Do napisania tego wpisu zainspirowa\u0142 mnie artyku\u0142 w gazecie zapowiadaj\u0105cy, \u017ce najskuteczniejszy i zarazem najta\u0144szy przemys\u0142owy test na COVID-19 b\u0119dzie mia\u0142 cztery nogi i b\u0119dzie wymachiwa\u0142 ogonem.<\/p>\n\n\n\n
Psi w\u0119ch jest jednym z cud\u00f3w natury. Z 300 milionami receptor\u00f3w w\u0119chowych psy s\u0105 w stanie wyczuwa\u0107 w naszym ciele kom\u00f3rki rakowe, zarod\u017aca malarii oraz cukrzyc\u0119, ale jak wida\u0107 ich umiej\u0119tno\u015bci tu si\u0119 nie ko\u0144cz\u0105. Ich zdolno\u015bci do wykrywania kontrabandy s\u0105 oczywi\u015bcie znane i bardzo cenione, podobnie jak zdolno\u015bci my\u015bliwskie. Ale psy, jak si\u0119 okazuje, s\u0105 w stanie wyczuwa\u0107 w naszym ciele r\u00f3wnie\u017c bardzo, bardzo ma\u0142ych intruz\u00f3w – cho\u0107 nie ma jeszcze ca\u0142kowitej pewno\u015bci, \u017ce b\u0119d\u0105 w stanie bezb\u0142\u0119dnie odr\u00f3\u017cni\u0107 zaka\u017cenie koronawirusem od zara\u017cenia gryp\u0105 oraz jak ustosunkuj\u0105 si\u0119 do ludzi \u015bwie\u017co szczepionych. Badania wskazuj\u0105 jednak, \u017ce ich skuteczno\u015b\u0107 w wyczuwaniu chorych si\u0119ga natomiast od 80 do 95%.<\/p>\n\n\n\n
Tak czy inaczej – jeden wytrenowany pies b\u0119dzie w stanie fachowo obw\u0105cha\u0107 na lotnisku na okoliczno\u015b\u0107 COVID-19 od 250 do 300 os\u00f3b dziennie, co b\u0119dzie kosztowa\u0107 podatnik\u00f3w 1,20 dolara za osob\u0119. To nic w por\u00f3wnaniu do medycznego testu kosztuj\u0105cego kilkadziesi\u0105t razy wi\u0119cej i kt\u00f3rego wykonanie trwa wieki.<\/p>\n\n\n\n
Po raz kolejny okazuje si\u0119, \u017ce w zast\u0119powaniu zwierz\u0119cych umiej\u0119tno\u015bci (oraz surowc\u00f3w pochodzenia zwierz\u0119cego, jak we\u0142na czy mleko) syntetykami i sztucznymi substytutami jeste\u015bmy do niczego.<\/p>\n\n\n\n
Psi w\u0119ch przewy\u017csza nasz o 10 do 100 tysi\u0119cy razy. Ich nosy s\u0105 wi\u0119ksze ni\u017c nasze i dzia\u0142aj\u0105 inaczej – zatrzymuj\u0105c i separuj\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 wci\u0105ganego powietrza do dalszej analizy. Ale to co je r\u00f3\u017cni szczeg\u00f3lnie, to obszar m\u00f3zgu wyspecjalizowany w tej analizie – 40 razy wi\u0119kszy ni\u017c jego odpowiednik u ludzi.<\/p>\n\n\n\n
Psy wyczuwaj\u0105 pojedyncze cz\u0105steczki zapachu w\u015br\u00f3d bilion\u00f3w innych cz\u0105steczek. W ksi\u0105\u017cce „Oczami psa. Co psy widz\u0105, czuj\u0105 i wiedz\u0105” (Inside of a Dog: What Dogs See, Smell, and Know<\/em>) Alexandra Horowitz<\/strong> podaje, \u017ce tak jak niekt\u00f3rzy z nas s\u0105 w stanie przy odrobinie skupienia wyczu\u0107 nosem \u0142y\u017ceczk\u0119 cukru wsypan\u0105 do ma\u0142ej fili\u017canki kawy, tak przeci\u0119tny pies wyczu\u0142by bez trudu tak\u0105 sam\u0105 porcj\u0119 cukru wsypan\u0105 do wody o obj\u0119to\u015bci dw\u00f3ch basen\u00f3w olimpijskich. Naprawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n A gdyby nagroda by\u0142a odpowiednio smaczna, wyczu\u0142by jedno zgni\u0142e jab\u0142ko w dw\u00f3ch milionach skrzynek z 300 owocami ka\u017cda.<\/p>\n\n\n\n To co fascynuje jeszcze bardziej, to zdolno\u015b\u0107 ps\u00f3w do zapami\u0119tywania zapach\u00f3w oraz ich separacji i koncentracji na jednym wybranym spo\u015br\u00f3d milion\u00f3w bod\u017ac\u00f3w. Psy nie tylko bezb\u0142\u0119dnie wyczuwaj\u0105 pojedyncze zapachy, ale tak\u017ce \u015bwietnie je niuansuj\u0105 – niebywa\u0142e zdolno\u015bci psy tropicieli polegaj\u0105 na wyczuwaniu subtelnych r\u00f3\u017cnic w mocy zapachu – \u015blad zostawiony nawet godzin\u0119 temu, ale jedynie sekund\u0119 przed nast\u0119pnym, pachnie ju\u017c delikatnie s\u0142abiej. Wiadomo zatem w kt\u00f3rym kierunku nale\u017cy tropi\u0107. A trzeba przy tym jeszcze oddzieli\u0107 miliony innych zapach\u00f3w i bod\u017ac\u00f3w uderzaj\u0105cych w nozdrza w \u015brodku szumi\u0105cego lasu.<\/p>\n\n\n\n Psy nie s\u0105 oczywi\u015bcie jedynymi zwierz\u0119tami gospodarskimi o doskona\u0142ym w\u0119chu. \u015awinie maj\u0105 w\u0119ch 2 tysi\u0105ce bardziej czu\u0142y ni\u017c nasz i potrafi\u0105 wyczu\u0107 interesuj\u0105ce je smako\u0142yki znajduj\u0105ce si\u0119 nawet 8 metr\u00f3w pod ziemi\u0105. Jest to zreszt\u0105 ich ulubione zaj\u0119cie (maj\u0105 tak\u017ce dwa razy wi\u0119cej kubk\u00f3w smakowych ni\u017c my) – szans\u0119 na dobre jedzenie wyczuj\u0105 z odleg\u0142o\u015bci nawet 10 kilometr\u00f3w. Dobrze wytrenowana \u015bwinka by\u0142aby r\u00f3wnie skuteczna jak pies w poszukiwaniu narkotyk\u00f3w i przypadki takiej s\u0142u\u017cby s\u0105 znane w historii policji . Ale maj\u0105c na uwadze, \u017ce doros\u0142a \u015bwinia domowa mo\u017ce wa\u017cy\u0107 ponad 200 kilogram\u00f3w, by\u0142oby to jak przyj\u015bcie na strzelnic\u0119 z bazook\u0105.<\/p>\n\n\n\n \u015awinie s\u0105 wi\u0119ksze ni\u017c psy, wi\u0119c liczba receptor\u00f3w w\u0119chowych w ich nosach potrafi by\u0107 r\u00f3wnie\u017c wy\u017csza. Id\u0105c tym tropem \u0142atwo zgadn\u0105\u0107, jakie zwierze ma najlepszy w\u0119ch ze wszystkich. To s\u0142o\u0144.<\/p>\n\n\n\n Ale zdziwi Was by\u0107 mo\u017ce fakt, \u017ce najbardziej spektakularne wyczyny z kategorii „w\u0119ch” nale\u017c\u0105 do… ryb. Woda jak si\u0119 okazuje tak\u017ce jest pe\u0142na zapach\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Wszystkie w\u0119gorze rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 tylko w jednym miejscu na \u015bwiecie – w Morzu Sargassowym na Atlantyku, w okolicy Bermud\u00f3w. Podr\u00f3\u017c tam z rzek Europy zajmuje im p\u00f3\u0142tora roku. Po dotarciu na miejsce, na g\u0142\u0119boko\u015bci 400-1000 metr\u00f3w odbywaj\u0105 tar\u0142o i gin\u0105, a ma\u0142e larwy w\u0119gorzy ruszaj\u0105 w 2-3 letni\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 w odwrotnym kierunku. Ich w\u0119ch i zmys\u0142 nawigacji s\u0105 tak doskona\u0142e, \u017ce pod koniec swojego \u017cycia, po kilku-kilkunastu latach odtworz\u0105 zapach przebytej drogi i wr\u00f3c\u0105 na tar\u0142o jak po sznurku. Tak jak ich przodkowie.<\/p>\n\n\n\n Maj\u0105c na uwadze, jak wa\u017cny jest dla zwierz\u0105t zmys\u0142 w\u0119chu, dziwi\u0107 mo\u017ce niska waga, jak\u0105 przypisuj\u0105 mu ludzie. Jak ironizuje Bill Bryson<\/strong> w ksi\u0105\u017cce „Cia\u0142o. Instrukcja dla u\u017cytkownika” (The Body: A Guide for Occupants<\/em>)<\/strong> – istniej\u0105 badania spo\u0142eczne wskazuj\u0105ce, \u017ce ch\u0119tniej pozbyliby\u015bmy si\u0119 zmys\u0142u w\u0119chu ni\u017c naszego ulubionego urz\u0105dzenia mobilnego.<\/p>\n\n\n\n By\u0142by to oczywi\u015bcie b\u0142\u0105d.<\/p>\n\n\n\n Tak czy inaczej, o wzroku napisano dziesi\u0105tki tysi\u0119cy prac naukowych. O w\u0119chu – zaledwie kilkaset. Nie jest to r\u00f3wnie\u017c nasz najlepszy zmys\u0142 – liczba receptor\u00f3w w\u0119chowych w naszym nosie to tylko 5-6 milion\u00f3w (przy 300 milionach, jak si\u0119 rzek\u0142o, u naszych psich kompan\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n Niemniej bez w\u0119chu nie byliby\u015bmy sob\u0105. Ka\u017cdy, kto straci\u0142 nawet przej\u015bciowo w\u0119ch w wyniku choroby wie, \u017ce w\u00f3wczas i czekolada smakuje jak papier toaletowy. Co ciekawe, zapachy przetwarzane s\u0105 w naszych m\u00f3zgach inaczej ni\u017c inne wra\u017cenia – odpowiedzialna za to jest cz\u0119\u015bci bliska hipokampowi i o\u015brodkowi wspomnie\u0144. To dlatego zapachy znanych, ale dawno nieodwiedzonych miejsc przywo\u0142uj\u0105 u nas tak silne wspomnienia.<\/p>\n\n\n\n Nigdy nie utracimy trwale smaku, bo odpowiadaj\u0105 za niego 3 r\u00f3\u017cne nerwy, mamy tu zatem solidny backup. Ale w\u0119ch ju\u017c tak – mo\u017cna go utraci\u0107 trwale w wyniku chor\u00f3b uk\u0142adu oddechowego, depresji, nadchodz\u0105cej choroby Alzheimera, lub zwyk\u0142ej kontuzji g\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n Na szcz\u0119\u015bcie utrat\u0119 wra\u017ce\u0144 w\u0119chowych i zwi\u0105zan\u0105 z t\u0105 utrat\u0119 rado\u015bci \u017cycia mo\u017cna \u0142atwo naprawi\u0107. <\/p>\n\n\n\n Kupuj\u0105c sobie psa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Do napisania tego wpisu zainspirowa\u0142 mnie artyku\u0142 w gazecie zapowiadaj\u0105cy, \u017ce najskuteczniejszy i zarazem najta\u0144szy przemys\u0142owy test na COVID-19 b\u0119dzie mia\u0142 cztery nogi i b\u0119dzie wymachiwa\u0142 ogonem. Psi w\u0119ch jest jednym z cud\u00f3w natury. Z 300 milionami receptor\u00f3w w\u0119chowych psy s\u0105 w stanie wyczuwa\u0107 w naszym ciele kom\u00f3rki rakowe, zarod\u017aca malarii oraz cukrzyc\u0119, ale jak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":929,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15,18,13],"tags":[],"class_list":["post-928","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-natura","category-punkt-widzenia","category-zwierzeta"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/928","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=928"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/928\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1335,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/928\/revisions\/1335"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/929"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=928"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=928"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pozeraczksiazek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=928"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}