\u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia to bez w\u0105tpienia najlepiej usankcjonowany prawnie i kulturowo okres lenistwa w ci\u0105gu ca\u0142ego roku.<\/p>\n\n\n\n
To wa\u017cny czas, nie tylko pod wzgl\u0119dem religijnym. Absorbujemy bowiem w przeci\u0105gu tych kilku dni wi\u0119kszo\u015b\u0107 najbardziej skutecznych \u015brodk\u00f3w z arsena\u0142u dobrego wypoczynku i szeroko poj\u0119tego wellness<\/em> – nie pracujemy, jemy du\u017co i r\u00f3\u017cnorodnie, r\u00f3wnie du\u017co \u015bpimy, spotkamy si\u0119 z bliskimi nam lud\u017ami, przyjmujemy zewn\u0119trzne, przyjemne bod\u017ace – na przyk\u0142ad ogl\u0105damy filmy czy czytamy ksi\u0105\u017cki. Lub po prostu nie robimy nic. <\/p>\n\n\n\n A poniewa\u017c w tym samym czasie wszyscy robi\u0105 mniej wi\u0119cej to samo (czyli obijaj\u0105 si\u0119), to zgodnie z zasad\u0105 spo\u0142ecznego dowodu s\u0142uszno\u015bci, wi\u0105\u017ce si\u0119 to dla nas z tym wi\u0119ksz\u0105 przyjemno\u015bci\u0105. Ma to te\u017c swoje praktyczne strony – ryzyko, \u017ce w \u015bwi\u0119ta natrafimy na przyk\u0142ad na niechcianego e-maila<\/em> na s\u0142u\u017cbowej poczcie lub dostaniemy telefon z zadaniem do wykonania jest pomijalne, co skutecznie \u0142agodzi doskwieraj\u0105ce wielu z nas objawy FOMO (Fear of missing out<\/em>). Oraz stron\u0119 symboliczn\u0105 – zbli\u017ca si\u0119 koniec roku, zas\u0142u\u017cyli\u015bmy przecie\u017c na podsumowanie i odpoczynek. Za chwil\u0119 ko\u0142owrotek rozkr\u0119ci si\u0119 na nowo. Pole\u0144my si\u0119 zatem, p\u00f3ki mo\u017cna. Daje to wi\u0119cej korzy\u015bci, ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Przerw\u0119 \u015bwi\u0105teczn\u0105 zaczynamy tradycyjnie 24 grudnia w Wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia i kontynuujemy w kolejnych dw\u00f3ch dniach – \u015bwi\u0119tuj\u0105c, przynajmniej formalnie, Narodzenie Pa\u0144skie oraz wspomnienie \u015bwi\u0119tego m\u0119czennika Szczepana. Niekt\u00f3rym okres wypoczynku przed\u0142u\u017ca si\u0119 natomiast a\u017c do Sylwestra i Nowego Roku. A tym najbardziej wytrwa\u0142ych leniom spo\u015br\u00f3d nas – a\u017c do \u015bwi\u0119ta Objawienia Pa\u0144skiego, zwanego potocznie \u015awi\u0119tem Trzech Kr\u00f3li. Czasami nicnierobienie mo\u017ce zaj\u0105\u0107 troch\u0119 czasu.<\/p>\n\n\n\n Dla tych, kt\u00f3rzy swoj\u0105 \u015bwi\u0105teczn\u0105 postaw\u0119 chcieliby podbudowa\u0107 inspiruj\u0105c\u0105 lektur\u0105 i dodatkowo upewni\u0107 si\u0119, \u017ce „to nie tylko my tak mamy”, odczarowa\u0107 to pot\u0119piane „lenistwo” i „pr\u00f3\u017cniactwo”, nada\u0107 mu rys filozoficzny (w my\u015bl zasady, \u017ce „sposobem \u017ceby podnie\u015b\u0107 si\u0119 na duchu jest czytanie wielkich filozof\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 po naszej stronie<\/em>„), a mo\u017ce nawet uczyni\u0107 z takiego „lenistwa” pomys\u0142 na \u017cycie i postanowienie noworoczne, jest w\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017cka Toma Hodgkinsona – „Jak by\u0107 leniwym” (How To Be Idle<\/em>)<\/strong>. Zapowiada\u0142em j\u0105 ju\u017c przy okazji recenzji innej ksi\u0105\u017cki tego autora, o czym przeczytasz szczeg\u00f3\u0142owo we wpisie „Jak by\u0107 wolnym”<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Przypomn\u0119 kr\u00f3tko – Tom Hodgkinson ju\u017c od ponad \u0107wier\u0107 wieku wydaje w Wielkiej Brytanii magazyn Idler<\/em> (www.idler.co.uk) i propaguje ide\u0119, kt\u00f3ra okre\u015bla si\u0119 jako slow life<\/em> (dos\u0142ownie: „\u017cycie w zwolnionym tempie”). Robi to na sw\u00f3j oryginalny spos\u00f3b, zainspirowany i podbudowany w\u0142asnymi do\u015bwiadczeniami i klasycznymi lekturami. I opowiada o tym wszystkim w spos\u00f3b humorystycznie wywrotowy.<\/p>\n\n\n\n Swoj\u0105 drog\u0105 jest fascynuj\u0105ce, \u017ce kultura anglosaska wymy\u015bli\u0142a i produkowa\u0142a takie pere\u0142ki w\u015br\u00f3d magazyn\u00f3w lifestylowych<\/em>, kt\u00f3re samym tytu\u0142em zach\u0119ca\u0142y do ich czytania. Idler<\/em> („Pr\u00f3\u017cniak”), Spectator<\/em> (\u201e\u015awiadek\u201d), Observer<\/em> (\u201eObserwator\u201d), Tatler<\/em> (\u201ePlotkarz\u201d), Wanderer<\/em> (\u201eW\u0119drowiec\u201d), Rambler<\/em> (\u201ePodr\u00f3\u017cnik\u201d), Adventurer<\/em> (\u201ePoszukiwacz przyg\u00f3d\u201d).<\/p>\n\n\n\n Jak przyznaje sam autor, ksi\u0105\u017cka powsta\u0142a po to, aby uczci\u0107 lenistwo i zdemaskowa\u0107 zachodni\u0105 kultur\u0119 pracy, kt\u00f3ra zniewala, demoralizuje i przygn\u0119bia tak wielu z nas. Ma te\u017c misj\u0119 – chce, poprzez powo\u0142anie dawnych zwyczaj\u00f3w, przychylnych historycznych \u017ar\u00f3de\u0142 oraz demaskowanie szkodliwych dla naszego dobrostanu „nowoczesnych” idei, wyposa\u017cy\u0107 czytelnika w „mentaln\u0105 bro\u0144 potrzebn\u0105 do walki z ide\u0105 pracy”.<\/p>\n\n\n\n Si\u0142y antylenistwa dzia\u0142aj\u0105 od chwili wygnania nas z raju. To wojna stara jak sama ludzko\u015b\u0107. Ju\u017c sama \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak i dlaczego nasza zwierz\u0119ca potrzeba zachowania energii i wolno\u015bci zderza si\u0119 wci\u0105\u017c ze spo\u0142ecznym imperatywem pracy, kariery i konsumpcji, co z tego wynika i kto z tego czerpie korzy\u015bci, jest cenna i warto j\u0105 naby\u0107.<\/p>\n\n\n\n W „pr\u00f3\u017cnowaniu” – jak stwierdza autor – chodzi przy tym nie tyle o to pogardzane „nicnierobienie”, ale o wolno\u015b\u0107 wyboru \u017cycia, jakie chce si\u0119 prowadzi\u0107 – z dala o szef\u00f3w, pensji, dojazd\u00f3w, zakup\u00f3w i d\u0142ug\u00f3w. Chodzi tu o pewn\u0105 filozofi\u0119 \u017cycia i to wcale nie\u0142atw\u0105 do realizacji. Jak mawia\u0142 Oscar Wilde „trzeba si\u0119 nie\u017ale nam\u0119czy\u0107, \u017ceby nic nie robi\u0107<\/em>„.<\/p>\n\n\n\n A ju\u017c Friedrich Nietzsche wskazywa\u0142, \u017ce gdyby tylko uda\u0142o nam si\u0119 pozby\u0107 zbiorowego poczucia winy z powodu robienia rzeczy przyjemnych, to przepad\u0142by obyczaj wypoczywania tylko wtedy, gdy pozwala nam na to jaka\u015b okoliczno\u015b\u0107 zewn\u0119trzna albo nasze wewn\u0119trzne kontroluj\u0105ce „ja”. M\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko – da\u0142oby si\u0119 idea\u0142 \u015bwi\u0105t przenie\u015b\u0107 tak\u017ce na dni powszednie.<\/p>\n\n\n\n Nie jest to oczywi\u015bcie rada i rozwi\u0105zanie dla wszystkich. Dla tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 juz w \u017cyciu wychodzone \u015bcie\u017cki i utarte przyzwyczajenia, a ich praca jest oswojona, taka zmiana mo\u017ce nie mie\u0107 sensu. Wielu z nas lubi zreszt\u0105 swoj\u0105 prac\u0119, a przynajmniej wi\u0119kszo\u015b\u0107 jej aspekt\u00f3w. Niemniej r\u00f3wnie\u017c dla nich b\u0119dzie to mi\u0142a lektura. Na zasadzie: a co by by\u0142o, gdyby? I dlaczego kiedy\u015b by\u0142o inaczej, ni\u017c teraz i czy faktycznie jest to „post\u0119p”?<\/p>\n\n\n\n Zreszt\u0105 je\u015bli chodzi o prac\u0119, to – jak zawsze powtarzam – praca nie musi by\u0107 ci\u0119\u017carem, je\u017celi jest samodzielna i ciekawa. Warto przej\u0105\u0107 przynajmniej kontrol\u0119 nad sposobem jej wykonywania. Znale\u017a\u0107 w niej autonomi\u0119. Ksi\u0105\u017cki Hodgkinsona s\u0105 w\u0142a\u015bnie o tym – o poszukiwany wolno\u015bci i w\u0142asnej drogi.<\/p>\n\n\n\n Wszystko, co napisa\u0142em o metodach Hodgkinsona i jego pogl\u0105dach przy okazji recenzji ksi\u0105\u017cki „Jak by\u0107 wolnym” (How To Be Free<\/em>)<\/strong> pozostaje aktualne i tutaj – obie pozycje napisane s\u0105 w podobnym stylu, a ich tre\u015b\u0107 wzajemnie si\u0119 uzupe\u0142nia. Skupmy si\u0119 zatem na tre\u015bci tej dzisiejszej.<\/p>\n\n\n\n Wczesne wstawanie. Narracja ksi\u0105\u017cki prowadzi nas przez kolejne godziny dnia. Zaczynaj\u0105c rankiem, autor przypomina, \u017ce ju\u017c od dzieci\u0144stwa jeste\u015bmy ofiarami moralnego zabobonu, \u017ce „s\u0142uszne i zbawienne jest wyskakiwa\u0107 z \u0142\u00f3\u017cka natychmiast po przebudzeniu, by od razu dziarsko zabra\u0107 si\u0119 do jakiej\u015b po\u017cytecznej pracy<\/em>„. A zaczyna si\u0119 to od maszynowego d\u017awi\u0119ku budzika, kt\u00f3ry wyrywa nas ze snu i zaprz\u0119ga w przykry kierat codzienno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Nie lubimy tego ju\u017c od czas\u00f3w szkolnych, kiedy to nasz m\u0142ody i wymagaj\u0105cy du\u017cej ilo\u015bci snu m\u00f3zg by\u0142 od wczesnych godzin poddawany katuszom obowi\u0105zkowej pierwszej zmiany. Szybko nauczeni, \u017ce nie wypada d\u0142ugo spa\u0107, a „dyscyplina to podstawa”, patrzyli\u015bmy po takiej tresurze z politowaniem na koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy wpadali na lekcj\u0119 kilka minut po dzwonku, zdyszani, z twarzami nosz\u0105cymi jeszcze \u015blady odci\u015bni\u0119tej poduszki. Ci na pewno daleko w \u017cyciu nie zajd\u0105. W ko\u0144cu lenistwo to jeden z grzech\u00f3w g\u0142\u00f3wnych (na szcz\u0119\u015bcie ostatni).<\/p>\n\n\n\n Wcze\u015bni kapitali\u015bci i morali\u015bci wszelkiej ma\u015bci r\u00f3wnie\u017c uwa\u017cali, \u017ce najwi\u0119cej korzy\u015bci p\u0142ynie z ci\u0119\u017ckiej, zorganizowanej pracy, a nie moralnego bujania w ob\u0142okach, na styku snu i jawy. W ksi\u0105\u017cce znajdziesz bogactwo przyk\u0142ad\u00f3w z literatury XIX wieku, a nawet Biblii, kt\u00f3re to potwierdzaj\u0105. Oraz gar\u015b\u0107 celnych cytat\u00f3w: „dla biurokraty, cz\u0142owieka interesu, nie ma nic obrzydliwszego ni\u017c my\u015bl o potencjalnie wydajnych obywatelach wyci\u0105gni\u0119tych w po\u015bcieli i gapi\u0105cych si\u0119 w sufit, podczas gdy on krz\u0105ta si\u0119, robi\u0105c co\u015b „u\u017cytecznego”, np. wymy\u015bla nowe sposoby sprzedawania popcornu albo wypisuje mandaty za nieprawid\u0142owe parkowanie<\/em>„.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem ten poranny stan, kiedy ju\u017c si\u0119 obudzili\u015bmy, ale jeszcze nie wstajemy – ten p\u00f3\u0142sen, zwany naukowo stanem hipnagonicznym, ma korzystny wp\u0142yw na nasze zdrowie i samopoczucie. Jest to r\u00f3wnie\u017c dobry czas na mentalne przygotowanie do nadchodz\u0105cego dnia – przemy\u015blenie: co zrobimy, w jakiej kolejno\u015bci, co jest istotne, a co nie. Wyrwani z \u0142\u00f3\u017cka musimy potem t\u0119 czynno\u015b\u0107 nadrabia\u0107 w biegu. Tymczasem, jak mawia\u0142 genera\u0142 Dwight Eisenhower: „plany s\u0105 mo\u017ce i bezu\u017cyteczne, ale planowanie jest nieodzowne<\/em>„.<\/p>\n\n\n\n Tom Hodgkinson ostrzega – ci, kt\u00f3rzy wcze\u015bnie wstaj\u0105, nie s\u0105 ani zdrowi, ani bogaci, ani m\u0105drzy. Cz\u0119sto s\u0105 chorowici, biedni i g\u0142upi. S\u0142u\u017c\u0105 tym, kt\u00f3rzy wstaj\u0105 p\u00f3\u017ano. Wyrzu\u0107 wi\u0119c budzik. Budzenia si\u0119 o wyznaczonej porze, bez niego, mo\u017cna si\u0119 zreszt\u0105 nauczy\u0107. Obud\u017a si\u0119 sam, poczytaj chwil\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, pomy\u015bl, zaplanuj dzie\u0144. Kreuj, nie tylko reaguj.<\/p>\n\n\n\n Rozpocz\u0119cie pracy. Kiedy ju\u017c wstaniemy z \u0142\u00f3\u017cka, dokonamy „porannych ablucji” i dojedziemy do miejsca pracy lub – co obecnie powszechne – si\u0105dziemy do wyznaczonego w domu obszaru home office<\/em> (czego zreszt\u0105 nie polecam, bo jest niezgodne z zasadami Feng shui<\/em>) nast\u0119puje trudny moment. Jak m\u00f3wi znane powiedzenie – „m\u00f3zg to taki organ, kt\u00f3ry funkcjonuje \u015bwietnie, do momentu, kiedy trzeba zacz\u0105\u0107 pracowa\u0107<\/em>„. Pomagaj\u0105 tu oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cne rytua\u0142y i przyzwyczajenia. A sporz\u0105dzanie porannej listy zada\u0144, najlepiej jeszcze wieczorem poprzedniego dnia – na pewno pomaga. To akurat rada ode mnie.<\/p>\n\n\n\n A tymczasem – jak wskazuje nam Hodgkinson – idea pracy jako rozwi\u0105zania wszystkich problem\u00f3w, prywatnych i zbiorowych, jest jednym z najbardziej niebezpiecznych mit\u00f3w naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Lansuj\u0105 j\u0105 politycy, rodzice, medialni morali\u015bci i przedsi\u0119biorcy. I jest to wizja szkodliwa, w ko\u0144cu miliony ludzi umieraj\u0105 co roku z przepracowania, a pracoholizm jest r\u00f3wnoprawn\u0105 jednostk\u0105 chorobow\u0105. „Nastolatkom czy studentom zmierzaj\u0105cym ku zatrudnieniu rzadko t\u0142umaczy si\u0119 dok\u0142adnie, na czym w\u0142a\u015bciwie polega praca, ale wie\u015b\u0107 gminna niesie, \u017ce „dobra praca” zapewni nam pieni\u0105dze, \u017cycie towarzyskie, presti\u017c spo\u0142eczny i tzw. „satysfakcj\u0119”. I nawet wys\u0142uchiwane narzekania naszych rodzic\u00f3w na szefa czy koleg\u00f3w nie zra\u017caj\u0105 nas do \u015bwiata pracy. My\u015blimy, \u017ce z nami na pewno b\u0119dzie inaczej<\/em>„.<\/p>\n\n\n\n Praca w obecnej formie to zreszt\u0105 wynalazek stosunkowo niedawny – produkt rewolucji przemys\u0142owej. Przed nadej\u015bciem maszyn parowych i fabryk praca mia\u0142a charakter o wiele bardziej przypadkowy i nieuregulowany. Ludzie oczywi\u015bcie mieli swoje zawody i wyuczone zaj\u0119cia, ale idea przywi\u0105zania na sta\u0142e do jednego pracodawcy i zarabiania w tej jeden spos\u00f3b nie by\u0142a popularna. A je\u015bli si\u0119 pojawia\u0142a, by\u0142a t\u0105 szeroko pogardzan\u0105 przez wolne zawody „pa\u0144szczyzn\u0105”.<\/p>\n\n\n\n Przyk\u0142adowo, zanim przed rokiem 1794 James Hargreaves wynalaz\u0142 prz\u0119dzark\u0119 wrzecionow\u0105, a James Watt – maszyn\u0119 parow\u0105, tkacze pracowali na w\u0142asny rachunek, jak i kiedy chcieli. Mieli tak\u017ce kontrol\u0119 nad ca\u0142ym procesem produkcji. Nie byli niewolnikami swojego zaj\u0119cia, w wolnym czasie zajmowali si\u0119 innymi pracami. To by\u0142a praca zadaniowa w najlepszym tego s\u0142owa znaczeniu – taka, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142o \u0142\u0105czy\u0107 z innymi \u017ar\u00f3d\u0142ami utrzymania.<\/p>\n\n\n\n Ludzie nie widzieli w\u00f3wczas sensu w pracowaniu wi\u0119cej, ni\u017c to by\u0142o konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb. Nie by\u0142o czego\u015b takiego jak „systemowe podej\u015bcie do pracy” czy „protestancka etyka pracy”, kt\u00f3ra do dzi\u015b jest tak wysoko ceniona jako has\u0142o, a jej rzeczywistym produktem by\u0142a de facto<\/em> niewolnicza, niebezpieczna i szkodliwa praca wymuszana przez ca\u0142y XIX wiek.<\/p>\n\n\n\n Rewolucja przemys\u0142owa by\u0142a jak dot\u0105d najci\u0119\u017cszym starciem mi\u0119dzy ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0105 a pr\u00f3\u017cniactwem. Warsztaty zamieni\u0142y si\u0119 w manufaktury, a samozatrudnieni w zatrudnionych. Pojawi\u0142a si\u0119 „pensja” i „konsumpcja” – bo wiecznie zaharowani pracownicy zmuszeni byli kupowa\u0107 to, co ich poprzednicy mogli sami wyhodowa\u0107 w czasie wolnym. Znikn\u0105\u0142 radosny nieporz\u0105dek, praca w zgodzie z porami roku, odmierzanie czasu wed\u0142ug s\u0142o\u0144ca i samostanowienie. Idea\u0142em budowniczych nowego porz\u0105dku by\u0142a „specjalizacja”, „sta\u0142y etat”, „ci\u0119\u017cka praca zgodnie z nakazem boskim” i – niestety, czego nie m\u00f3wiono ju\u017c tak otwarcie – „marna p\u0142aca”. Bo tylko g\u0142odny pracownik jest wystarczaj\u0105co zmotywowany, aby trwa\u0107 w tym systemie – nie ma innego wyj\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b wiele si\u0119 oczywi\u015bcie zmieni\u0142o, ale kiedy si\u0119 nad tym g\u0142\u0119biej zastanowisz, to w epoce konsumpcjonizmu g\u0142\u00f3d i B\u00f3g zostali zast\u0105pieni przez „zakupy” i „status spo\u0142eczny”. Musimy wci\u0105\u017c pracowa\u0107, aby kupowa\u0107 nowe rzeczy, kt\u00f3re wyznaczaj\u0105 nasz\u0105 pozycj\u0119 i szacunek spo\u0142eczny wobec nas – i co gorsza – nasz wobec samych siebie. A kiedy ju\u017c je kupimy, pojawiaj\u0105 si\u0119 kolejne i kolejne kreowane potrzeby. To nieko\u0144cz\u0105ca si\u0119 pogo\u0144 szczura w ko\u0142owrotku. A jak mawia nowoczesny kapitalista, ale i wz\u00f3r staromodnego, rozs\u0105dnego gospodarowania pieni\u0119dzmi, Warren Buffet – „je\u015bli nie wymy\u015blisz sposobu, aby twoje pieni\u0105dze zarabia\u0142y si\u0119 same, b\u0119dziesz pracowa\u0107 tak d\u0142ugo, a\u017c umrzesz<\/em>„.<\/p>\n\n\n\n John Lennon, lider The Beatles<\/em>, kt\u00f3rego 40-ta rocznica \u015bmierci min\u0119\u0142a niedawno, by\u0142 jednym z najwi\u0119kszych pr\u00f3\u017cniak\u00f3w naszej epoki. Wed\u0142ug Hodgkinsona, by\u0142 on przy tym uciele\u015bnieniem paradoksu „lenia pracowitego” – prze\u017cy\u0142 \u017cycie zgodnie z w\u0142asnymi zasadami i cho\u0107 oddawa\u0142 si\u0119 pr\u00f3\u017cnowaniu, pozostawi\u0142 wielkie piosenki, w tym o lenistwie w\u0142a\u015bnie – „I’m Only Sleeping, I’m So Tired<\/em>” czy „Watching the Wheels<\/em>„. W s\u0142ynnym happeningu<\/em> z 1696 roku Lennon i Yoko Ono w akcie „heroicznego nier\u00f3bstwa” przez tydzie\u0144 bezczynnie le\u017celi w \u0142\u00f3\u017cku na rzecz \u015bwiatowego pokoju.<\/p>\n\n\n\n Z kolei jedn\u0105 z tajemnic geniuszu literackiego Sherlocka Holmesa by\u0142o sp\u0119dzanie czasu w towarzystwie fajki i wygodnego fotela, wylegiwanie si\u0119 i rozwa\u017canie w tym stanie zawi\u0142o\u015bci zagadek kryminalnych. Jak przypomina Hodgkinson – w opowiadaniu „Cz\u0142owiek z blizn\u0105” (The Man with the Twisted Lip<\/em>) Athura Conana Doyle<\/strong>, Holmes z \u0142atwo\u015bci\u0105 rozwi\u0105zuje kolejn\u0105 spraw\u0119, a zdumiony, wiecznie zarobiony inspektor wzdycha: \u201eBardzo chcia\u0142bym wiedzie\u0107, w jaki spos\u00f3b dochodzi pan do swych osobliwych wniosk\u00f3w?<\/em>\u201d, na co s\u0142yszy: \u201eDo tego ostatniego doszed\u0142em, siedz\u0105c na pi\u0119ciu poduszkach, wypaliwszy wielk\u0105 porcj\u0119 tytoniu<\/em>\u201d. To zreszt\u0105 wa\u017cna obserwacja – zastan\u00f3w si\u0119, ile dobrych pomys\u0142\u00f3w przysz\u0142o Ci do g\u0142owy nie w trakcie ci\u0119\u017ckiej har\u00f3wki, ale na urlopie, czy na beztroskim spacerze? <\/p>\n\n\n\n Istnieje nawet podejrzenie, \u017ce Kartezjusz (Ren\u00e9 Descartes<\/em>), autor nie\u015bmiertelnego „my\u015bl\u0119, wi\u0119c jestem<\/em>” (cogito ergo sum<\/em>), wymy\u015bli\u0142 sw\u00f3j dualizm psychofizyczny – odr\u0119bno\u015b\u0107 cia\u0142a i duszy, jako potwierdzenie idei, \u017ce mo\u017cna bardzo dobrze my\u015ble\u0107 pozostaj\u0105c w fizycznym spoczynku. Nicnierobienie mo\u017ce by\u0107 tw\u00f3rcze, warto tak\u017ce i o tym pami\u0119ta\u0107. \u201eKa\u017cda tw\u00f3rcza jednostka, aby rozwija\u0107 idee, potrzebuje d\u0142ugich okres\u00f3w rozleniwienia, nier\u00f3bstwa i gapienia si\u0119 w sufit<\/em>\u201d, przypomina Hodgkinson, cytuj\u0105c na poparcie tej tezy wypowiedzi, a nawet pe\u0142ne prace tematyczne zaskakuj\u0105cej liczby klasyk\u00f3w – takich jak Robert Louis Stevenson, Bertrand Russell, czy przywo\u0142ywany ju\u017c Oscar Wilde.<\/p>\n\n\n\n W tym uj\u0119ciu pogarda dla lenistwa mo\u017ce by\u0107 w istocie form\u0105 opresji, skierowan\u0105 przeciw niezale\u017cnemu my\u015bleniu. Kto jest zaj\u0119ty nie ma czasu my\u015blec. Inni robi\u0105 to za niego. Bycie ci\u0105gle zaj\u0119tym po prostu og\u0142upia. I zniewala.<\/p>\n\n\n\n Najlepiej zreszt\u0105, zdaniem Hodgkinsona, odpoczywa\u0107 w przerwach od pracy lub zamiast jej wykonywania. Jak podsumowa\u0142 to Jerome K. Jerome<\/strong> – autor klasycznych „Trzech Pan\u00f3w w \u0142\u00f3dce (nie licz\u0105c psa)”, Three Men in a Boat (To Say Nothing of the Dog<\/em>)<\/strong> – „\u017badna przyjemno\u015b\u0107 nic nie robi\u0107, gdy nie ma si\u0119 nic do roboty<\/em>„. Fachowo stosowane przez wybitnych leniuch\u00f3w nazywa si\u0119 to „bumelanctwem”. Wybitni manipulatorzy i spryciarze, sami odpoczywaj\u0105c, nam\u00f3wi\u0105 przy tym do pracy innych – jak tytu\u0142owy bohater „Przyg\u00f3d Tomka Sawyera” (The Adventures of Tom Sawyer<\/em>) Marka Twaina<\/strong>, kiedy mia\u0142 pomalowa\u0107 p\u0142ot. To oczywi\u015bcie nieco \u017cartobliwe, ale warto o tym pami\u0119ta\u0107 – najcz\u0119\u015bciej pracujemy ci\u0119\u017cko nie dla siebie, lecz dla kogo\u015b innego.<\/p>\n\n\n\n Hodgkinson przywo\u0142uje tak\u017ce na marginesie nowel\u0119 „Kopista Bartleby. Historia z Wall Street” (Bartleby, the Scrivener: A Story of Wall Street<\/em>) <\/strong>ameryka\u0144skiego klasyka Hermana Melville’a<\/strong>, o kt\u00f3rym pisa\u0142em we wpisie „Polowanie na Lewiatana”<\/strong>. Proszony o wykonanie jakiego\u015b zadania, kt\u00f3rego nie chcia\u0142 wykona\u0107, uznawszy, \u017ce do\u015b\u0107 si\u0119 napracowa\u0142, m\u00f3wi\u0142 uprzejmie: „Wola\u0142bym nie<\/em>„. Jego lenistwo eskaluje zreszt\u0105 przez ca\u0142e opowiadanie, wywo\u0142uj\u0105c sporo zamieszania w uporz\u0105dkowanym \u015bwiecie biznesu.<\/p>\n\n\n\n Autor ubolewa tak\u017ce dalej nad upadkiem idei przerwy lunchowej<\/em>, kt\u00f3ra z wyrazu wolnej woli zmieni\u0142a si\u0119 w ukradkowe, szybkie i naznaczone wyrzutami sumienia konsumowanie kanapek lub jakiego\u015b odgrzewanego fast-foodu<\/em>. W filmie „Wall Street” Olivera Stone’a bezwzgl\u0119dny Gordon Gekko wypowiada niezapomniane zdanie: „Lunch? Chyba \u017bartujesz. Lunch jest dla mi\u0119czak\u00f3w<\/em>„. Lunch, jeden z ostatnich bastion\u00f3w lenistwa w czasie pracy, zosta\u0142 z\u0142o\u017cony w ofierze na o\u0142tarzu post\u0119pu i wy\u015bcigu szczur\u00f3w. Tymczasem Hodgkinson przypomina, \u017ce jeszcze w 1978 roku, 38 prezydent USA Gerald Ford m\u00f3wi\u0142 \u017cartobliwe: „Lunch z trzema martini to symbol ameryka\u0144skiej efektywno\u015bci. Gdzie jeszcze mo\u017cna si\u0119 tak nas\u0142ucha\u0107, naje\u015b\u0107 i napi\u0107?<\/em>” A publicysta Keith Waterhouse pisa\u0142 „Teori\u0119 i praktyk\u0119 lunchu” (The Theory and Practice of Lunch<\/em>)<\/strong>, kt\u00f3r\u0105 ludzie naprawd\u0119 z zainteresowaniem czytali. \u201eLunch to czas na zapomnienie o rozs\u0105dku, praktyczno\u015bci i wydajno\u015bci. Prawdziwy lunch powinien od\u017cywia\u0107 nas nie tylko fizycznie, ale i duchowo. Powinien by\u0107 mi\u0142ym towarzyskim wydarzeniem, \u015bwi\u0119tem pr\u00f3\u017cnowania<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n Hodgkinson ostrzega tak\u017ce – i jest to my\u015bl uniwersalna – \u017ce praca zajmuje tyle czasu, ile si\u0119 na ni\u0105 przeznaczy. Trzeba zatem dobrze planowa\u0107 nie tylko sam\u0105 prac\u0119, ale tak\u017ce i przerwy od niej. <\/p>\n\n\n\n Przypomn\u0119 tak\u017ce w tym miejscu o powo\u0142ywanym w drugiej recenzji ha\u015ble slow food<\/em> – ruchu spo\u0142ecznym, zainicjowanym w 1986 roku przez grup\u0119 lewicuj\u0105cych W\u0142och\u00f3w, przera\u017conych inwazja kultury fast food<\/em> na ich s\u0142yn\u0105cy ze zrelaksowanego podej\u015bcia do jedzenia kraj. Symbolem tego ruchu jest leniwie poruszaj\u0105cy si\u0119 \u015blimak. To w\u0142a\u015bnie przywilej powolnego jedzenia, o kt\u00f3rym przypominamy sobie szczeg\u00f3lnie dobrze w okresie \u015bwi\u0105tecznym, jest jednym z wa\u017cnych element\u00f3w wewn\u0119trznego dobrostanu.<\/p>\n\n\n\n Hodgkinson przywo\u0142uje tak\u017ce obyczaj sjesty, kt\u00f3ry nadal kr\u00f3luje na po\u0142udniu, a jest ca\u0142kowicie obcy pracownikom z USA czy Europy P\u00f3\u0142nocnej. Przerwanie dnia drzemk\u0105 ma zreszt\u0105 sens wykraczaj\u0105cy daleko poza potrzeby cia\u0142a i praktyczny aspekt unikania upa\u0142u (od kt\u00f3rego dzi\u015b skutecznie izoluje klimatyzacja). Dzie\u0144 rozdzielony chwil\u0105 odpoczynku jest d\u0142u\u017cszy, na w\u0142a\u015bciwy sen nocny mo\u017cna dzi\u0119ki niemu uda\u0107 si\u0119 p\u00f3\u017aniej – co daje wi\u0119cej czasu na produktywne, lub bezproduktywne, ale przyjemne dzia\u0142ania po pracy. Kultura po\u0142udniowc\u00f3w, polegaj\u0105ca na jedzeniu i weso\u0142ych towarzyskich posiedzeniach do p\u00f3\u017anych godzin, nie istnia\u0142aby bez sjesty.<\/p>\n\n\n\n Co ciekawe, jak dowiemy si\u0119 z ksi\u0105\u017cki, podobny system funkcjonowa\u0142 tak\u017ce w pochmurnej Anglii, zanim zosta\u0142 wyrugowany przez rewolucj\u0119 przemys\u0142ow\u0105. R\u00f3wnie\u017c w Chinach tradycyjny zwyczaj hsiuhsi<\/em>, poobiedniej drzemki, zacz\u0105\u0142 zanika\u0107 pod wp\u0142ywem zachodnich zwyczaj\u00f3w pracy. Hodgkinson przypomina tak\u017ce, co na pewno przeczytasz z przyjemno\u015bci\u0105, \u017ce drzemka jest uproszczon\u0105 form\u0105 medytacji, uprawian\u0105 tak\u017ce przez za\u0142o\u017cycieli wielkich religii – w tym Jezusa i Budd\u0119.<\/p>\n\n\n\n Co ciekawe, dziennym \u015bpiochem by\u0142 tak\u017ce s\u0142awny wynalazca Thomas Alva Edison. Oficjalnie gorliwy rzecznik ci\u0119\u017ckiej pracy i de facto<\/em> nowoczesny kapitalista i przemys\u0142owiec, za\u0142o\u017cyciel istniej\u0105cego do dzi\u015b koncernu General Electric<\/em>, kt\u00f3ry twierdzi\u0142 \u017ce sypia w nocy tylko kilka godzin (bo by\u0142o to jego zdaniem, przynajmniej tym oficjalnie wyra\u017canym, bezu\u017cyteczne i bezproduktywne), nadrabia\u0142 reszt\u0119 snem w ci\u0105gu dnia. Jak wyja\u015bni\u0142 to rozbrajaj\u0105co szczerze asystent wynalazcy zbulwersowanemu odkryciem tej hipokryzji Henry’emu Fordowi: „Ale\u017c on naprawd\u0119 wcale du\u017co nie \u015bpi, tylko sporo drzemie<\/em>„. Zreszt\u0105 to jego najbardziej znany wynalazek – \u017car\u00f3wka – jest dla ludzi pracuj\u0105cych zar\u00f3wno zbawieniem, jak i zgub\u0105. Ho\u0142ubiony Edison wymy\u015bla\u0142 narz\u0119dzia podnosz\u0105ce wydajno\u015b\u0107 i efektywno\u015b\u0107 pracy – a tak naprawd\u0119 wp\u0119dzaj\u0105ce ludzi w niewol\u0119. Zwr\u00f3\u0107my na to uwag\u0119 – ci kt\u00f3rzy protestuj\u0105 przeciw naszemu domniemanemu lenistwu maj\u0105 w tym sw\u00f3j interes. I wcale nie musz\u0105 sami stosowa\u0107 do siebie zasad, do kt\u00f3rych chc\u0105 tak bardzo przekona\u0107 nas.<\/p>\n\n\n\n Ksi\u0105\u017cka cz\u0119sto wraca do przesz\u0142o\u015bci, do La belle \u00e9poque<\/em>, gdy ludzie \u017cyli wolniej i w wielu aspektach m\u0105drzej ni\u017c dzi\u015b. Czasem mniej rozs\u0105dnie – pal\u0105c i pij\u0105c zielony absynt, ale na pewno konsekwentnie i z przyjemno\u015bci\u0105. Ile musimy obecnie w\u0142o\u017cy\u0107 pracy i wyda\u0107 pieni\u0119dzy, aby odkry\u0107 na nowo tradycyjnie skuteczne sposoby na odpoczynek, kt\u00f3re nasi przodkowi stosowali instynktownie?<\/p>\n\n\n\n Z ksi\u0105\u017cki dowiesz si\u0119 na przyk\u0142ad, jak nauczy\u0107 si\u0119 na nowo pi\u0107 dla relaksu herbat\u0119 – zdaniem Hodgkinsona staro\u017cytny nap\u00f3j poet\u00f3w, filozof\u00f3w i my\u015blicieli. I dlaczego warto stawa\u0107 j\u0105 przed wszechobecn\u0105 kaw\u0105.<\/p>\n\n\n\n Czy warto w\u0119dkowa\u0107 i dlaczego najlepiej o zmierzchu.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego rytualne palenie i pr\u00f3\u017cnowanie doskonale si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105, nawet je\u015bli to pierwsze jest niezdrowe (la cigarette: faire vivre tout en touant<\/em> – „papieros o\u017cywia, zabijaj\u0105c”).<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re rady w czasie epidemii s\u0105 oczywi\u015bcie nieaktualne lub ma\u0142o atrakcyjne – jak pozostanie w domu co jest dla autora „nowym sposobem na wyj\u015bcie<\/em>„. Dom jednak nadal jest, albo powinien by\u0107, oaz\u0105 wolno\u015bci. I to nie powinno si\u0119 zmieni\u0107, nawet kiedy praca coraz bardziej do niego wkracza.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego od czasu do czasu warto zrobi\u0107 zadym\u0119 – co przypomina, \u017ce potrzeba zebrania si\u0119 i wsp\u00f3lnego protestu jest starsza ni\u017c obecne czasy i obecna w\u0142adza.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego warto w\u0142\u00f3czy\u0107 si\u0119 dla przyjemno\u015bci i relaksu, jak prawdziwy fl\u00e2neur<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego warto spotyka\u0107 si\u0119 z lud\u017ami i doskonali\u0107 si\u0119 w sztuce konwersacji – proste w gruncie rzeczy sprawy, ale jak trudne w\u015br\u00f3d wszechobecnych urz\u0105dze\u0144 elektronicznych, walcz\u0105cych o nasz\u0105 uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego warto popatrze\u0107 z przyjemno\u015bci\u0105 na nocne niebo – do czego sam nawi\u0105zuj\u0119 tak\u017ce we wpisie „Ksi\u0119\u017cyc”<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego warto spa\u0107 i pozwoli\u0107 snowi rozwi\u0105zywa\u0107 nasze problemy. I nie da\u0107 sobie wm\u00f3wi\u0107, \u017ce spanie jest niepotrzebne, a spanie kr\u00f3tkie – heroiczne i godne pochwa\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Nikt nie powinien decydowa\u0107 i ocenia\u0107 za nas, d\u0105\u017cymy w ko\u0144cu dzi\u0119ki tej lekturze do osobistej wolno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Jak s\u0142usznie wskazuje Hodgkinson: \u201eMam teori\u0119, \u017ce ludzko\u015b\u0107 dzieli si\u0119 na dwa typy: pr\u00f3\u017cnuj\u0105cych i antypr\u00f3\u017cnuj\u0105cych. Tych ostatnich nazywam \u201eprzeszkadzaczami\u201d. Przeszkadzacze to ludzie, kt\u00f3rzy po prostu nie mog\u0105 si\u0119 powstrzyma\u0107 od wtykania nosa w cudze sprawy. Nie maj\u0105 wyobra\u017ani, wierz\u0105 w ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0119, wykorzystywanie innych oraz hipokryzj\u0119 i \u015bwietnie nadaj\u0105 si\u0119 na polityk\u00f3w, biurokrat\u00f3w czy grube ryby. Chc\u0105, \u017ceby co\u015b si\u0119 dzia\u0142o \u2013 wszystko jedno co<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n Kiedy natrafisz na tych w\u0142a\u015bnie ludzi, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 m\u00f3wi\u0107 Ci jak masz \u017cy\u0107 i \u017ce Twoje wrodzone lub domniemane „lenistwo” jest szkodliwe spo\u0142ecznie, czy w inny spos\u00f3b wymagaj\u0105ce zmiany w imi\u0119 wy\u017cszych cel\u00f3w, b\u0105d\u017a jak Clint Eastwood w filmie „Niesamowity je\u017adziec” (Pale Rider<\/em>) z 1985 roku i zapytaj o czyje cele tu tak naprawd\u0119 chodzi.<\/p>\n\n\n\n Gdy w filmie lokalna gruba ryba m\u00f3wi, \u017ce grupa niezale\u017cnych poszukiwaczy z\u0142ota, kt\u00f3rzy odmawiaj\u0105 ust\u0105pienia z teren\u00f3w, na kt\u00f3re ma apetyt \u00f3w bonzo, \u201estoi na drodze post\u0119pu<\/em>\u201d, Eastwood pyta kr\u00f3tko: \u201ePa\u0144skiego czy ich<\/em>?\u201d<\/p>\n\n\n\n Ocena ksi\u0105\u017cki: 8\/10<\/p>\n\n\n\n Tom Hodgkinson \u2013 „Jak by\u0107 leniwym” (How To Be Idle<\/em>)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia to bez w\u0105tpienia najlepiej usankcjonowany prawnie i kulturowo okres lenistwa w ci\u0105gu ca\u0142ego roku. To wa\u017cny czas, nie tylko pod wzgl\u0119dem religijnym. Absorbujemy bowiem w przeci\u0105gu tych kilku dni wi\u0119kszo\u015b\u0107 najbardziej skutecznych \u015brodk\u00f3w z arsena\u0142u dobrego wypoczynku i szeroko poj\u0119tego wellness – nie pracujemy, jemy du\u017co i r\u00f3\u017cnorodnie, r\u00f3wnie du\u017co \u015bpimy, spotkamy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":747,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10,8],"tags":[],"class_list":["post-734","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poradniki","category-recenzje-ksiazek","category-styl-zycia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/734","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=734"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/734\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2019,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/734\/revisions\/2019"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=734"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=734"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=734"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}