1764-1767 we Francji grasowa\u0142 wilk albo, jak twierdz\u0105 niekt\u00f3rzy, krzy\u017c\u00f3wka wilka z psem, czy nawet ogromna, sprowadzona tu afryka\u0144ska hiena (nie wiemy do dzi\u015b dok\u0142adnie, co ka\u017ce zaliczy\u0107 tego osobnika do tzw. kryptyd) – znany jako „Bestia z G\u00e9vaudan” (La b\u00eate du G\u00e9vaudan<\/em>). Zabi\u0142 113 os\u00f3b, zanim zosta\u0142 wytropiony i po\u0142o\u017cony martwym przez lokalnego my\u015bliwego Jean Chastela. Francuski film z 2001 roku Braterstwo wilk\u00f3w” (Le Pacte des loups<\/em>) sugeruje, \u017ce za atakami wytresowanego zwierz\u0119cia sta\u0142 spisek miejscowych prominent\u00f3w. Teorii spiskowych wok\u00f3\u0142 tych wydarze\u0144, z uwagi na ich niewyja\u015bnionych charakter, jest zreszt\u0105 wyj\u0105tkowo du\u017co.<\/p>\n\n\n\n Drugi przypadek jest bardziej jednoznaczny i r\u00f3wnie\u017c doczeka\u0142 si\u0119 filmowej ekranizacji. W 1898 roku dwa bezgrzywe samce lw\u00f3w, znane jako „Lwy z Tsavo”, zabi\u0142y w kr\u00f3tkim czasie 135 robotnik\u00f3w pracuj\u0105cych przy budowie mostu kolejowego w Kenii. Opisane w ksi\u0105\u017cce in\u017cyniera tej budowy Johna Henry’ego Pattersona – „Ludojady z Tsavo”\u00a0(The Man-Eaters of Tsavo<\/em>)<\/strong> sta\u0142y si\u0119 p\u00f3\u017aniej bohaterami filmu z 1996 roku „Duch i Mrok”(The Ghost and the Darkness<\/em>)<\/strong>. Obecnie ich wypchane cia\u0142a stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 atrakcj\u0119 Muzeum Historii Naturalnej w Chicago (Field Museum<\/em>). Jeden z nich mia\u0142 uszkodzone z\u0119by, co stanowi dla nas znajomy schemat.<\/p>\n\n\n\n Warto doda\u0107, \u017ce do dzi\u015b odmiana bezgrzywych lw\u00f3w \u017cyj\u0105cych w Kenii uchodzi za najbardziej niebezpieczn\u0105 i odpowiadaj\u0105c\u0105 za zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 atak\u00f3w na ludzi i ich udomowiony inwentarz. Brak grzyw ma jakoby \u015bwiadczy\u0107 o wysokim poziomie testosteronu i zwi\u0105zanej z tym agresji.<\/p>\n\n\n\n W 1916 roku wybrze\u017ce New Jersey w USA terroryzowa\u0142 przez chwil\u0119 rekin – \u017car\u0142acz bia\u0142y (Carcharodon carcharias<\/em>), kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 potem inspiracj\u0105 dla „Szcz\u0119k” (Jaws<\/em>)<\/strong> Stevena Spielberga z 1975 roku. Zabi\u0142 4 osoby w dwa tygodnie, a jedn\u0105 powa\u017cnie rani\u0142. By\u0142 to tak\u017ce jeden ze znanych przyk\u0142ad\u00f3w paniki rozprzestrzenianej za po\u015brednictwem prasy.<\/p>\n\n\n\n Podobno ogromny, stary i na pewno \u017cyj\u0105cy jeszcze do niedawna krokodyl nilowy (Crocodylus niloticus<\/em>) o imieniu Gustaw (Gustave<\/em>) z Burundi zabi\u0142 w ci\u0105gu swojego \u017cycia 300 os\u00f3b i do dzi\u015b pozostaje znanym postrachem okolicy, cho\u0107 od paru lat go nie widziano. By\u0107 mo\u017ce pog\u0142oski o jego \u015bmierci s\u0105 przedwczesne, poniewa\u017c krokodyle potrafi\u0105 przetrwa\u0107 bez aktywno\u015bci i jedzenia bardzo d\u0142ugo.<\/p>\n\n\n\n W ka\u017cdej z tej historii mamy do czynienia ze zwierz\u0119ciem, kt\u00f3re z jakiego\u015b powodu obraca si\u0119 przeciw ludziom. Mo\u017cemy nie by\u0107 ulubionym daniem \u017cadnego z nich, ale przychodzi moment, gdy zaczyna ono niebezpiecznie zwraca\u0107 na nas uwag\u0119 i z\u0142owrogo \u0142ypa\u0107 w nasz\u0105 stron\u0119. W ko\u0144cu tak\u017ce jeste\u015bmy zrobieni z jadalnego dla drapie\u017cnika mi\u0119sa.<\/p>\n\n\n\n Kolonializm i eksploatacja natury mia\u0142y, jak si\u0119 rzek\u0142o, swoje tragiczne skutki. By\u0107 mo\u017ce to z\u0142y strza\u0142 przekszta\u0142ci\u0142 Tygrysa z Champawat w ludojada. Ale, jak wskaza\u0142em, r\u00f3wnie dobrze by\u0142a to rabunkowa gospodarka i ekologiczna katastrofa, jak\u0105 sprowadzono na ten region. A je\u015bli by\u0142a to katastrofa, to w ka\u017cdym aspekcie spowodowana przez ludzi.<\/p>\n\n\n\n I trzeba by\u0142o r\u00f3wnie\u017c cz\u0142owieka, aby histori\u0119 Tygrysa z Champawat zako\u0144czy\u0107.<\/p>\n\n\n\n Jim Corbett by\u0142 \u0142owc\u0105, kt\u00f3ry w latach swojej \u015bwietno\u015bci polowa\u0142 na du\u017ce zwierz\u0119ta ku uciesze swoich arystokratycznych, imperialnych sponsor\u00f3w. Ale oddajmy mu sprawiedliwo\u015b\u0107 – du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 tak\u017ce jako najwi\u0119kszy ambasador tygrys\u00f3w i zwolennik ich sprawy. Jako syn pocztowca z Irlandii sam dobrze wiedzia\u0142, co to znaczy \u017cy\u0107 w kraju skolonizowanym – przez tych samych ludzi, dla kt\u00f3rych ca\u0142e \u017cycie pracowa\u0142. Nigdy nie straci\u0142 w\u0142a\u015bciwej perspektywy. Do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142 synem ziemi indyjskiej. I dzieckiem natury.<\/p>\n\n\n\n Corbett us\u0142ysza\u0142 po raz pierwszy o Tygrysie z Champawat w 1903 roku. Nie by\u0142 jeszcze w\u00f3wczas znanym tropicielem ludojad\u00f3w i odznaczonym Cz\u0142onkiem Imperium Indyjskiego (Order of the Indian Empire<\/em>). By\u0142 zwyk\u0142ym pracownikiem indyjskiej kolei, drobnym urz\u0119dnikiem, sympatycznym i lubianym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry mia\u0142 w sobie ciekawo\u015b\u0107 odkrywcy. Ale w lesie, jako \u0142owca, zawsze by\u0142 niezr\u00f3wnany. Przez ca\u0142e \u017cycie gromadzi\u0142 wiedz\u0119 na temat zwierz\u0105t, ich zwyczaj\u00f3w oraz technik \u0142owieckich. Ju\u017c jako m\u0142ody cz\u0142owiek sp\u0119dzi\u0142 wiele dni podr\u00f3\u017cuj\u0105c przez d\u017cungl\u0119, \u015bpi\u0105c pod go\u0142ym niebem, obserwuj\u0105c zwierz\u0119ta i rozmawiaj\u0105c z lokalnymi lud\u017ami. Instynktownie zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, jak wa\u017cne s\u0105 tygrysy dla utrzymania biologicznej r\u00f3wnowagi. A opowie\u015b\u0107 o Tygrysie z Champawat pozostaje przecie\u017c histori\u0105 o tym, jak deforestacja, industrializacja i kolonizacja mog\u0105 zaburzy\u0107 delikatn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 ekosystemu. I jakie tragiczne skutki mog\u0105 z tego wynikn\u0105\u0107. Corbett to wszystko przeczuwa\u0142 i przyszed\u0142 czas, gdy wr\u00f3ci\u0142 do tej my\u015bli.<\/p>\n\n\n\n Jim Corbett nigdy nie chcia\u0142 by\u0107 identyfikowany z polowaniami dla sportu, w kt\u00f3rym lubowa\u0142a si\u0119 brytyjska arystokracja. Ani z polowaniem dla trofe\u00f3w, w czym celowali Hindusi. Najtrafniej by\u0142oby chyba powiedzie\u0107, \u017ce Corbett widzia\u0142 polowanie na tygrysa jak swego rodzaju misj\u0119. To, co Rudyard Kipling, nieodrodny syn tamtych czas\u00f3w, okre\u015bli\u0142 jako „Brzemi\u0119 Bia\u0142ego Cz\u0142owieka” (The White Man’s Burden<\/em>) – o czym wspomnia\u0142em we wpisie „50 mil drogi do imperium”<\/strong>. By\u0142a to misja bia\u0142ego Sahiba – obrony miejscowych ludzi przed napadaj\u0105c\u0105 ich besti\u0105. Ludzi, kt\u00f3rych cz\u0119sto zna\u0142 zreszt\u0105 osobi\u015bcie. Corbett mia\u0142 te\u017c nieustanne poczucie obowi\u0105zku i z sumienno\u015bci\u0105, z jak\u0105 wykonywa\u0142 swoj\u0105 prac\u0119 urz\u0119dnika, mia\u0142 wykonywa\u0107 tak\u017ce prac\u0119 \u0142owcy na zlecenie.<\/p>\n\n\n\n A pierwszym jego du\u017cym zleceniem by\u0142 w\u0142a\u015bnie Tygrys z Champawat.<\/p>\n\n\n\n Jim Corbett zabi\u0142 Tygrysa ludojada z Champawat w 1907 roku – po tym, jak zabi\u0142 on 16-letni\u0105 dziewczyn\u0119 z wioski Fungar, niedaleko miasta, od kt\u00f3rego wzi\u0105\u0142 swoj\u0105 nazw\u0119 – Champawat. Tygrys zostawi\u0142 w lesie krwawy \u015blad, kt\u00f3rym \u0142owca m\u00f3g\u0142 pod\u0105\u017cy\u0107 tropi\u0105c go. W pierwszym, samotnym starciu musia\u0142 jeszcze ucieka\u0107 przed tygrysem. Ale w drugim podej\u015bciu, wykonanym we wsp\u00f3\u0142pracy z miejscowymi m\u0119\u017cczyznami, odni\u00f3s\u0142 sukces. To nie by\u0142a kr\u00f3tka i \u0142atwa walka – Corbett strzela\u0142 celnie, cho\u0107 nieskutecznie, dwa razy i musia\u0142 nast\u0119pnie pomaga\u0107 sobie drug\u0105 broni\u0105 – star\u0105 \u0142adowan\u0105 od lufy strzelb\u0105, aby zatrzyma\u0107 szar\u017cuj\u0105c\u0105 na niego tygrysic\u0119. Bez szans na prze\u0142adowanie – czyli bez drugiej szansy. Bestia pad\u0142a ostatecznie nieca\u0142e 6 metr\u00f3w od niego. W gruncie rzeczy by\u0142a to wyr\u00f3wnana walka twarz\u0105 w twarz.<\/p>\n\n\n\n I by\u0142 to tak\u017ce moment, w kt\u00f3rym rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wielka s\u0142awa Jima Corbetta. Szcz\u0119\u015bcie, jak si\u0119 mawia, to w ko\u0144cu okazja, kt\u00f3ra napotyka na przygotowanego (luck is what happens when preparation meets opportunity<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Faktem wartym podkre\u015blenia jest, \u017ce przed Tygrysem z Champawat nie by\u0142o w zasadzie znanych tygrys\u00f3w ludojad\u00f3w w Indiach. Po nim, w wyniku zdarze\u0144 i okoliczno\u015bci powo\u0142anych wy\u017cej, przysz\u0142y jednak kolejne. I to na walce z nimi Jim Corbett zbudowa\u0142 swoj\u0105 legend\u0119. Mia\u0142 by\u0107 odt\u0105d wzywany na pomoc, jak mityczny bohater i zab\u00f3jca potwor\u00f3w, aby jako jedyny poradzi\u0107 sobie z kolejnym drapie\u017cnikiem terroryzuj\u0105cym okolic\u0119. Jim Cornett rozwi\u0105za\u0142 \u0142\u0105cznie 30 takich regionalnych problem\u00f3w z tygrysami i leopardami, kt\u00f3re by\u0142y odpowiedzialnie \u0142\u0105cznie za co najmniej 1.200 ludzkich ofiar.<\/p>\n\n\n\n Wymie\u0144my kilka z najbardziej znanych: Leopard z Panaru (Leopard of Panar<\/em>), zabity w 1910 roku, mia\u0142 by\u0107 mo\u017ce na swoim koncie r\u00f3wnie wiele ofiar, co Tygrys z Champawat. Leopard z Rudraprayag (Leopard of Rudraprayag<\/em>) z 1926 roku zabi\u0142 125 os\u00f3b. Nast\u0119pnie by\u0142y jeszcze mi\u0119dzy innymi: Ludojad z Mohan (Mohan Man-Eater<\/em>) z 1931 roku, Ludojad z Kanda (Kanda Man-Eater<\/em>) z 1933 roku i Ludojad z Chuka (Chuka Man-Eater<\/em>) z 1937 roku.<\/p>\n\n\n\n Jim Corbett<\/strong>, korzystaj\u0105c z rosn\u0105cej s\u0142awy, spisa\u0142 nast\u0119pnie swoje wspomnienia i przygody w ksi\u0105\u017cce „Ludojady z Kumaonu” (Man-Eaters of Kumanom<\/em>)<\/strong> z 1944 roku. Ksi\u0105\u017cka z miejsca sta\u0142a si\u0119 bestsellerem i by\u0142a powszechnie chwalona za jako\u015b\u0107 historii i narracji. Jego kolejnym bestselerami by\u0142y „Lampart ludojad z Rudraprayag” (The Man-eating Leopard of Ruraprayag<\/em>)<\/strong>, My India<\/strong><\/em> i Jungle Lore<\/strong><\/em> (brak polskich wyda\u0144).<\/p>\n\n\n\n I tak jak ka\u017cdy sukces, tak\u017ce ten literacki nie przestawa\u0142 zaskakiwa\u0107 Corbetta – cz\u0142owieka w gruncie rzeczy skromnego i nie\u015bmia\u0142ego. \u0141owca D\u017centelmen (Gentleman Hunter<\/em>), jak go nazywano, z biedy swojego dzieci\u0144stwa, doszed\u0142 do wielkiej s\u0142awy i maj\u0105tku. Sam uwa\u017ca\u0142 si\u0119 natomiast za przypadkowego bohatera.<\/p>\n\n\n\n Ale najwyra\u017aniej z biegiem lat s\u0142awa zab\u00f3jcy tygrys\u00f3w coraz bardziej mu ci\u0105\u017cy\u0142a. Kiedy zaczyna\u0142 swoj\u0105 karier\u0119 \u0142owcy, na terenie Indii wci\u0105\u017c \u017cy\u0142y dziesi\u0105tki tysi\u0119cy tygrys\u00f3w. Kiedy natomiast w latach 30-tych XX wieku pisa\u0142 do przyjaciela, pe\u0142en niepokoju odnotowa\u0142, \u017ce obecnie ich liczba spad\u0142a do zaledwie kilku tysi\u0119cy. Sprawa wymaga\u0142a dzia\u0142ania. A dzia\u0142anie zwi\u0105zane z natur\u0105 Corbett zawsze postrzega\u0142 jako sw\u00f3j obowi\u0105zek. Odt\u0105d po\u015bwieci\u0142 ca\u0142\u0105 swoj\u0105 energi\u0119, znajomosci i s\u0142aw\u0119 dla ochrony tych dzikich zwierz\u0105t. Je\u015bli zabijanie ludojad\u00f3w by\u0142o jego powo\u0142aniem, to ochrona pozosta\u0142ych mia\u0142a by\u0107 jego spu\u015bcizn\u0105. Najstarszy park narodowy w Indiach otwarto z jego inicjatywy w 1936 roku. Pocz\u0105tkowo nosi\u0142 nazw\u0119 Hailey National Park<\/em>. Dzi\u015b to Park Narodowy Jima Corbetta.<\/p>\n\n\n\n Dalsze losy tygrys\u00f3w to ci\u0105g\u0142e ocieranie si\u0119 o zag\u0142ad\u0119. W 1973 roku Indira Ghandi zainicjowa\u0142a w Indiach tzw. Project Tiger<\/em>, kt\u00f3ry do dzi\u015b pozostaje najbardziej kompleksowym w dziedzinie ochrony tygrys\u00f3w. Utworzono 9 rezerwat\u00f3w, zatrudniono stra\u017cnik\u00f3w do ich ochrony i przesiedlono ca\u0142e wioski poza ich obszar. Liczba tygrys\u00f3w zacz\u0119\u0142a szybko rosn\u0105\u0107, dochodz\u0105c do 4.000. Ale ju\u017c w latach 80-tych XX wieku zacz\u0119\u0142a ponownie spada\u0107. Chi\u0144ska moda na leki sporz\u0105dzone z ko\u015bci tygrys\u00f3w doprowadzi\u0142a do kolejnego kryzysu i plagi nielegalnych polowa\u0144 na nie. Ich przysz\u0142o\u015b\u0107 pozostaje niepewna. <\/p>\n\n\n\n Natomiast zgodnie z ostatnim cenzusem sporz\u0105dzonym przez World Wildlife Fund<\/em>, \u015bwiatowa populacja tygrys\u00f3w wzros\u0142a z 3.200 w 2010 roku do 3.890 w 2o16 roku. Tygrysy bengalskie stanowi\u0105 70 procent z nich. Istniej\u0105 nawet du\u017ce parki narodowe, gdzie liczebno\u015b\u0107 tygrys\u00f3w wzros\u0142a w ci\u0105gu kilku lat 5-krotnie. Determinacja i konkretne dzia\u0142ania daj\u0105 rezultaty. Jest nadzieja.<\/p>\n\n\n\n W 1947 roku dekolonizacja Indii na dobre si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a i Corbett musia\u0142 na sta\u0142e opu\u015bci\u0107 sw\u00f3j dom i swoj\u0105 indyjsk\u0105 ojczyzn\u0119. Wyjecha\u0142 do Kenii. Podobno nigdy nie przyzwyczai\u0142 si\u0119 do nowego domu i mia\u0142 osobliwy zwyczaj sypia\u0107 poza nim – w namiocie, blisko lasu. <\/p>\n\n\n\n Jim Corbett zmar\u0142 w 1955 roku. Do ko\u0144ca pozosta\u0142 dzieckiem swoich czas\u00f3w, cz\u0142owiekiem z natury i w pewnym sensie, pomimo ca\u0142ej s\u0142awy i osi\u0105gni\u0119\u0107, outsiderem<\/em>. Cho\u0107 s\u0142awny i znany, zmar\u0142 daleko od swojego prawdziwego domu, wyp\u0119dzony ze swego matecznika przez historyczne przemiany, kt\u00f3rych nie rozumia\u0142 i do kt\u00f3rych nie potrafi\u0142 si\u0119 przystosowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Dok\u0142adnie tak samo, jak Tygrys z Champawat.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Historia nie odnotowa\u0142a dok\u0142adnej daty tego wydarzenia, ani nazwiska sprawcy. Wiemy tylko tyle, \u017ce na prze\u0142omie XIX i XX wieku gdzie\u015b w dystrykcie Kanchapur w Nepalu niedo\u015bwiadczony my\u015bliwy pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0105d. Pr\u00f3bowa\u0142 samotnie zabi\u0107 tygrysa bengalskiego (Panthera tigris tigris). Po pierwsze, by\u0142o to \u015bwi\u0119tokradztwo. Wed\u0142ug wierze\u0144 nepalskiego plemienia Tharu, ka\u017cde polowanie na tygrysa nale\u017ca\u0142o poprzedzi\u0107 rytualn\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":653,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,15,13],"tags":[],"class_list":["post-618","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historie","category-natura","category-zwierzeta"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/618","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=618"}],"version-history":[{"count":59,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/618\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1584,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/618\/revisions\/1584"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/653"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=618"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=618"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=618"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}