Kiedy w 1960 roku Edward Lorenz pracowa\u0142 nad pierwszymi modelami komputerowego prognozowania pogody, stworzy\u0142 seri\u0119 r\u00f3wna\u0144 wyra\u017caj\u0105cych relacje mi\u0119dzy temperatur\u0105, ci\u015bnieniem, pr\u0119dko\u015bci\u0105 wiatru itd. By\u0142 przekonany, \u017ce „prawie dok\u0142adne” dane wej\u015bciowe dadz\u0105 w efekcie r\u00f3wnie\u017c prawie dok\u0142adne wyliczenia i prognozy. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce w istocie nawet bardzo niewielkie odchylenie danych „na wej\u015bciu” dawa\u0142o ogromne (rosn\u0105ce wyk\u0142adniczo) r\u00f3\u017cnice „na wyj\u015bciu”.<\/p>\n\n\n\n
Motyl Lorenza, czyli tr\u00f3jwymiarowy wykres (atraktor) trzech r\u00f3wna\u0144 maj\u0105cych obrazowa\u0107 zjawisko konwekcji termicznej w atmosferze sta\u0142 si\u0119 w konsekwencji jednym z symboli teorii chaosu.<\/p>\n\n\n\n
„Machni\u0119cie skrzyde\u0142 motyla na jednym kra\u0144cu globu mo\u017ce spowodowa\u0107 miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej huragan na drugim jego ko\u0144cu”.<\/p>\n\n\n\n
Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w tego efektu motyla jest katastrofa, kt\u00f3ra wydarzy\u0142a si\u0119 w nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 roku na Atlantyku, 450 mil morskich od miasta Halifax w Nowej Szkocji. \u015awiadectwem tej katastrofy jest wrak statku, kt\u00f3ry do dzi\u015b le\u017cy na g\u0142\u0119boko\u015bci 2 mil wraz z 1.522 pogrzebanymi tam pasa\u017cerami. To Titanic<\/em> – niedosz\u0142a per\u0142a w koronie White Star Line<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Gdzie\u015b we wraku statku, zamkni\u0119ta w rdzewiej\u0105cej szafce zamykanej na klucz, do dzi\u015b musi znajdowa\u0107 si\u0119 wys\u0142u\u017cona lornetka. „Szk\u0142a” – jak wtedy nazywano takie urz\u0105dzenie, by\u0142o niezb\u0119dne, aby m\u00f3c skutecznie nawigowa\u0107 i wypatrywa\u0107 przeszk\u00f3d na drodze wielkiego okr\u0119tu pasa\u017cerskiego.<\/p>\n\n\n\n Niestety marynarz o imieniu David Blair, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 drugim oficerem podczas dziewiczego rejsu Titanica<\/em> z Southampton do Nowego Jorku, zosta\u0142 w ostatniej chwili odwo\u0142any ze sk\u0142adu za\u0142ogi. Jego miejsce zaj\u0105\u0142 Charles Lightoller. W po\u015bpiechu wywo\u0142anym przekazaniem obowi\u0105zk\u00f3w, panowie Blair i Lightoller zapomnieli przekaza\u0107 sobie jednej bardzo istotnej rzeczy – klucza do tej\u017ce szafki na bocianim gnie\u017adzie.<\/p>\n\n\n\n Bez dost\u0119pu do lornetki, za\u0142oga musia\u0142a wypatrywa\u0107 niebezpiecznych g\u00f3r lodowych na trasie Titanica<\/em> go\u0142ym okiem. Jak wiemy dzi\u015b, ostatniej z nich nie uda\u0142o im si\u0119 dostrzec pod os\u0142on\u0105 nocy – zanim by\u0142o za p\u00f3\u017ano. Gdyby mieli przy sobie „szk\u0142a”, gdyby mogli je znale\u017a\u0107 i wyci\u0105gn\u0105\u0107 z szafki, historia mog\u0142a potoczy\u0107 si\u0119 zupe\u0142nie inaczej.<\/p>\n\n\n\n Pan Blair przekaza\u0142 p\u00f3\u017aniej nieszcz\u0119sny, zapomniany klucz swojej c\u00f3rce, kt\u00f3ry wraz z poczt\u00f3wk\u0105, w kt\u00f3rej wyra\u017ca\u0142 smutek z powodu opuszczenia ekscytuj\u0105cego (jak si\u0119 okaza\u0142o w tragicznym tego s\u0142owa znaczeniu) rejsu zosta\u0142 p\u00f3\u017aniej sprzedany na aukcji za 90 ty\u015b. funt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Nie by\u0142a to oczywi\u015bcie jedyna przyczyna katastrofy. Stal, z kt\u00f3rej wykonany by\u0142 najwi\u0119kszy statek pasa\u017cerski swoich czas\u00f3w okaza\u0142a si\u0119 nie by\u0107 najwy\u017cszej jako\u015bci, szczeg\u00f3lnie na mro\u017anym Atlatyku. Statek uderzy\u0142 w g\u00f3r\u0119 lodow\u0105 pod wyj\u0105tkowo niekorzystnym k\u0105tem. Zabrak\u0142o te\u017c szalup do ratowania pasa\u017cer\u00f3w – Titanic<\/em> mia\u0142 by\u0107 w ko\u0144cu niezatapialny.<\/p>\n\n\n\n P\u0142yn\u0105\u0142 te\u017c za szybko i to nie tylko z powodu ch\u0119ci zaimponowania prominentom na pok\u0142adzie. W \u0142adowni, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, wybuch\u0142 po\u017car w\u0119gla, kt\u00f3ry by\u0142 z tego powodu jak najszybciej wsypywany do piec\u00f3w, aby nie doprowadzi\u0107 do dalszego rozprzestrzenienia si\u0119 ognia. W efekcie Titanic<\/em> p\u0142yn\u0105\u0142 tej nocy w szale\u0144czym tempie, pozostaj\u0105c przy tym \u015blepcem<\/p>\n\n\n\n W ten spos\u00f3b seria ma\u0142ych niefortunnych zdarze\u0144 i niewielkich z pozoru zaniedba\u0144 doprowadzi\u0142a kumulatywnie, niczym seria ma\u0142ych uderze\u0144 skrzyde\u0142 motyla, do wielkiej katastrofy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kiedy w 1960 roku Edward Lorenz pracowa\u0142 nad pierwszymi modelami komputerowego prognozowania pogody, stworzy\u0142 seri\u0119 r\u00f3wna\u0144 wyra\u017caj\u0105cych relacje mi\u0119dzy temperatur\u0105, ci\u015bnieniem, pr\u0119dko\u015bci\u0105 wiatru itd. By\u0142 przekonany, \u017ce „prawie dok\u0142adne” dane wej\u015bciowe dadz\u0105 w efekcie r\u00f3wnie\u017c prawie dok\u0142adne wyliczenia i prognozy. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce w istocie nawet bardzo niewielkie odchylenie danych „na wej\u015bciu” dawa\u0142o ogromne […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":924,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-923","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-punkt-widzenia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/923","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=923"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/923\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":925,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/923\/revisions\/925"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=923"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}