Paul Ekman, profesor psychologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco badał w latach 60-tych XX wieku uniwersalność ludzkich wyrazów twarzy. Zadał sobie przy tym sporo trudu – badaniom poddali zostali mieszkańcy odległej Nowej Gwinei, żyjący wciąż na poziomie epoki kamienia łupanego i nie mający wcześniej styczności z zachodnimi zwyczajami.
Ekman zauważył, że następujące rodzaje ekspresji twarzy są u ludzi całkowicie uniwersalne – strach, złość, zaskoczenie, przyjemność, obrzydzenie i smutek. Ale najbardziej uniwersalnym wyrazem twarzy jest uśmiech – nie istnieje żadna znana społeczność ludzka, niezależnie jak odizolowana od reszty świata, która nie uśmiechałaby się w odpowiedzi na widok uśmiechu innej osoby.
Uśmiech jest wspólny dla wszystkich ludzi. Nie jest przy tym sam w sobie wyuczony – każdy z nas posiada wbudowaną wersję własnego, szczerego uśmiechu w genach. Nawet ludzie niewidomi, którzy nigdy nie widzieli na własne oczy uśmiechu, a więc nie mogli się go nauczyć, także się uśmiechają.
Wyróżnia się aż 19 rodzajów uśmiechu. Ale tylko jeden z nich jest uśmiechem całkowicie szczerym. Pozostałe są co najwyżej fotogeniczną pozą. Jest to jednocześnie jedyny wyraz twarzy, którego nie potrafimy dobrze i przekonująco udawać.
Do wywołania uśmiechu konieczna jest współpraca aż 42 mięśni twarzy. Ten prawdziwy trwa od 2/3 sekundy do 4 pełnych sekund. Trwający dłużej zaczyna wglądać złowrogo.
Prawdziwy, spontaniczny uśmiech powoduje ściągnięcie mięśnia okrężnego oka (musculus orbilurais oculi) i – co ciekawe – nie mamy nad tym żadnej kontroli. Możesz zmusić swoje usta do uśmiechu ściągając mięśnie jarzmowe (musculus zygomaticus), ale nie sprawisz w sposób udawany, aby twoje oczy zaświeciły rzeczywistym szczęściem. Mikroekspresje twarzy zdradzają nasze prawdziwe zamiary – nasze oczy zawsze pozwalają odróżnić uśmiech szczery od jedynie uprzejmego.
Uśmiech jest przy tym zaraźliwy. Naukowcy odkryli w ludzkim mózgu neurony lustrzane, które są odpowiedzialne za rozpoznawanie emocji na twarzy drugiej osoby. Uruchamiają one obszary w naszym mózgu odpowiedzialne za te same emocje. Trudno się nie uśmiechnąć w odpowiedzi na czyjś uśmiech.
Co ciekawe, już sam fakt uśmiechania się, nawet sztucznego, powoduje wydzielanie endorfin w mózgu. Uruchomienie mięśni odpowiedzialnych za uśmiech jest tak silnie sprzężone z dobrym samopoczuciem, że potrafi działać w obie strony. Uśmiechnij się zatem – nawet wtedy, gdy serce pęka ci z żalu.
Mechanizm sprzężenia zwrotnego jest przy tym skuteczny do tego stopnia, że, jak odkryli badacze z Uniwersytetu w Cardiff, kobiety, których zdolność do marszczenia brwi została utrudniona wskutek zastrzyków z botoksem, twierdziły, że czują się szczęśliwsze. Nawet, jeżeli wspomniane zabiegi niekoniecznie poprawiły ich urodę.