{"id":913,"date":"2021-05-16T19:39:08","date_gmt":"2021-05-16T17:39:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=913"},"modified":"2021-09-04T17:26:23","modified_gmt":"2021-09-04T15:26:23","slug":"meltdown","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/?p=913","title":{"rendered":"Meltdown"},"content":{"rendered":"\n

Pisa\u0142em tu niedawno o katastrofie promu kosmicznego („Challenger”<\/strong>) oraz katastrofie elektrowni w Fukushimie („Nie buduj poni\u017cej tego punktu”<\/strong>). Temat katastrof przemys\u0142owych czy naturalnych zawsze nas w jaki\u015b (niezdrowy) spos\u00f3b fascynuje. Poszczeg\u00f3lnym katastrofom po\u015bwi\u0119ca si\u0119 oczywi\u015bcie ca\u0142e ksi\u0105\u017cki. Ale s\u0105 te\u017c takie, kt\u00f3re traktuj\u0105 temat szerzej – powiedzmy naukowo. <\/p>\n\n\n\n

W ksi\u0105\u017cce Chrisa Clearfielda i Andr\u00e1sa Tilcsika – <\/strong>Meltdown<\/strong><\/em> autorzy zajmuj\u0105 si\u0119 analiz\u0105 przyczyn katastrof i generalnie niedoskona\u0142o\u015bciami naszych system\u00f3w – od urz\u0105dze\u0144 przemys\u0142owych po rynki finansowe. Ksi\u0105\u017cka nie jest dost\u0119pna w polskim wydaniu, a z kolei w wydaniu angielskim ma dwa r\u00f3\u017cne podtytu\u0142y, w zale\u017cno\u015bci od daty wydania. What Plane Crashes, Oil Spills, and Dumb Business Decisions Can Teach Us About How to Succeed at Work and at Home<\/strong><\/em> lub Why Our Systems Fail and What We Can Do About It<\/strong><\/em>. Oba, szczeg\u00f3lnie pierwszy daj\u0105 nawet nazbyt opisowy ujawniaj\u0105, o czym jest ta ksi\u0105\u017cka.<\/p>\n\n\n\n

Tytu\u0142 jest, jak to zwykle bywa w przypadku j\u0119zyka angielskiego – wieloznaczny. Meltdown<\/em> to oczywi\u015bcie „stopienie rdzenia w reaktorze atomowym” i awaria elektrowni Three Mile Island<\/em> jest tu nieprzypadkowo opisana. Podobnie jak wybuch platformy wiertniczej Deepwater Horizon<\/em>. Ale jest to tak\u017ce „krach”, „zapa\u015b\u0107” i „kolaps” – takie zdarzenia, jak upadek Enronu oraz kryzys finansowy z 2008 r. tak\u017ce znajd\u0105 w ksi\u0105\u017cce swoje miejsce.<\/p>\n\n\n\n

Przyczyny s\u0105 zwykle do\u015b\u0107 podobne – z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 (complexity<\/em>) oraz niewielki bufor bezpiecze\u0144stwa mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi elementami systemu (tight coupling<\/em>). Pionierem bada\u0144 nad tym w\u0105tkiem by\u0142 Charles Perrow – jego ksi\u0105\u017cki jeszcze przed nami.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli chodzi o complexity<\/em> to przywo\u0142am obrazowy przyk\u0142ad. Airbus A330 to niew\u0105tpliwie jeden z naj\u0142adniejszych samolot\u00f3w pasa\u017cerskich. Posiada tak\u017ce pi\u0119kny i schludnie zaprojektowany kokpit. Ka\u017cdy z pilot\u00f3w ma po jego skrajnej stronie sw\u00f3j w\u0142asny joystick<\/em> do sterowania – umieszczony w taki spos\u00f3b, aby nie kr\u0119powa\u0142 ruch\u00f3w. Mo\u017cna dzi\u0119ki temu nawet wygodnie zje\u015b\u0107, nie brudz\u0105c poliestrowego pilociego krawata. To ergonomiczna elegancja i finezyjna nowoczesno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Na tym tle kokpit Boeinga 737 wygl\u0105da jak z poprzedniej epoki. Dwa wielkie wolanty wype\u0142niaj\u0105 przestrze\u0144 przed pilotami. Co wi\u0119cej, s\u0105 one ze sob\u0105 po\u0142\u0105czone w taki spos\u00f3b, \u017ce je\u015bli jeden z pilot\u00f3w przyci\u0105gnie sw\u00f3j do siebie, to wolant drugiego pilota zareaguje tak samo – nawet je\u015bli trzyma on akurat w r\u0119kach kanapk\u0119, nap\u00f3j lub flirtuje ze stewardess\u0105. Niewygodne i przestarza\u0142e. Ergonomiczna prostota i finezja cepa.<\/p>\n\n\n\n

Ale jest w tym co\u015b genialnie intuicyjnego. I jak si\u0119 okazuje, to rozwi\u0105zanie Boeinga jest znacznie bezpieczniejsze.<\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119tacie na pewno katastrof\u0119 lotu Air France numer 447 z Rio de Janeiro do Pary\u017ca z 2009 r. Samolot nagle wpad\u0142 do Atlantyku. Kolejn\u0105 podobn\u0105 by\u0142a katastrofa Air Asia lot numer 8501. W ka\u017cdym z tych przypadk\u00f3w przyczyn\u0105 katastrofy by\u0142a nie usterka samolotu, ale b\u0142\u0105d ludzki – tzw. przeci\u0105gni\u0119cie (aeorodynamic stall<\/em>). Jeden z niedo\u015bwiadczonych pilot\u00f3w przyci\u0105ga\u0142 ca\u0142y czas joystick<\/em> do siebie powoduj\u0105c, \u017ce dzi\u00f3b unosi\u0142 si\u0119 i samolot zwalnia\u0142. A\u017c jego pr\u0119dko\u015b\u0107 by\u0142a za niska, by utrzyma\u0107 go w powietrzu. Drugi, bardziej do\u015bwiadczony pilot Airbusa nie m\u00f3g\u0142 tego w prosty spos\u00f3b dostrzec.<\/p>\n\n\n\n

A gdyby to by\u0142 Boeing 737 to nie spos\u00f3b by\u0142oby przeoczy\u0107 wbijaj\u0105cego si\u0119 w brzuch drugiego pilota wolantu. I mo\u017cna by odpowiednio zareagowa\u0107. Po angielsku nazywa si\u0119 to \u0142adnie visual cue<\/em>. Patrzysz i od razu widzisz przyczyn\u0119 i skutek.<\/p>\n\n\n\n

Pomy\u015bl o tym tak\u017ce, gdy wsi\u0105dziesz do nowego auta i odkryjesz, \u017ce automatyczna skrzynia bieg\u00f3w nie jest ju\u017c wystaj\u0105c\u0105 d\u017awigni\u0105, ale jakim\u015b ma\u0142ym przyciskiem. Mo\u017ce \u0142adnie wygl\u0105da i bajerancko si\u0119 obs\u0142uguje. Ale czy w momencie kryzysowym albo w po\u015bpiechu na pewno wyrzucisz d\u017awigni\u0119 w pozycj\u0119 „D” zamiast „R” (lub odwrotnie), albo w po\u0142o\u017cenie „P” zanim wysi\u0105dziesz? Aktor Anton Yelchin z nowych film\u00f3w z uniwersum Star Trek<\/em> mia\u0142 z tym niestety sw\u00f3j ostatni w \u017cyciu problem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pisa\u0142em tu niedawno o katastrofie promu kosmicznego („Challenger”) oraz katastrofie elektrowni w Fukushimie („Nie buduj poni\u017cej tego punktu”). Temat katastrof przemys\u0142owych czy naturalnych zawsze nas w jaki\u015b (niezdrowy) spos\u00f3b fascynuje. Poszczeg\u00f3lnym katastrofom po\u015bwi\u0119ca si\u0119 oczywi\u015bcie ca\u0142e ksi\u0105\u017cki. Ale s\u0105 te\u017c takie, kt\u00f3re traktuj\u0105 temat szerzej – powiedzmy naukowo. W ksi\u0105\u017cce Chrisa Clearfielda i Andr\u00e1sa Tilcsika […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1123,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,18],"tags":[],"class_list":["post-913","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-literatura-faktu","category-punkt-widzenia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/913","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=913"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/913\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1124,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/913\/revisions\/1124"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1123"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=913"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=913"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=913"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}