Dok\u0142adnie 30 lat, temu dw\u00f3ch robotnik\u00f3w – Anglik Graham Fagg i Francuz Philippe Cozette – poda\u0142o sobie, przy blasku fleszy, r\u0119ce przez \u015bwie\u017co wywiercony otw\u00f3r w pewnym wa\u017cnym tunelu.<\/p>\n\n\n\n
Mija\u0142o ju\u017c oko\u0142o 8,5 tys. lat, od kiedy Wielka Brytania by\u0142a ostatnio naturalnie po\u0142\u0105czona z kontynentem europejskim. Teraz po\u0142\u0105czenie zosta\u0142o w ko\u0144cu przywr\u00f3cone – tyle, \u017ce r\u0119k\u0105 cz\u0142owieka. I pod wod\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b znamy t\u0119 budowl\u0119 pod nazw\u0105 „Eurotunelu”, Le tunnel sous la Manche<\/em>, Channel Tunnel<\/em> lub po prostu Chunnel<\/em>. Jest to jeden z 7 Cud\u00f3w \u015awiata Nowoczesnego, obok m.in. Kana\u0142u Panamskiego (o kt\u00f3rym przeczytasz we wpisie „50 mil drogi do imperium”<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n To tunel kolejowy pod Cie\u015bnin\u0105 Kaleta\u0144sk\u0105 (Pas de Calais<\/em>) lub Cie\u015bnin\u0105 Dover (Strait of Dover<\/em>). W zale\u017cno\u015bci od tego, po kt\u00f3rej stronie si\u0119 znajdziesz, us\u0142yszysz r\u00f3\u017cne nazwy tych samych obiekt\u00f3w geograficznych – kana\u0142 La Manche, kt\u00f3rego powy\u017csza cie\u015bnina jest najw\u0119\u017csz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105, po jego przekroczeniu i znalezieniu si\u0119 po stronie brytyjskiej magicznie zmieni nazw\u0119 na Kana\u0142 Angielski (English Channel<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Kana\u0142 La Manche zawsze by\u0142 wa\u017cny strategicznie, logistycznie i psychologicznie. Oddzielone nim od kontynentu Wyspy Brytyjskie dawa\u0142y tamtejszym mieszka\u0144com komfort splendid isolation<\/em>. Miasta Calais we Francji i Dover w Anglii by\u0142y przy tym dzi\u0119ki niemu na tyle blisko (32 kilometr\u00f3w w linii prostej), aby umo\u017cliwi\u0107 sprawn\u0105 podr\u00f3\u017c statkiem pomi\u0119dzy nimi, a jednocze\u015bnie na tyle daleko, aby skutecznie utrudni\u0107 nieprzemy\u015blan\u0105 inwazj\u0119 wojskow\u0105. Chyba, \u017ce nazywasz si\u0119 Wilhelm Zdobywca i nic o tym nie wiesz. <\/p>\n\n\n\n Jest to te\u017c wa\u017cna droga morska – codziennie z Ba\u0142tyku i Morza P\u00f3\u0142nocnego przep\u0142ywa tu bez ma\u0142a 250 statk\u00f3w w drodze na Atlantyk. Nie licz\u0105c dodatkowego ruchu promowego pomi\u0119dzy Francj\u0105 a Angli\u0105 (lub odwrotnie, wyb\u00f3r perspektywy pozostawiam Tobie).<\/p>\n\n\n\n Przekroczenie kana\u0142u La Manche do pewnego momentu w historii by\u0142o tak\u017ce wa\u017cnym wyczynem sportowym. Jako pierwsi przelecieli nad nim balonem Francuz Jean-Pierre Blanchard i Amerykanin John Jeffries w styczniu 1785 roku. Kolejny Francuz, Louis Bl\u00e9riot, jako pierwszy dokona\u0142 tego samolotem w lipcu 1909 roku.<\/p>\n\n\n\n A pierwszym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry przep\u0142yn\u0105\u0142 kana\u0142 (dla niego angielski) wp\u0142aw, by\u0142 kapitan Matthew Webb w sierpniu 1875 roku. W nieca\u0142e 22 godzin, je\u015bli taki wyczyn by Ci\u0119 kusi\u0142, cho\u0107 przez silne pr\u0105dy Webb musia\u0142 kluczy\u0107 do celu i ostatecznie przep\u0142yn\u0105\u0142 a\u017c 66 kilometr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Plany, czy raczej marzenia, o sztucznym po\u0142\u0105czeniu Francji i Wielkiej Brytanii si\u0119gaj\u0105 pocz\u0105tk\u00f3w XIX wieku, kiedy to francuski in\u017cynier Albert Mathieu po raz pierwszy zaproponowa\u0142 tak odwa\u017cn\u0105 ide\u0119. Ze sztuczn\u0105 wysp\u0105 znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 po\u015brodku, aby „zmieni\u0107 konie”.<\/p>\n\n\n\n Z czasem kopanie tuneli sz\u0142o ludziom coraz lepiej, prawie r\u00f3wnie dobrze co ich planowanie. Pierwsze po\u0142\u0105czenie najstarszej linii metra na \u015bwiecie (w Londynie) otwarto w styczniu 1863 roku. Na kontynencie – w maju 1896 roku w Budapeszcie (Millenniumi F\u00f6ldalatti Vas\u00fat<\/em>). Pomijaj\u0105c fakt, \u017ce stosowan\u0105 tu metod\u0105 odkrywkow\u0105 tunelu pod morzem wybudowa\u0107 by si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b nie da\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Ostatecznie projekt budowy tunelu z prawdziwego zdarzenia pod kana\u0142em La Manche musia\u0142 poczeka\u0107 na drug\u0105 po\u0142ow\u0119 XX wieku. Deski kre\u015blarskie zacz\u0119to zape\u0142nia\u0107 w 1957 roku. W marcu 1986 roku Wielka Brytania i Francja podpisa\u0142y w tej sprawie oficjaln\u0105 umow\u0119 – Traktat z Canterbury (Treaty of Canterbury<\/em>, Trait\u00e9 de Cantorb\u00e9ry<\/em>), kt\u00f3ry wyznacza\u0142 pierwsz\u0105 w historii granic\u0119 mi\u0119dzypa\u0144stwow\u0105 w (nieistniej\u0105cym jeszcze) tunelu. A konkretne prace rozpocz\u0119to r\u00f3wnie\u017c 1 grudnia, ale 1987 roku.<\/p>\n\n\n\n Z zak\u0142adanym bud\u017cetem 5,5 mld funt\u00f3w (w cenach z 1985 roku) by\u0142 to w\u00f3wczas najdro\u017cszy projekt infrastrukturalny wszech czas\u00f3w. Doda\u0107 wypada, \u017ce ostatecznie bud\u017cet ten przekroczono o ponad 80%. Dla por\u00f3wnania – kosztowa\u0142 700 razy wi\u0119cej ni\u017c budowa innego znanego nowoczesnego cudu in\u017cynierii z listy 7 – Golden Gate Bridge<\/em>.<\/p>\n\n\n\n W istocie s\u0105 to trzy tunele, z czego dwa, kolejowe s\u0105 w ci\u0105g\u0142um u\u017cyciu, a trzeci – \u015brodkowy, jest tunelem serwisowym i ewakuacyjnym. Ten \u015brodkowy, poza wa\u017cn\u0105 funkcj\u0105 zapewnienia bezpiecze\u0144stwa podr\u00f3\u017cnym (wypadki si\u0119 tu zdarzaj\u0105), s\u0142u\u017cy tak\u017ce nierzadko r\u00f3\u017cnym wyg\u0142upom. W 2009 roku by\u0142y mistrz \u015bwiata Formu\u0142y 1 John Surtess przejecha\u0142 nim samochodem elektrycznym Ginetta G50 EV, co uczyni\u0142o z niego pierwsz\u0105 osob\u0119, kt\u00f3ra pokona\u0142a tunel samochodem produkcyjnym. Oficjalnie trzyma\u0142 si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cego tam ograniczenia pr\u0119dko\u015bci – 30 mil\/h. Skrupu\u0142\u00f3w takich nie mia\u0142 natomiast kolarz Chris Froome, kt\u00f3ry po zwyci\u0119stwie w Tour de France<\/em> pojecha\u0142 tunelem na rowerze z pr\u0119dko\u015bci\u0105 ponad 40 mil\/h.<\/p>\n\n\n\n D\u0142ugo\u015b\u0107 tunelu to nieca\u0142e 50,5 km. Odnotowa\u0107 nale\u017cy, \u017ce nie jest to najd\u0142u\u017cszy tunel na \u015bwiecie. Najd\u0142u\u017cszym w og\u00f3le jest 170-kilometrowy Akwedukt Delaware (Delaware Aqueduct<\/em>), kt\u00f3ry jednak nie s\u0142u\u017cy do romantycznych podr\u00f3\u017cy, ale do niezawodnego zaopatrywania w wod\u0119 m.in. Nowego Jorku (1,3 mld galon\u00f3w dziennie). Najd\u0142u\u017cszym tunelem komunikacyjnym jest z kolei obecnie 57-kilometrowy Tunel bazowy \u015awi\u0119tego Gotarda (Gotthard-Basistunnel<\/em>) oddany do u\u017cytku w 2016 roku kosztem 11 mld euro. W tej kategorii wy\u017cej ni\u017c Chunnel<\/em> jest jeszcze tylko Tunel Seikan (Seikan tonneru<\/em>) \u0142\u0105cz\u0105cy wyspy Honsiu i Hokkaido w Japonii.<\/p>\n\n\n\n \u017baden nie ma natomiast d\u0142u\u017cszej cz\u0119\u015bci podmorskiej ni\u017c bohater dzisiejszej opowie\u015bci (oko\u0142o 38 km). Rozwa\u017cany w tym miejscu most by\u0142by ta\u0144szy, ale na pewno mniej efektowny.<\/p>\n\n\n\n Eurotunel zosta\u0142 zbudowany przez brytyjsko-francuskie prywatne konsorcjum dzia\u0142aj\u0105ce na pa\u0144stwowej koncesji. W trakcie busy season<\/em> przy budowie pracowa\u0142o 13 tys. robotnik\u00f3w. Anglicy lubi\u0105 podkre\u015bla\u0107, \u017ce w wy\u015bcigu o to, kto wykopie wi\u0119cej (czy dalej) wygrali oni – 1 grudnia 1990 roku robotnicy nie spotkali si\u0119 r\u00f3wno po\u015brodku, ale bardziej po stronie maruder\u00f3w Francuz\u00f3w. Ale nawet ci drudzy wykopali w tym czasie urobek o obj\u0119to\u015bci 5 piramid Cheopsa.<\/p>\n\n\n\n Przeci\u0119tna g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 tunelu to 50 metr\u00f3w pod dnem morza, a najwi\u0119ksza – 75 metr\u00f3w. Przy dr\u0105\u017ceniu pracowa\u0142o 11 wielkich maszyn, wa\u017c\u0105cych \u0142\u0105cznie 12 tys. ton (to wi\u0119cej ni\u017c Wie\u017ca Eiffla), ka\u017cda z nich o d\u0142ugo\u015bci boiska pi\u0142karskiego. Jedn\u0105 z nich mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 p\u00f3\u017aniej na eBay<\/em> – szcz\u0119\u015bliwy nabywca zap\u0142aci\u0142 w 2004 roku supermarketow\u0105 cen\u0119 39.999 funt\u00f3w. To musia\u0142o by\u0107 spore zlecenie dla kuriera.<\/p>\n\n\n\n Tunel oddano ostatecznie do u\u017cytku w maju 1994 roku. Przeje\u017cd\u017ca nim codziennie 60 tys. os\u00f3b, ponad 4 tys. ci\u0119\u017car\u00f3wek, 140 autobus\u00f3w i 7,5 tys. samochod\u00f3w (najdro\u017cszy z nich, jak odnotowuje statystyka, to warte 5,7 mln funt\u00f3w Ferrari LaFerrari<\/em>) – wszyscy demokratycznie, wagonami kolejowymi. Podr\u00f3\u017c zajmuje oko\u0142o p\u00f3\u0142 godziny.<\/p>\n\n\n\n Chunnel<\/em> funkcjonuje ju\u017c ponad 26 lat, a zosta\u0142 zaprojektowany na kolejne 100. Przewieziono przez niego dot\u0105d 380 mln ton \u0142adunku, 80 mln pojazd\u00f3w, 180 mln pasa\u017cer\u00f3w. Przeje\u017cdzaj\u0105 nim rocznie towary warte ponad 120 mld funt\u00f3w – w tym owoce i warzywa warte 1,2 mld funt\u00f3w, aby uczy\u0107 Brytyjczyk\u00f3w (p\u00f3ki co nieskutecznie) jak nale\u017cy zdrowo je\u015b\u0107. Transportuje si\u0119 t\u0119dy milion przesy\u0142ek pocztowych dziennie. Najbardziej znanym \u0142adunkiem pozostaje znicz olimpijski w 2012 roku.<\/p>\n\n\n\n Podobno Margaret Thatcher, premier Wielkiej Brytanii w latach 1979-1990, by\u0142a zdecydowan\u0105 or\u0119downiczk\u0105 tunelu nie kolejowego, ale przeznaczonego do swobodnego ruchu samochodowego – kt\u00f3ry w jej mniemaniu odzwierciedla\u0142 wolno\u015b\u0107 i indywidualizm.<\/p>\n\n\n\n In\u017cynierowie przekonywali j\u0105 oczywi\u015bcie, \u017ce jest to zbyt niebezpieczne. Ostatecznie Thatcher odpu\u015bci\u0142a, m\u00f3wi\u0105c: „W porz\u0105dku, rozumiem argument bezpiecze\u0144stwa, jestem w stanie to zaakceptowa\u0107, ale chc\u0119 obietnicy, \u017ce wraz z rozwojem technologii zostanie zbudowany drugi tunel – wy\u0142\u0105cznie dla samochod\u00f3w”. Nie nast\u0105pi\u0142o to do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cna \u017cartowa\u0107, \u017ce \u017belazna Dama powinna w tym miejscu zastosowa\u0107 jedn\u0105 ze swoich znanych maksym: „W polityce, je\u015bli chcesz, aby co\u015b zosta\u0142o powiedziane, popro\u015b m\u0119\u017cczyzn\u0119. Je\u015bli chcesz, aby co\u015b zosta\u0142 zrobione, popro\u015b kobiet\u0119” (In politics, If you want anything said, ask a man. If you want anything done, ask a woman<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Na os\u0142od\u0119 dodam zatem, \u017ce ka\u017cdego roku na Walentynki przez Eurotunel transportuje si\u0119 do Wielkiej Brytanii 26 milion\u00f3w czerwonych r\u00f3\u017c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dok\u0142adnie 30 lat, temu dw\u00f3ch robotnik\u00f3w – Anglik Graham Fagg i Francuz Philippe Cozette – poda\u0142o sobie, przy blasku fleszy, r\u0119ce przez \u015bwie\u017co wywiercony otw\u00f3r w pewnym wa\u017cnym tunelu. Mija\u0142o ju\u017c oko\u0142o 8,5 tys. lat, od kiedy Wielka Brytania by\u0142a ostatnio naturalnie po\u0142\u0105czona z kontynentem europejskim. Teraz po\u0142\u0105czenie zosta\u0142o w ko\u0144cu przywr\u00f3cone – tyle, \u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":628,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,9,11],"tags":[],"class_list":["post-627","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czy-pamietasz","category-historie","category-kartka-z-kalendarza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/627","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=627"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/627\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1580,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/627\/revisions\/1580"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/628"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=627"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=627"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=627"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}